Skip to main content

Full text of "P. Virgilii Maronis opera: emendabat et notulis illustr. G. Wakefield"

See other formats 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 



/'-' 



^■J 




6 



^ 






X 



11-^ 



13. 




i 



F' 



/ 



-/ t r.- f frj^ 



Q^lrvuLxA. 






I 



1». VIRGILII MARONIS 
O P E R A: 

EMENDABAT 

ET 

N O T U L I S 

ILLUSTRABAT 

GILBERTUS WAKEFIELD, A. B. 

COLL. JES. CANT. NUPER SOCIUS» 



VOLUMEN PRIUS. 



LONDINI: 
IMPENSIS KEARSLET* 



M.DCC.XCVI» 



^<z^ 



^/«Rh\V 



AD LECTOREM. 



£cce! abfolutum tibi promifTum noflrum^ ledor. 
Prodit Virgilius, chartarum nitore funmio liicu- 
. lentus, et ek typorum pulchritudine, quae tulit 
orone punftum venuflibrum homihum in Hora- 
tio. Eadein fuit editionis hujusce ratio} niii qubd 
ad minora poemata, ut plurimilm parvi pretii, 
multis interpolata, et fufpe<SlaB audoritatis> con- 
je6hiris liberiCis indulferimus. 

Heynii editionem, Londini nup^r procuratam, 
in exemplar adhibere volui> ad Fabii tam^n men- 
tem, inftt. orat. i. 7. ablativos cafus in a deiinen- 
tes angulari apice difHnxi. Quid ultra variave- 
rim, praeter diligentiorem interpundionem, no- 
tulae faepiils declarabunt: in quibus, citra violatae 
veritatis crimen, pofTem affirmare, et ad dodorum 
fententias provocare, plura effe reditls conflituta, 
eti^ pofl tot eruditorum hominum lucubrationes^ 
quim in quibusdam editionibus magno molimine 
vulgatisj nifi ledoris integrum judicium fubire, 
ct facere bona, qu^fn promittere, maluerim. 

Hadenils autdm feverioribus bibliopolae le^v- 
bus, notas mihi qukm breviffimLaa mv]^otie;ii\A&, c^^* 



AD LECTOREM. 

fecutus fum: deinceps meo jure rem adminii 
turus. Intere^, in Lucretio conftituendo et e: 
nando vires omnes occupantur: 

redit labor adhis in orbem, 

Atque in fe fua per veftigia vertitur anni 
Deo. tam^n fautore nihil defperandum : 

Qaysiv $* oWiy ayocyKoc, 

Ti KS tig avLOvvif.oy yr^pag, sv (moraj 
KaQrjl/^svos, hpoi juiarav, diravi^ujy 
KaXctiv aiJi.iJi,opo$; AAA* spioi ^lsv oCro$i 
AQXo$ y vTtOKsia-srar TT AE 
nPASlN $IAAN AI AOl I 



E Mufco naeo propc Londinum, 
Nov. dic xx™o 1795, 



P. VIRGILII MARONIS 

B U C O L I C A. 



ECLOGA L 
MELIBGBUS. TITYRUS. 

MELIBCEUS. 

XiTYRE, tu patulae recubans fub tegmine fagi 
Silveftrem tenui mufam meditaris aven^ : 
Nos patriae fines et dulcia linquimus arvaj . 
Nos patriam fugimus : tu, Tityre, lentus in umbr^, 
Formofam refonare doces Amaryllida iilvas. 

TITYRU8. 

O Meliboee, deus nobis haec otia fecit; 
Namque erit ille mihi femper deus : illius aram 
Saepe tener noftris ab ovilibus inbuet agnus. 
Ille meas errare boves, ut cernis, et ipfum 
Ludere, quae vellem, calamo permifit agrefti. 

M£LIB(£US. 

Non equidem invideo, miror magis*, \mdic\vxfc Vo^osk 

B 



2 BUCOLICA, VER. 12. 

Usque adeo turbatur agris : en ! ipfe capellas 
Protenus aeger agoj hanc ctiam vix, Tityre, duco : 
Hic, inter denfas corulos, modo namque gemellos, 
Spem gregis, ali ! filice in nud^ connis.a reliquit. 
Saepe malum hoc nobis, fi mens non laeva fuiffet, 
De coelo tadtas memini praedicere quercus. 
Sed tamen, ifte deus qui fit, da, Tityre, nobis. 

TITYRUS. 

Urbem, quam dicunt Romam, Meliboee, putavi 
Stultus ego huic nofbrae fimilem, quo faepe folemus 
Paftores ovium teneros depeUwe fetus. 
Sic canibus catulos fimilis, fic matribus haedos, 
Noramj fic parvis conponere magna folebam. 
Verum haec tantum alias inter caput extulit urbis, 
Cluantum lenta folent inter viburna cuprefli. 

MELIBCEUS. 

Et quae tanta fuit Homam tibi cauffa videndi ? 

TITYRUS. 

Libertas : quae, fera, tamen refpexit inertem 
Candidior, poftquam tondenti barba cadebat: 
Refpexit tamen, et longo poft tempore venit, 
Poftquam nos Amaryllis habet, Galatea reliquit. 
Namque, fatebor enim, dum me Galatea tenebat, 
Nec Ipes libertatis erat, nec cura peculi: 
duamvis multa meis exiret vidima faeptis 
Pinguis, ct ingratae premeretur cafeus urbi, 
Non umquam gravis aere domum mihi dextra 
redibat. 



V. 37. £ C L O G A I. d 

MELIBCSVS. 

Mirabar, quid maefhi deos, Amarylli, vocaref j 
Cui pendere fuk patereris in arbore poma^ 
Tityrus hincaberat: ipfsete, Tityre, pinus, 
Ipfi te fontes^ ipfa haec arbuAa, vocabant. 

TITYHUS. 

Quid facerem ? neque fervitio me exire licebat, 
Nec tam praefentis alibi cognofcere divos. 
Hic iUom vidi juvenem, Meliboee, qnotannis 
Bis fenos cui nofira dies altaria famant. 
Hoc mihi refponfum primus dedit ille petenti : 
Pafcite, ut ante, boves, puerij fubnrittite tauros. 

MSLIBCEUS. 

Fortunate fencxj ergo tua rura manebunt! 
£t tibi magna fatis : quamvis lapis omnia nudus, 
Limofoque palus obducat pafcua juncoy 
Non infueta gravis tentabimt pabula fetasj 
Nec mala vicini pecoris contagia laedent. 
Fortunate fenex; hic inter flumina nota 
Et fontis facros frigus captabis opacum. 
Hinc tibi, quae fempcr vicino ab limite faepes 
Hyblaeis apibus florem depafta fali6ti, 
Saepe levi Ibmnum fuadebit inire fufurro^ 
Hinc aM fub rupe canet frondator ad auras : 
Nec tamen interea raucae, tua cura, palumbes, 
Nec gemere aeri^ ceffabit turtur ab ulmo. 

TITYRUS. 

Ante}eves ergo pafceatur in aequore cervi, 



4 BUCOLICA, y.60. 

Et fireta deftituent nudos in litore pifcis ; 
Ante, pererratis amborum finibus, exful 
Aut Ararim Parthus bibet, aut Germania Tigrimj 
Quam nofbro illius labatur pe6tore voltus. 

MELIB(£US« 

At nos hinc alii iitientis ibimus Afros^ 
Pars Scythiam et rapidum Cretae veniemus Oaxeni^ 
Et penitus toto divifos orbe Britannos. 
£n ! umquam patrios longo poil tempore finis^ 
Pauperis et tuguil cong^bim cefpite cubnen, 
Poft aliquot, mea regna videns mirabor, ariftas ? 
Inpius haec tam culta novalia miles habebit ? 
Barbarus has fegetes? en ! quo difcordia civis 
Perduxit miferos ! en, qujs confevimus agros ! 
Infere nunc, Meliboee, piros! pone ordine vitisl 
Ite, meae, felix quondam pecus, ite, capellse: 
Non ego vos pofthac, viridi projedus in antro» 
Dumof^ pendere procul de rupe videbo. 
Carmina nulla canam: non, me pafcente, capclkc, 
Florentem cytifum et falices carpetis amaras. 

TlfYRUS. 

Hic tamen hanc mecum poteris requiefcere nodem 
Fronde fuper viridij funt nobis mitia poma, 
Caftanese molles, et preffi copia la6Us: 
Et jam fumma procul villarum culmina fumant, 
Majoresque cadunt altis de montibus lunbrae. 



ECLOGA II. 5 

ECLOGA IL 
ALEXIS. 

FoRMOSUM paftor Corydon ardebat Alexin^ 
Delicias domini: «nec, quod fperaret, habebat. 
Tantum inter denfas, umbrofa cacumina, fago» 
Affidue veniebat : ibi h«c incondita folus 
Montibus et filvis ftudid ja6tabat inani : 

O crudelis Alexi 1 nihil mea carmina curas ? > 
Nii noftri miferere ? mori me denique eoges. 
Nunc etiam pecudes umbras et frigora captant; 
Nunc viridis etiam occultant fpineta lacertosj 
Theftylis et rapido feffis meffi^ribus aeftu 
AUia ferpyllumque herbas contundit olentis : 
At mecum raucis, tua dum veftigia luftro, 
Sole fub ardenti refonant arbufta cicadis. 
Nonne fuit fatius, triftes Amaryllidis iras 
Atque fuperba pati faftidia? nonne Menalcan? 
Quamvis ille niger, quamvis tu candidus eftes. . 
O formofe puer! nimium ne crede colori: 
Alba liguftra cadunt, vaccinia nigra leguntur. 

Defpe6his tibi fum, nec, qui fim, quaeris, Alexi; 
Quam dives pecoris nivei, quam la6tis abundans : 
Mille meae Siculis errant in montibus a^%'. 
Lacmihinon sedate novum, non fri^ottj ^t&lv 



6 B U C O L I C A, V. 23. 

Canto, quae folitus, fi quando armenta vocabat, 
Amphion Dircaeus in AiStaeo Aracyntho. 
Nec fum adeo informis; nuper me in litore vidi, 
Quum placidum ventis flaret mare : non egoDaph- 

nin, 
Judice te, metuam^ fi numquam fallit imago. 

O tantum libeat mecum tibi fordida rura 
Atque humilis habitare cafas, et figere cervos, 
HaBdonmaque gregem viridi conpellere hibifco I 
Mecum una in (Uvis imitabere Pana canendo. 
Pan primus calamos cer^ conjungere plurb 
Initituit} Pan curat ovis oviumque magiilros : 
Nec te pcBniteat calamo trivifTe labellum. 
Haec eadem ut fciret, quid non faciebat Amyntas } 
£11 mihi difparibus feptem conpa6ta cicutis 
Fiftula, Damoetas dono mihi quam dedit olim, 
£t dixit moriens : Te nunc habet ifla fecundum. 
Dixit Damoetas : invidit ftultus Amyntas. 
Praeterea duo, nec tuti mihi valle reperti, 
Capreoli, fparfis etiam nunc pellibus albo, 
Bina die iiccant ovis ubera; quos tibi fervo. 
Jam pridem a me illos abducere Theflylis orat: 
£t facietj quoniam fordent tibi munera noflra. 
Huc ades, o formofe puer! tibi lilia plenis 
Eccel feruntNymphae calathis) tibi candidaNais, 
Pallentis violas et fumma papavera carpens, 
NarcifTum et florem jungit bene olentis anethi; 
Tum, caGk atque alus mlcxens ixmvW Ixwbis^ 



V. 50. EOLOGA n. 7 

Mollia luteola pingit vaccinia calth^. 
Ipfe ego cana legam tener^ lanugine mala^ 
Caflaneasque nuces^ mea quas Amaryllis amabat; 
Addam cerea pruna; honos erit huic quoque po- 

mo: 
Et V08, o lauri! carpam, ct te, proxima myrte!. 
Sic pofitae quoniam fuaves mifcetis odores. 
RuiUcus es, Corydou) nec munera curat Alexis} 
Nee, fi muneribus^ certes^ concedat lollas. 
Heul heu! quid volui miieromihi! floribus auf- 

trumy 
Perditus, et liquidis inmifi fontibus apros. 
Quem iugis? ah demensl habitarunt di quoque 

fiivasy 
Dardaniusque Faris. Pallas, quas condidit, arces 
Ipfa colat: nobis placeant ante onmia filvae. 
Torva leaena lupura fequiturj lupus ipfe capellam; 
Florentem cytifum iequitur lafciva capella; 
Te Corydon, o Alexi ! trahit fua quemque voluptas. 
Adfpice, aratra jugo referunt fufpenfa juveuci, 
Et fol crefcentis decedens duplicat umbras : 
Me tamen urit amor : quis enim modus adfit amori ? 
Ah Corydon! Corydon! quae te denoentia cepitl 
Semiputata tibi frondof^ vitia in ulmo eft. 
igtui» tu aliquid faltem potius, quorum indiget ufus, 
Vkninibus mollique paras detexere junco? 
Invenies alium^ il te hio ^iiiidit, Alexin. 



BUCOLICA, 



ECLOGA IIL 

MENALCAS. DAMCETAS. FAL^MQN. 
MENALCAS. 

Dic mihi, Damoeta, cujum pecus? an Meliboei? 

DAMCBTAS. 

Noiij verum^gonis: nuper mihi tradidit^gon. 

MENALCAS. 

Infelix o femper, oves, pecus! ipfe Neaeram 
Dum fovet, ac, ne me iibi praeferat illa, veretur; 
Hicc* alienus oves cuflos bis mulget in horlj 
Et fucus pecori, et lac fubducitur agnis. 

DAMGBTAS. 

Parcius iila viris tamen objicienda memento. 
Novimus et qui te, tranfverfa tuentibus hircis, 
Et quo, fed fadles Nymphae rifere, facello. 

• MENALCAS. 

Tum, credo, quum me arbuftum videre Miconis 
Atque mal^ vitis incidere falce novellas. 

DAMCETAS. 

Aut bic ad yeteres fagos, quum Daphnidis arcum 
Fregifti, et calamos: quae tu, perverfe Menalca, 
Et quimi vidifli puero donata, dolebas ; 
Et^ ii non aliqu^ nocuilfes, mortuus eifes. 



V. 16. ECLOGA Iir. 9 

MENALCAS. 

Quid domini faciant, audent quum talia furesl 
Non ego te vidi Damonis, peffime, caprum 
Excipere infidiis, multum latrante Lycifc^? 
£t, quum clamarem, Quo nunc fe proripit ille? 
Tityre, coge pecusj tu poft careda latebas. 

DAMCETAS. 

An mihi cantando vidus non redderet ille, 
Quem mea carminibus meruifTet Mula, caprum ? 
Si nefcis, meus ille caper fuit; et mihi Damon 
Ipfe fatebatur j fed reddere poiTe negabat. 

MENALCAS. 

Cantando tu illum ? aut umquam tibi fiftula cer^ 
Jun^ fuit ? Non tu in triviis, indode, folebas 
Stridenti miferum ftipul^ difperdere carmen ? 

DAMCETAS. 

Vis ergo, inter nos, quid poffit uterque, viciffim 
Experiamur ? Ego hanc vitulam (ne forte recufes, 
Bis venit ad mul6tram, binos alit ubere fetus) " 
Depono : tu dic, mecum quo pignore certes. 

MENALCAS. 

De grege non auiim quidquam deponere tecum : 
Eft mihi namque domi pater, eft injufta novercaj 
Bisque die numerant ambo pecus, alter et haedos. 
Vcrum id, quod multo tute ipfe fatebere majus^ 
(Infanire libet quoniam tibi) pocula ponam 
Fagina> caelatum divini opus Alcunedontis; 



K) B U C O L I C A, Y, 38. 

Lenta quibus torno facili fuperaddita vitis 
Difiiifos eder^ yefUt pallentc corymbos. 
In medio duo figna : Conon, et> quis fuit alter» 
Defcripfit radio totnm qui gentibps orbemj 
Tempora qua meiibr, quae curvus arator haberet ? 
Nec dum illxft labra admovi, fed condita fervo. 

DAMGBTAS. 

£t nobis idem Alcimedon duo pocula fecit, 
£t molli circum eil anfas amplexus acantho^ 
Orpheaque in medio pofuit, filvasque fequentis. 
Nec dum illis labra admovi, fed condita fervo. 
Si ad vitulam fpe6tas> nihii efl, quod pocula laudes. 

MBNALCAS. 

Numquam hodie efiugies: veniam> quocunque 

Toc&ria. 
Audiathaec tantum vel, quivenit, ecce! Palaemon. 
£fficiam pofthac, ne quemquam voce lace£afl. 

DAMCETAS. 

. Ctuiii age, fi quid habes, in me mora non erit ulla j 
Nec quemquam fugio: tantum> vicine PalaBmon> 
Senfibus haec imis, les ed non parva, reponas. 

FAL^MON. 

Dicite : quandoquidem in molli confedimus herb^ ; 
£t nunc amnis ager, nunc omnis parturit arbos j 
Nunc irondent filvae, nunc formofiOimus annus. 
Incipe^ DamcBta ; tu deinde fequere, Menalca. 
Altemis dicetis } amant alterna Camoenae. 



60 ECLOGA III. 11 

DAMOZTAS. 

Ab Jove priiicipium> Mufae 1 Jovis omnia plena: 
Ille colit t6iTas3 illi mea carmina cursc 

MENALCA8. 

£t me Phoebus amat: Phcebo fua femper apud me 
Munera funt, lauri et fuave rubens hyacinthus. 

DAMCBTAS. 

Malo me Gralatea petit, lafciva puella^ 

£t fi^t ad ialioes} fed ie cupit ante videri. 

MEKALCAS. 

At mifai feie offert ultro^ meus igms, Amyntas; 
Notior ut jam fit canibus non Ddia noihis. 

DAMOBTAS. 

Parta mese Venerx funt munera ; namque notavi 
Ipfe locum^ aerias quo congefTere palumbes. 

MBNALCAS. 

Quod potui, pueroy £lveilri ex arbore le6ta, 
Aurea mala decem nuii; cras altera mittam. 

DAMCETAS. 

P quoties et quae nobis Galatea locuta eill 
Partem aliquam^ venti, divom referatis ad auris* 

MKNALCAS. 

Quid prodeil, quod me ipfe animo non fpernis, 

Amynta» 
Si, dimi tu fedaris apros, ego retia fervo? 

DAMOBTAS. 

FbjlUda mitte mihi; meus eil natalis, loUa*, 
Cum fachm vituli pro frugibus, ipfe \ttvVwu 



12 BUCOLICA, V.78. 

MBNALCAS. 

PbylUda amo ante alias : nam me difcedere flevit; 
Et, Longum, fonnofe, vale ! vale ! inquit, lolla, 

DAMCETA8. 

Trifte Inpus ftabulis, maturis frugibus imbres, 
Arborifaus venti, nobis Amaryllidis irae. 

MENALCAS. 

Dulce £itis humor, depuliis arbutus haedis, 
Lenta falix feto pecori, mihi folus Amyntas. 

DAMGBTAS. 

Pollio amat noflram, quamvis eil rufHcay Mufam : 
Pierides, vitulam leftori pafcite veflro. 

MENALCAS. 

Pollio et ipfe facit nova carmina : pafcite taurum, 
Jam comu petat, et pedibus qui fpargat arenam^ 

DAMCBTAS. 

Qui te, Pollio, amat, veniat, quo te quoquc gaudet : 
Mella fluant illi, ferat et rubus afper amomum. 

MENALCAS. 

Qui Bavium non odit, amet tua carmina, Maevi| 
Atque idem jungat vulpes, et mulgeat hircos. 

DAMGBTAS. 

Qui legitis flores et humi nafcentia fraga, 
Frigidus, o pueri! fugite hinc, latet anguis isi 
herb^. 

MENALCAS. 

Parcite, oves, nimium procedere 5 noh bene ripai 
Creditur : ipfe aries etiam nunc vellera ficcat. 



V. 96. E C L O G A m. 13 

DAMGBTAS. 

Tityre, pafcentis a flumine reice capellas ; 
Ipfe, ubi tempus erit, cxnnis in fonte lavabo. 

MENALCAS. 

Cogite ovis, pueri 5 d lac praeceperit aeftus, 
Ut nuper, frulb-a preflabimus ubera palm». 

DAMGBTAS. 

Heul heuf quam pingui macer eil hiihi taurua 

in ervb \ 
Idem amor exitium pecori, pecorisque magiibro. 

MENALCAS. 

His certe neque amor cauiTa eft ; vix oflibus hsrent. 
Nefcio, quis teneros oculus mihi fafcinat agnos^ 

DAMGBTAS. 

Dic, quibus in terris, et eris mihi magnus Apolla, 
Tris pateat cccli fpatium non amplius ulnas. 

MENALCAS. 

Dic, quibus in terris infcripti nomina regum 
Nafcantur flores ; et Phyllida folus habeto. 

PALiEMON. 

Non nofhnm inter vos tantas conponere litis : 
Et vituia tu dignus, et hic j et quisquis amaro^ 
Aut metuet, dulcis aut expeiietur, amores. 
Claudite jam rivos, ptieri : fat prata biberuntr 



14 BUCOLICA, 

ECLOGA IV. 
POLLIO. 

SicxLiDxs MvSm, paollo majora canamus $ 
Non onmis axbufia juvant, humilesque myric^ t 
Si canimus filvas» filvK fint Confule dignae. 
Ultima Cumsd yenit jam carminis aetas ; 
Magnus ab integro fasdorum nafcitur ordo. 
Jam redit et Virgo, redeunt Satumia regna *, 
Jam uova progenies cocio demittitur alto. 
Tu modo nafcenti puero» quo ferrea primum 
Definety ac toto furget gens aurea mundo, 
Caila fave Lucina ; tuus jam regnat Apollo. 
Teque adeo decus hoc aevi, te Confule, inibit, 
PoUio 5 et indpient magni procedere menfes. 
Te duce, fi qua manent, fcdcris vefHgia nofiri 
Inrita perpetui folvent formidine terras. 
Ille de^m vitam addpiet, divisque videbit 
Penmxtos heroas, et ipfe videbitur illis ; 
Pacatumque reget patriis virtutibus orbem. 
At tibi prima, puer, nuUo munufcula cultu, 
Errantis ederas pafiim cum baccare, tellus, 
Mixtaque ridenti colocafia fundet acantho. 
Ipfae lade domum referent difienta capellae 



ECLOGA IV. 15 

; nec magnos metuent armcnta leones. 
>i blandos fundent cunabula flores. 
t et ferpens, et fallax herba feneni 
t', Aflyrium Yulgo nafcetur amomum. 
aul heroum laudes et fada parentis 
gere, et quae fit poteris cognofcere virtus j 
>aullatim flavefcet campus arid^, 
sque rubens pendebit fentibus uva 3 
ae quercus fudabunt rofcida meila. 
tamen fuberunt prifcds vedigia iraadis, 
entare Thetim ratibus, quae cingete muris 
1, quee jubeant tellurem infindere fuicis. 
arit tum HphTs, et altera quae vehat Aigci 
os heroas5 erunt etiam altera bella ; 
iterum ad Trojam magnus mittetur Adiillesv 
ubi jam firmata virum te fecerit aetas, 
et ipfe mari vedorj nec nautica pinus 
it merces : omnis feret onmia tellus. 
iftros patietur humus, non vinea falcem ; 
:us quoque jam tauris juga folvet arator : 
irios difcet mentiri lana colores j 
;d in pratis aries jam fuave rubenti 
e, jam croceo mutabit vellera luto 5 
) fu^ fandyx pafcentis veiHet agnos. 
faecla, fuis dixerunt, currite, fufis 
rdes fiabiii fatorum numine Parcae. 
;redere o magnos, adcrit jam tempus, honores, 
eto fubolcs, magnum Jovis incrementum! 



.}6 BUCOLICA, V. 50, 

Adfpice convexo nutantem pondere mundum ; 
Terrasque, tradusque maris, ccElumqueprofundum: 
Adfpice, venturo la^tantur ut onmia faeclo. 
O mihi tum longae maneat pars ultima vitae, 
Spiritus et, quantum fat erit tua dicere fa6ta ! 
Non me carminibus vincet, nec Thracius Orpheus, 
Nec Linus 5 huic mater quamvis, atque huic pater, 

adfit^ 
Orphei CaUiopea, Lino formofus Apollo. 
Pan etiam, Arcadi^ mecum fi judice certet, 
Pan etiam Arcadi^ dicat fe judice vi6tum. 

Incipe, parve puer, rifu cognofcere matrem : 
Matri longa decem tulerunt fallidia menfes. 
Incipe, parve puer : cui non rifere parentes, 
JSTec deus hunc menll, dea nec dignata cubili eft% 



ECLOGA V. 
DAPHNIS, 

MENALCAS. MOFSUS. 
MENALCAS. 

CuR non, Mopfe, boni quoniam convenimus ambo^ 
Tu calamos inflare levis, ego dicere verfus, 
Hic corulis mixtas inter couddimus ulmos ? 



V. 4. ECLOGA V. i; 

MOPSUS. 

Tu majorj tibi me eft aquum parere, Menalca; 
Sive fub incertas, Zephyris motantibus, umbras, 
Sive antro potius, fuccedimus : adfpice, ut antrum 
Silvefhris raris fpariit labrufca racemis. 

MEfTALCAS. 

Montibus in nofbis folus tibi certet Amyntas. 

MOPSUS. 

Ctuid, fi idem certet Phcebum fuperare canendo ? 

MENALCAS. 

j: Incipe, Mopfe, prior : fi quos aut Phyllidis ignes, 
' Aut Alconis habes laudes, aut jurgia Codri. 
Incipe : pafcentis fervabit Tityrus haedos. 

MOPSUS. 

Immo haec, in viridi nuper quae cortice fagi 
Carmina defcripii, et modulans altema notavi, 
Experiar : tu deiude jubeto certet Amyritas. 

MENALCA8. 

Lenta falix quantum pallenti cedit olivae, 
Puniceis humilis quantum faliimca rofetis^ 
Judicio noftro tantum tibi cedit Amyntas. 

MOPSUS. 

Sed tu define plura, puer; fucceffimus antro. 

Exftindhim Nymphae crudeli funere Daphriin 
Flebant : vos, coruli, teftes, et flumina, Nymphis : 
Quum, conplexa fui corpus miferabile nati, 
Atque deos atque aftra vocat crudelia mater, 
c 



IB B U C O L I C A, V. 24t. 

Non ulli paftos illis egere diebus 

Frigida, Daphni, bovcs ad flumina : nulla neque 

anmem 
Libavit quadrupes, nec graminis adtigit herbam. 
Daphni, tuum Poenos etiam ingemuifle leones 
Interitum montesque feri fllvaeque loquuntur. 
Daphnis et Armenias curru fubjungere tigris 
Inftituit; Daphnis thiafos inducere Baccho, 
£t fbliis lentas intexere moUibus haftas. 
Vitis ut arboribus decori eft, ut vitibu^ uvae, 
Ut gr^gibus tauri, fegetes ut pinguibuk arvis ; 
Tu decus omne tuis: poftquam te fata tulerunt, 
Ipfa Pales agros, atque ipfe reliquifApoUo. 
Grandia faepe quibus mandavimus hordea fulcis, 
Infelii lolium et fteriles nafcuntur avenae. 
Pro moUi viol^, pro purpureo narciflb, 
Carduus, et fpinis furgit paliurus acutis. 
Spargite humum foliis, inducite fontibus umbras, 
Paftores : mandat fieri fibi talia Daphnis. 
Et tumulum facite, et tumulo fuperaddite carmen : 
Daphnis ego in filvis, hinc ufque ad fldera notus, 
Formofi pecoris cuftos, formofior ipfe. 

MENALCAS. 

Tale tuum carmen nobis, di^dne poeta, 

Quale fopor feflis in gramine, quale per aeftum 

Dulcis aquae faliente fitim reftinguere rivo: 

Nec calamis folum aequiparas, fcd voce, magiflrum. 



V. 49. E C L O G A V. IQ 

Fortunate puer, tu nunc eris alter ab illo. 

Nos tamen haec quocumque modo tibi noftla 

viciffim 
Dicemus^ Daphninque tuum tollemus ad aftra : 
Daphnin ad aftra feremus: amavit nos quoquc 

Daphnis. 

MOPSUS. 

An quidquam nobis tali fit muncre majus ? 
Et, puer, ipfe fuit cantari dignus^ et ifbi 
Jam pridem Stimicon laudavit carmina nobis. 

MENALCAS. 

Candidus infuetum miratur limen Olympi, 
Sub pedibusque videt nubes et fidera Daphnis. 
Ergo alacris filvas, et cetera rura, voluptas, 
Panaque, paftoresque tenet, Dryadasquepuellas: 
Nec lupus infidias pecori, nec retia cervis 
Ulla ddum meditantur : amat bonus otia Daphnis. 
Ipfi Idetitii voces ad fidera jadant 
Intonfi montes^ ipfse jam carmina rupes, 
{p{a fonant arbufta^ Deus, deus ille, Menalca! 
Sis bonus o, felixque, tuis! en quatuor arasl 
Ecce duas tibi, Daphni, duas altaria Phcebo ' 
Pocula bina, novo fpumantia la6te, quot annis 
Craterasque duo ftatuam tibi pinguis oli\i; 
Et, multo in primis hilarans convivia Baccho, 
Ante focum, fi frigus erit, fi meflis, in umbr^, 
Vina novum fundam calathis Ariafia nedar. 
Cantabunt mihi Damoctas et Lydius ^gon ; 



20 B U C O L I C A, V. 73. 

Saltantis Satyros imitabitur Alphefiboeus. 
Haec tibi femper enint, et quum follemnia vota 
Reddemus Nymphis, et quura luftrabimus agros. 
Dum juga montis aper, fluvios dum pifcis amabit, 
Dumque thymo pafcentur apes, dum rore cicadae; 
Semper honos, nomenque tuum, laudcsque ma- 

nebunt. 
Ut Baccho Cererique, tibi fic vota quot annis 
Agricolae facient^ damnabis tu quoque votis. 

MOPSUS. 

Quae tibi, quae tali reddam pro carmine dona ! 
Nam neque me tantum venientis fibilus auflri, 
Nec.percufla juvant flu6tu tam litora, nec quse 
Saxofas inter decurrunt flumina valles. 

MENALCAS. 

Hac te nos fragili donabimus ante cicut^ : 
Haec nos, Formofum Corydon ardebat Alexin : 
Haec eadem docuit, Cujum pecus ? an Meliboei ? 

MOPSUS. 

At tu fume pedum, quod, me quum faepe rogaret, 
Non tulit Antigenes, et erat tum dignus amari, 
Formofum paribus nodis atque aere, Menalca. 



ECLOGA VI. 21 

ECLOGA VL 
SILENUS. 

Prima Syracofio dignata eft ludere verfa 
Noftra, nec erubuit filvas habitare, Thalia. 
Quum canerem reges et proBlia, Cynthius aurcm 
Vellit, etadmonuit: Paftorem, Tityre, pinguis 
Pafcere oportet ovis, dedudum dicere carmen. 
Nunc ego; namque fuper tibi erunt, qui dicere 

laudes, 
Vare, tuas cupiant, et triftia condere bella; 
Agreftem tenui meditabor arundine Mufam. 
Non injuffa cano. Si quis tamen haec quoque, fi 

quis, 
Captus amore, leget^ te noftrae, Vare, myricae, 
Tfi nemus omne canet 5 nec Phoebo gratior uUa cft, 
Quam fibi quae Vari praefcripfit pagina nomen. 

Pergite, Pierides. Chromis et Mnafylos in antro 
Silenum pueri fomno videre jacentem, 
Inflatum heftemo venas, ut femper, laccho: 
Serta procul, tantum capiti delapfa, jacebant; 
Et gravis adtrit^ pendebat cantharus anf^. 
Adgrefll (nam faepe-fenex fpe carminis ambo 
Luferat) injiciunt ipfis ex vincula fertis. 
Addit fe fociam, timidisque fupervenit, Mgle-, 



22 B U C O L I C A, V. 21. 

^gle, Naiadum pulchemma; jamque videnti 
Sanguineis frontem moris et tempora pingit. 
IUe, dolom ridens, Quo vincula neditis? inquit: 
Solvite me, pueri; fatis eft potuifle videri. 
Carmina, quae vultis, cognofcite^ carmina vobis, 
Huic aliud mercedis erit. Simul incipit ipfe. 
Tum vero in numerum Faunosque ferasque videres 
Ludere, tum rigidas motare cacumina quercus. 
Nec tantum Phoebo gaudet Pamafia rupes j 
Nec tantum Rhodope mirantur et Ifmarus Orpbca. 
Namque canebat, uti magnum per inane coa^ 
Scmina terrarumque animaeque marisque fuilTcnt, 
£t liquidi iimul ignis : ut his exordia primis 
Omnia, et ipfe tener mundi concreverit orbis. 
Tum diuare folum, et difcludere Nerea ponto 
CcBperit, et rerum pauUatim fumerc formas : 
Jamque novum terrae ftupeant lucefcere folem, 
Altius atque cadant fubmotis nubibus imbres : 
Incipiant ftlvae quum primimi furgere, quumquc 
Rara per ignotos errent animalia montis. 
Hinc lapides Pyrrhae jaftos, Satumia regna, 
Caucaiiasque refert volucres, furtumquePromethei. 
His adjungit, Hylan nautae quo fonte relidum 
Clamalfent, ut litus Hyla! Hyla! omne fonarct: 
Et fortunatant, fi nunquam armenta fuiffent, 
Pafiphaen nivei folatur amore juvenci. 
Ah virgo infelix ! quae te dementia cepit ? 
Proetides inplemnt falfis mugitibus agros: 



V.49. ECLOGA VI. 23 

At non tam turpis pecudum tamen ulla fecuta eft 

Concubitus, quamvis coUo timuiiTet aratrum, 

Et faepe in levi quaefiflet comua fronte. 

Ah virgo infelix ! tu nunc in montibus erras : 

Ille, latus niveum mpUi fultus hyacintho, 

Ilice fub nigr^ pallentis ruminat herbas} 

Aut aliquam in magno fequitur grege. Claudite, 

Nymphae, 
Di^aeae Nymphae, nemorum jam claudite faltus, 
Si qu^ forte ferant oculis fefe obvia nollris 
Errabunda bovis vefiigia : forfitan illum 
Aut herbi captum viridi^ aut armenta fecutum, 
Perducant aliquae ftabula ad (yortynia vaccae. 

Tum canit Hefperidum miratam mala puellam : 
Tum Phaethontiadas mufco circumdat amarae 
Cortids, atque folo proceras erigit alnos. 
Tum canit, errantem Permeffi ad flumina, Gallum 
Aonas in montis ut duxerit una fororumj 
Utque viro Phoebi chorus adfurrexerit omnis j 
Ut Linus haec illi, divino carmine paftor, 
Floribus atque apio crinis omatus amarae, 
Dixerit: Hos tibi dant calamos, en accipe! Mufae, 
Aicraeo quos ante fenij quibus ille folebat 
Cantando rigidas deducere montibus omos. 
His tibi Grynei nemoris dicatur origo; 
Ne quis fit lucus, quo fe plus jadet Apollo. 

Quid loquar, ut Scyllam Nifi, quam fama fecuta 
efl^ 



24 B U C O L I C A, V. 75. 

Candida fuccin6tam latrantibus inguina mooflris, 
DuUchias vex^e rates, et gurgite in alto 
Ah 1 timidos nautas canibus lacerafle marinis ; 
Aut, ut mutatos Terei narraverit artus; 
QlX^d illi Philomela dapes, quae dona pararit, 
Quo curfu deferta petiverit, et quibus ante 
Infelix fua te6ta fupervolitaverit alis ? 
Omnia, quae, Fha;bo quondam meditante, beatus 
Audiit Eurotas, juflitque edifcere lauros, 
lUe canit: pulfae referunt ad fidera vaUes: 
Cogere donec oves ftabuUs, numerumque referr» 
Juflit, et invito proceflit Vefper Olympo. 



ECLOGA VIL 
MELIBCEUS. 

MELIBCEUS. CORYOON. THYRSIS. 
MELIBGBUS. 

FoRTE fub argut^ confederat Uice Daphnis, 
Conpulerantque greges Corydon et Thyrfis in 

unum; 
Thyrfis oves, Corydon diflentas ladte capeUas: 
Ambo florentes setatibus, Arcades ambo, 
Et cantare parcs, et refpondere parati. 
Hic mihi, dum teneras defendo a frigoi'e myrtos. 



V. 7. ECLOGA Vll. 25 

Vir gregis ipfe caper deerraverat^ atque ego 

Daphnin 
Adfpicio: ille, ubi me contra videt^ Ocius, inquit, 
Huc ades, o Meliboee ! caper tibi falvus, et haedi : 
Et, G quid ceffare potes, requicfce fub umbr^. 
Huc ipfi potum venient per prata juvenci: 
Hic viridis tener^ praetexit arundine ripas 
Mincius, e<jue fsicrk refonant eiamina quercu. 
Quid facerera ? neque ego Alcippen, nec Phyllida, 

habebam, 
Depulfos a la6te domi quae clauderet agnos ; 
Et certamen erat, Corydon cum Thyrfide, magnum. 
Pofthabui tamen illorum mea feria ludo. 
Alternis igitur contendere verfibus ambo 
Coepcre : alternos Mufae meminifie volebant. 
Hos Corydon, illos referebat in ordine Thyrfis. 

CORYDON. 

Nymphae, nofiier amor, Libethrides, aut mihi 

carmen, 
Quale meo Codro, concedite ; proxima Phoebi 
Verfibus ille facit j aut, fi non poflumus omnes, 
Hic arguta facrl pendebit fiftula pinu. 

THYRSIS. 

Faftores, eder^ crefcedtem omate poetam, 
Arcades, invidi^ rumpahtut ut ilia Codro! 
Aut, fi ultra placitum laudarit, baccare frohtem 
Cingite, ne vati noceat mala lingua fiituro. 



36 B.UCOLICA, v.29. 

CORTDON. 

Saetoli caput hoc apri tibi, Delia, parvus 
Et ramofa Micon vivacis coraua cervi. 
Si propri\im hoc fuerit, levi de marmore tota 
Puniceo flabis furas evinda cothurno. 

THYRSIS. 

Sinum ladis, et haec te liba, Priape, quot annis 
Exfpedtare fat eft: cuflos es pauperis horti. 
Nunc te marmoreiun pro tempore fecimus^ at tu, 
Si fetura gregem fuppleverit, aiureus efto. 

COKYDON. 

Nerine Galatea, thymo mihi dulcior Hyblae, 
Candidior cycnis, edera formofior alb^ : 
Quum primum pafti repetent praefepia tauri, 
Si qua tui Corydonis habet te cura, venito. 

THYRSIS. 

Immo ego Sardois videar tibi amarior herbis, 
Horridior rufco, projed^ vilior alg^j 
Si mihi non haec lux toto jam longior anno eft. 
Itedomum, pafli, fi quis pudor, ite, juvenci. 

CORYDON. 

Mufcofi fontes, et fomno moUior herba, 
Et quae vos rar^ viridis tegit arbutus umbri, 
Solftitium pecori defendite : jam venit aeftas 
Torrida> jam laeto turgent in palmite gemmae. 

THYRSIS. 

His focus, et taedae pingues, hic plurimus ignis 



.50. JECLOGA VII. 37 

cmper, et adfidu^ poftes fuligine nigri. 

lic tantum Boreae curamus fiigora, quantum 

k.ut numerum lupus, aut torrentia flumina ripas. 

CORYDON. 

•tant et juniperi, et caflanes hirfutse; 
trata jacent paffim fua qu^que fub arbore poma 5 
)mDia DUDC rident: at, fi formofus Alexis 
dontibus his abeat, yideas et flumipa ficca. 

THYRSIS. 

iiet ager; vitio moriens iitit aeris herbaj 
iber pampineas invidit collibus umbras : 
*hyliidis adventu noftrae nemus omne virebit, 
uppiter et laeto defcendet plurimus imbri. 

CORYDON. 

Populus Alcidae gratiflima, vitis laccho, 
^ormofae myrtus Veneri, fua laurea Phoeboj 
'hyllLs amat corulos : illas dum Phyllis amabit> 
"Jec myrtus vincet corulos, nec laurea Phoebi. 

THYRSIS. 

Vaxinus in filvis pulcherrima, pinus in hortis, 
^opulus in fluviis, abies in montibus altis : 
aepius at fi me, Lycida formofe, revifas, 
''raxinus in filvis cedat tibi, pinus in hortis. 

MELIBCBUS. 

laec meroini, et vi£him fruftra contendereThjrrfin. 
ik illo Corydon, Corydon eft tempore nobis. 



W BUCOLICA, 



ECLOGA VIIL 
PHARMACEUTRIA. 

DAMON. ALPHESIBCEUS. 

Pastorum Mufam Damonis et Alphefiboei, 
Immemor herbarum quos cft mirata juvenca 
Certantis, quorum ftupefadae carmine lynces, 
£t mutata fuos requierunt flumina curfus^ 
Damonis Mufam dicemus et Alphefiboei. 

Tu, mihi feu magni fuperas jam faxa Timavi, 
Sive oram Illyrici lcgis sequoris 5 en ! erit unquam 
IUe dies, mihi cum liceat tua dicere fada ? 
En ! crit, ut liceat totum mihi ferre per orbem 
Sola Sophocleo tua carmina digna cothurno? 
A te principium} tibi definet. Adcipe juflis 
Carmina coepta tuis, atque hanc fine temponi 

circum 
Inter vi6trices ederam tibi ferpere lauros. 

Frigida vix coelo no6kis deceflerat umbra, 
Cum ros in tener^ pecori gratiffimus herb^, 
Incumbens tereti Damon fic coepit olivae : 

DAMON. 

NafcerC; praeque diem veniens age, Lucifer, alraum; 



.18. ECLOGA VIII. 29 

bnjugis indigno Nifae deccptus amore 

^am queror, et divos, quamquam nil teftibus illia 

rofeci, cxtrem^ moriens tamen adloquor hor^* 

Incipe Maenalios mecum, mea tibia, verfus. 
laenalus argutumque nemus, pinosque loqucntis, 
;mper habetj femper paftorum ille auditamores, 
maquc, qui primus calamos non pafTus inertis. 
Lcipe Maenalios mecum, mea tibia, verfus. 
fopfo Nifa datur: quid non fperemus amantes? 
mgcnturjam gr)rphes equis) aevoque fequenti 
um canibus timidi venient ad pocula damae. 
[opfe, novas incidc faces : tibi ducitur uxor. 
»arge, marite, nuces: tibi deferit Hefperus CEtam* 
cipe Maenalios mecum, mca tibia, verfus, 

digno conjunda viro l dum defpicis omnis, 
iimque tibi eft odio mea fiftula, dumque capellae, 
irfutumque fupercilium, promifTaquc barba; 
ec curare deilim credis mortalia quemquam. 
cipe Maenalios mecum, mea tibia, verfus. 
;pibus in noftris parvam tc rofcida mala, 
iix cgo vefter cram, vidi cum matre legentem : 
Iter ab undecimo tum me jam ceperat annus j 
m fragilis poteram a terr^ contingere ramos*. 
t vidi, ut perii, ut me malus abftulit error! 
icipc Maenalios mecum, mca tibia, verfus. 
unc fcio, quid fit Amor : duris in cotibus iilum 
ut Tmaros, aut Rhodope, aut extremi Graraman- 
tes. 



3a BUCOLICA, V.45. 

Nec gcneris noftri puerum nec fanguinis, edunt. 
Incipe Maenalios mecum, mea tibia, verfus. 
Saevus Amor docuit gnatorum fanguine matrem 
Conmaculare manus: crudelis tu quoque; niater. 
Crudelis mater magis, an puer inprobus ille ? 
Inprobus ille puerj crudelis tu quoque, mater. 
Incipe Maenalios mecum, mea tibia, verfus. 
Nunc et ovis ultro fugiat lupus ; aurea durae 
Mala ferant quercusj narciffo floreat alnus} 
Finguia corticibus fudent eleftra myricasj 
Cantent et cycnis ululse 5 fit Tityrus Orpheus j 
Orpheus in filvis, inter delphinas Arion. 
Incipe Maenalios mecum, mea tibia, verfus. 
Orania vel medium fiant mare. Vivite, filvae ! 
Praeceps aerii fpecul^ de montis in undas 
Deferar^ extremum hoc munus morientis habeto. 
Define Maenalios, jam define, tibia, verfus. 

Haec Damon : vos, quae refponderit Alphefiboeus, 
Dicite, Pierides; non onania poflumus omnes. 

ALPHESIBCEUS. 

Effer aquam, et molli cinge haec altaria vitta j 
Verbenasque adole pinguis, et mafcula tura; 
Conjugis ut magicis fanos avertere facris 
Expcriar fenfus : nihil hic nifi carmina defunt. 
Ducite ab urbe domum, mea carmiua, ducite 

Daphnin. 
Carmina vel cceIo poffunt deducere Lunam; 
Carminibus Circe focios mutavit Ulixi; 



Y.7U ECLOGA Vm. Sl 

Frigidus in pratis cantando rumpitur anguis. 
Ducite ab urbe domum^ mea carmina^ ducite 

Daphnin. 
Tema tibi haec primum, triplici diverfa colore, 
Licia circumdo *, terque hanc altaria circum 
EfHgiem ducoj numero deus inpare gaudet. 
Ducite ab urbe domtim^ mea carmina, ducite 

Daphnin. 
Ne6le tribus nodis temos, Amarylli, colores; 
Ne^e, Amarylli, modo; et, Veneria, dic, vincula 

nedo. 
Ducite ab urbe domum, mea carmina, ducitc 

Daphnin. 
Limus ut hic durefcit, et haec ut cera liquefcit, 
Uno eodemque igni; fic noflro Daphnis amore. 
Sparge molam, et fragilis incende bitumine lauros. 
Daphnis me malus urit: ego hanc in Daphnida 

laurum. 
Ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite 

Daphnin. 
Talis amor Daphnin, qualis, quum feffa juvencum 
Ver nemora atque altos quaerendo bucula lucos 
Propter aquae rivum viridi procumbit in ulvi, 
Perdita, nec ferse meminit decedere nodi ; 
Talis amor tencat, nec fit mihi cura mederi. 
Ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite 

Daphnin. 
Has olim exuvias mihi perfidus ille reliquit, 



32 B U C O L I C A, V. 92. 

Rgnora cara fui : quae nunc ego limine in ipfo, 
Terra, tibi mando: debent haec pignora Daphnin. 
Ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite 

Daphnin. 
Has herbas,* atque hxc Ponto mihi le£ta venena, 
Ipfe dedit Moeris: nafcuntur plurima Ponto. 
His ego faepe lupum fieri, et fe condere filvis 
Mccrin, faepe animas imis excire fepulcris, 
Atque fatas alio vidi traducere meffis. 
Ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite 

Daphnin. 
Fer cineres, Amarylli, foras, rivoque fluenti 
Transque caput jace^ nec refpexeris: his ego 

Daphnin 
Adgrediar : nihil ille deos, nil carmina, curat. 
Ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite 

Daphnin. 
Adfpice : conripuit tremulis altaria flammis 
Sponte fu^, dum ferre moror, cinis ipfe. Bonum fit ! 
Nefcio quid certe eft ; et Hylax in iimine latrat. 
Credimus ? an, qui amant, ipfi fibi fomnia fingunt ? 
Parcite, ab urbe venit, jam parcite, q^rmina, 

Daphnis. 



ECLOGA IX. 



ECLOGA IX. 
MCERIS. 

LTCIDAS. M<£RI8. 
LTCIDAS. 

Quo te^ Moeri^ pedes? an, quo yia ducit^ in 
. urbem? 

M(ERIS« 

O Lycida^ vivi pervenimus> advena noftri, 
Quod numquam veriti fumus^ ut pofleflbr agclli 
Diceret, Haec mea funt : veteres migrate coloni. 
Nunc vidi, triitis quoniam Fors onmia verfat, 
Hos illi (quod nec bene vertat) mittimus hsedos; 

LTCIDAS. 

Certe equidcm audieram, qu^ fe fubducere colles 
Incipiunt, mollique jugum demittere clivo, 
Ufque ad aquam, et veteres, jam fra6ta cacumina, 

fagos, 
Onmia carminibus vefirum fervaffe MenalgaUr 

MCERIS. 

Audieras, et fama fuit; fed carmina tantum 
Nolba valent, Lycida, tela inter Martia, quantum 
ChaoniAs dicunt^ aquil^ veniente^ columbas. 
P 



96 BUCOLICA, t.59. 

Hinc adeo media eft nobis via^ namque fepulcnim 
Incipit adparere Bianoris : hic> ubi den&s 
Agricolae fbingunt frondes, hic, Mceri, canamus; 
Hic hcdos depone; tamen veniemus in urbem: 
Aut, a, nox pluviam ne conligat ante, veranur, 
Cantantes licet ufque (minus via laedat) eamus: 
Cantantes ut eamus^ ego hoc te fafce levabo. 

MCERIS. 

Define pkLra^ puer; et, quod nunc inAat^ agamus: 
Carmina tum melius, quum venerit ipfe, canemus. 



ECLOGA X. 

GALLUS. 

]ExTREMUM hunc, Arethufa, mihi concede laboren). 
Pauca meo Grallo, fed quae legat ipfa Lycoris, 
Carmina funt dicenda : neget quis carmina Gallo? 
Sic tibi, quum fludus fubterlabere Sicanos> 
Doris amara fuam non intermifceat undam. 
Incipe: foUicitos Galli dicamus amores, 
Dum tenera adtondent iimee virgulta capellae. 
Non canimus furdis: refpondeiit omnia iilvae. 

Qu2e nemora, aut qui tob ialtus habuere, pueUs^ 
Naides, indigno quum Grallus amore periret? 
Nam neque Pamafi vobis juga, nam neque PiBdi 
Ulla mozam fecere, neque Aonie Aganippe. . 



V. 13. E C L O G A X. S7 

nium etiam laari, etiam flevere myric»; 
Pinifer illam etiam^ £o\k fab rupe jacenteniy 
Maenalus et gelidi fleverunt faxa Lytssi. 
^tant et oves circum; nofbi nec poenitet illasi 
>Jec te poeniteat pecoris, divine poeta: 
Bt formafus oves ad flumina paVit Adonis. 
Venit et upilio| tardi venere bubulci; 
LTvidus hibems^ venit de glande Menalcas. 
OnmeSf Unde amor ide, rogant^ tibi ? Venit Apollo : 
Salle^ quidinfanis? inquit: tua cura> Lycoris^ 
Perque nives alium perque horrida caiha fecuta ett 
VTenit et agrefti capitis Silvanus honore^ 
Plorentis ferulas et grandia lilia quaflans. 
Pan, deus Arcadiae, venit : qUem vidimus ipfi 
Sanguineis ebuli baccis minioque rubentem. 
Ecquis erit modus? inquit: Amornon talia curat: 
^ec iacrimis ctudelis Amor, nec gramina rivis^ 
NTec cytifo faturantur apes, nec fronde capellaB. 
rriilis at ille : Tamen cantabitis, Arcades, inquit^ 
IVf ontibus haec vefbis ; foli cantare periti 
Arcades. O mihi tum quam molliter ofla quiefcant^ 
Vefbra meos olim £i fiihila dicat amores ! 
Atque utinam ex voIhs unus, vedrique fuiifem 
Aut culios gregis^ aut noaturae vinitor uvae! 
Certe, five mihi Phyllis^ iive eifet Amyntas, 
Seu quicumque furor, (quid tum> fi f ufcus Amyntas? 
£t nigrae violse funt» et vaccinia nigra) 
Mecuni intet falices Iftnt^ fub yite jaoeretj 



38 BUCOLICA, v. 

Serta mihi Phyllis legeret» cantaret Amyntas. 
Hic gelidi fontes; hic mollia prata, Lycori; 
Hic nemus: hic ipfo tecum confumerer aevo. 
Nunc infanus amor duri te Martis in armis, 
Tela inter media, atque adverfos detinet hoftis. 
Tu procul a patril (nec fit mihi credere tantua 
Alpinas, ahdura! nives, et frigora Rheni» 
Me iine fola vides. Ah te ne frigora laedant! 
Ah tibi ne teneras glacies fecet afpera plantas! 
Ibo, et, Chalcidico quae funt mihi condita verib 
Carmina, pafloris Siculi modulabor aven^, 
Certum efl in iilvis, inter fpelaea ferarum, 
Malle pati j tenerisque meos incidere amores 
Arboribus: crefcent illaB; crefcetis, amores. 
Interea mixtis lulh^bo Maenala Nymphis, 
Aut acres venabor apros : non me ulla vetabum 
Frigora Parthenios canibus circumdare faltus. 
Jam mihi per rupes videor lucosque fonantis 
Ire; libet Partho torquere Cydonia comu 
Spicula : tamquam haec fint noflri medicina furo 
Aut deus^i]^e malis hominum mitefcere difcat. 
Jam nequeHamadryades rurfum, nec carmina nc 
Ipfa, placentj ipfae rurfum, concedite, filvae, 
Non illum nofiri pofilint mutare labores i 
Nec, a frigoribus mediis Hebrumque blbamus, 
Sithoniasque nives hiemis fubeamus aquofae: 
Nec fi, quum moriens alt^ liber aret in ulmp, 
^thiopiim verfemus ovis fub fidere Cancri. 



{V.69. ECLOGA X. 39 

Omnia vincit Amor; et nos cedamus Amori. 
J Haec fat erit, divae, vcftrum ceciniffe poetam, 

iDum fedet, et gracili fifcellam texit hibifco, 
Pierides: vos haec fadetis maxima Gallo^ 
^ Gallo, cujus amor tantum mihi crefcit in horas, 

1 Cluantum vere novo viridis fe fubjicit alnus. 

^^y Surgamus: folet tffh gravis cantantibus umbra^ 
^ t Juniperi gravis umbra : nocent et frugibus umbrae. 

^ \\ Ite domum, laturae, venit Hefperus, ite, capellae, 
nxas V 

k. 

n, 

lOICS . 

)res. '; 

etabiE! . 

iltus. 

ntis 

t 

afunsi" 

ifcaL 

inaxKS!! 



amus, . 
)fae: 
ilmo^ 
cri. I 



P. VIRGILII MARONIS 

GEORGICON 

LIBER PRIMUS. 
iD C. CILNIUM M^CENATEM. 



GEORGICON L 

tD faciat laetas fegetes> qao fidere terram 
cre, Maecenas, ulmisque adjungcre vites, 
^eniat; qoae cura boum, qui cultus habendo 
•ecori j apibus quanta experientia parvis : 
: canere incipiam. Vos, o clariifima mundi 
unal labentem ccelo quae ducitis annum : 
r, et alma Ceres; veftro fi munere tdlus 
miam pingui glandem mutavit arifli^, 
laque inventis Acheloia mifcuit uvis; 
M, agrefhmi praefentia numina, Fauni, 
2 fimul Faunique pedem Dryadesque puella^: 
lera veftra cano. Tuque o, ciu prima fremen^ 
tem 



42 GEORGICON, v 

Fudit equum, magno tellus percufla tridenti^ 
Neptune! et, cultor nemorura, cui pinguia O 
Ter centum nivei tondent dumeta juvend: 
Ipfe, nemus linquens patrium £altusque Lycaei, 
Pan, ovium cuftos, tua ii tihi Maenala curae, 
Adfis, oTegeaeel favens) oleaeque Minerva 
Inventrix; uncique puer monftrator aratri^ 
Et teneram ab radice ferens, Silvane, cupreftui 
Dique deaeque omnes, ftudium quibiis arva tuc 
Quique novas alitis non ullo femine fruges; 
Quique fatis largum coelo demittitis imbrem. 
Tuque adeo, quem mox quae fint habitura deoi 
Concilia, incertum eft : urbisne invifere, Caefa 
Terrarumque velis curam, et te maxumus orbi 
Audorem, frugum tempeftatumque potentem, 
Adcipiat, cingcns matern^ tempora myrtoj 
An deus immienfi venias maris, ac tua nautae 
Numina fola colanit, tibi ferviat ultima Thule, 
Teque fibi getierum Tethys emat omnibus und 
Anbe novum tardis fidus te menfibus addas, 
Qu^ locus £rigonen inter Chelasque fequentis 
Panditur: ipfe tibi jam brachia contrahit ardei 
Scorpios, et cceli juft^ plus parte reliquit : 
Quidquid erisj nam te nec fperent Tartara reg 
Nec tibi regnandi veniat tam dira cupido; 
(Quamvis Elyfios miretur Graecia campos, 
Nec repetita. fequi curet Proferpina matrem) 
Da facilem curfum^ atque audacibus adnue coepl 



V, 4h LIJL L 43 

Ignarosque ¥i£ mecum mifefatus agreflis^ 
Ittgredefe, et votis jam nunc afluefce vocari. 

Vere novo, gelidus canis quum montibus humor 
l^iquitur, et, Zephyro putri3> fe gleba refolvit, 
I)epieflb incipiat jam tum mihi taurus aratro 
iQgewe, et fulco adtritus fplendefcere vomer. . 
lUa feges demum votis refpondet avari 
Agiicoke, bis quae fblem, bis frigora, ieii^t; 
HHus inmenJ&B ruperunt horrea meffes. 
At prios, ignotum ferro quam fcindimus ^uor, 
'^entos et varium coeli prsedUbere morem 
Cora fit, Ac patrios cultusque habitusque locorum; 
I^t qnid quaeque ferat regio, et quid quaeque recufet. 
Wc fegetesj illic v^iunt felicius uvae j 
Arborei fetus alibi, atque injuAa virefcunt 
^i^mina. Npnne vides, croceos ut Tmolus odores, 
India i^tttit ebnr» moUes fua tura Sabaei ? 
^^ Chalybes nudi ferrum, viroiaque Pontus 
CaHorea, Eliadum palmas Epiros equarum. 
ContinQo bas leges, aetemaque foedera, certis 
hpofuit Natura locis, quo tempore primum 
^calion vacuum lapides jadavit in orbem; 
tJnde homines nati, durum genus. £rgo age, terrae 
Kxjgue folum primis extemplo a menfibus anni 
'ortcs invertant tauri, glebasque jacentis 
Mverulenta coquat maturis folibus aeflas. 
A^ il Don fuerit tellus fecunda, fub ipfum 
A^^um tenui fat erit fufpendere fulco : 



44 GEORGICON, vM 

mic, officiant laetis ne frugibus herbae; 
Hic, (lerilem exiguus ne deferat huroor arenam. 
Alternis idem tonfas cefTare novalis, 
£t fegnem patiere fitu durefcere campum. 
Aut ibi flava feres, mutato fidere, farra» 
Unde prius iaetum iiliqu4 quaffante legumen, 
Aut tenuis fetus viciae, triltisque lupini 
Sufhilerid fragiles calamos filvamque fonantem. 
Urit enim linficampum feges, urit avenae; 
Urunt Lethseo perfufa papavera fomno. 
Sed tamen altemis facilis labor : arida tantum 
Ne faturare fimo pingui pudeat fola^ neve 
Effetos cinerem inmundum jadare per agros. 
Sic quoque mutatis requiefcunt fetibus arva: 
Nec nulla interea efl inarat» gratia terrae. 
Saepe etiam flerilis incendere profuit agros, 
Atque levcm ftipulam crepitantibusurereflanuDis: 
Sive inde occultas vires, et pabula terrse 
Pinguia concipiunt; five illis omne per ignem 
Excoquitur vitium, atque exfudat inutilis humor: 
Seu pluris calor ille vias et ceeca relaxat 
Spiramenta, novas veniat qu^ fuccus in herbas) 
Seu durat magis, et venas adfbingit hiantis: 
Ne tenues pluvicc, rapidive potentia folis 
Acrior, aut Boreae penetrabile frigui adurat. 
Multum adeo, rafhis glebas qui frangit inertis, 
Vimineasque trahit crates, juvat arva j neque illtUB 
Flava Ceres alto nequidquam fpedat Oljmpoj 



\g7. LIB. I. 45 

It qui^ profiniiro qnae fufcitat sequore tergfl^ 
lurfus in obliquuci verfo perrumpit aratrp^ 
ilxercetque frequens tellurem^ atque imperat arvis. 

Humida folititia atque hiemes optate ferenas^ 
Lgricolae; hibemo laetiflima pulvere farra» 
astns ager: nullo fe tantum Myfia culto 
adat, et ipia fuas mirantur Gargara mefiBs. 
luid dicam, ja6to qui femine comminus arva • 
[ifequitur» cumulosque ruit male pinguis ai^ense? 
^nde fatis fluvium inducit, rivosque fisquentis? 
)t^ qnmn exuftus ager morientibus aefhiat herbis, 
kx:e! tiipercilio clivofi tramitis undam 
llicit ? illa cadens raucum per levia murmi^r 
axa ciet» icatebrisque arentia temperat arva» 
luid» qui, ne gravidis procumbat culmus arifUs, • 
.uxuriem fegetum tener^ depafdt in herb^^ 
hium primum fulcos eequant fata? quique paludis 
k)nledum humorem bibull^ deducit aren^? 
'raeiectim, incertis fi menfibus amnis abundans 
^xit^ et ofodudo late tenet omnia limo: 
Jnde cavae tepido fudant humore lacunae. 

Nec tamen, haec quum fint hominumque boum*^ 
que labores 
/"erfando terram experti, nihil inprobus anfer^ 
ttrymoniaeque gruesy et amaris intuba fibris^ 
)fficiunt, aut umbra nocet. Pater ipfe colendi 
iaud facilem efle viam voluit; primusque per artem 
Vlovit agros, curis acuens" mortaliai cordaj 



46 GEORGICON, v. 124. 

Nec torpcre gravi paflus fua regna veterno. 
Ante Jovem nuUi fubigebant arva coloni : 
Ne fignare quidem aut partiri limite campum 
Fas erat: in medium quserebant^ ipfaque tellus 
Omnia liberius> nullo pofcente, ferebat. 
Ille malum virus ferpentibus addidit atris, 
Praedarique lupos juffit, pontumque moverij 
Mellaque decuffit foliis, ignemque removit^ 
Et paffim rivis currentia vina repreffit : 
Ut varias ufus meditando extunderet artis 
Paullatim, et fulcis frumenti quaereret herbamf 
Ut filicis venis abftrufum excuderet ignem^ 
Tunc alnos fluvii primum fenfere cavatas; 
Na\dta tum ilellis numefos et nomina fecit, 
Pleiadas, Hyadas, claramque Lycaonis Ar&oa^ 
Tum laqueis captare feras, et fallcre vifco, 
Inventum^ et magnos canibus circumdare faltas: 
Atque alius latum fundi jam verberat amnem» 
Alta petens pelagoque alius trabil humida Ikia. 
Tum ferri rigor, atque argutse lainina ferrae } 
(Nam primi cuneis fcindebant fiffile lignum) 
Tum variae veuere artes: labor omnia vicit 
Inprobus, et duris urguens in rebus e^/s&as. 
Prima Ceres ferro mortalis vertere terram 
Inllituit; quum jam glandes atque arbuta facrse 
Deficerent filvae, ct viftum Dodona negaret. 
Mox et frumentis labor additus ; ut mala culmos 
Effet robigo, fegnisque horreret in arvis 



V.152. LIB. L 47 

Caidaus: intereunt fegetes^ fubit afpera filva> 
Lappxque tribulique ; xnterque nitentia culta 
Infelix lolium^ et ileriles dominantur avenae. 
Quod, nifi et adfiduis terram infe^bere rafbris^ 
£t foDitu terrebis aves, et ruris opaci 
J^alce premes umbras, votisque vocaveris imbrem : 
\ Heu! magnum alterius fruftra fpedabis acervum, 
l Concufs^ue famem in filvis folabere quercu. 
Dicendum et, quse fint duris agreltibus arma ; 
^uis fine nec potuere feri, nec furgere, meifes. 
Vomis, et inflexi primum grave robur aratri, 
Tardaque Eleufinae matris volventia plaufbra, 
'^ribulaque, traheaeque, et iniquo pondere raflri : 
( ^irgea prseterea Celei vilisque fupellex, 
Arbutea crates, et myftica vannus lacchi. 
Oinnia qust multp ante memor provifa repones, 
S te digna manet divini gloria ruris. 
Continuo in filvis magn^ vi flexa domatur 
^n burim et curvi formam adcipit ulmus aratri^ 
Huic a flirpe pedes temo protentus in odo -, 
Bioae aures^ duplici aptantur dentalia dorfo, 
Caeditur et tilia ante jugo levis, altaque fag^us 
^tivae, quae currus a tergo torqueat imosj 
^t fufpenfa focis explorat robora fumus. 

iViirum multa tibi veterum praecepta referre; 
Ni refugis, tenuisque piget cognofcere curas. 
Afea cum piimis ingenti aequanda cylindro, 
^t vertenda manu, et cret^ folidanda tenaci -, 



43 GEOHGICON, v.l 

Ne fubeant herbae^ neu pulvere vi^ fatifcat: 
Tum variae inludaiit peHes: i^pe exiguus mut 
Sub terris pofuitque domos atque honea fecitf 
Aut oculis capti fodere cubilia talpae> 
Inventusque cavis bufo, et quae plurima terrae 
Monfb^ ferunt; populatque ingentem farris a< 

vum 
Curculio, atque inopi metuens formica {ffDtQcat 

Contemplator item, quum fe nux phirima i 
Induet in florein, et ramos curvabit olentis : 
Si fuperant fetus, pariter frumenta iequentur» 
Magnaque cum magno veniet tritura calore: 
At» ii luxurili foliorum exuberat umbra, 
Nequidquam pinguis pale^ teret area cuhnos. 
Semina vidi equidem multos medicare ferentes 
Et nitro prius et mgrk perfundere amurc^; 
Grandior ut fetus filiquis fallacibus eflet: 
At, quamvis igni exiguo properata maderent, 
Vidi leda diu> et multo fpedata labore, 
Degenerare tamen; ni vis humana quot annis 
Maxuma quaeque manu legeret : fic omnia fal 
In p^us fluere, ac retro fublapfa referri. 
Non aliter^ quam qui adverfo vix flumine lem 
Remigiis fubigit, fl brachia forte remiflt, 
Atque illum in praeceps prono rapit alveus an 

Fraeterea, tam funt Arduri iidera nobis, 
Haedorumque dies fervandi» et lucidus Angui 
Quam quibus in patriam ventofa per aequora v 



V.207 LIB. I. 49 

Pontus, et oftrifcri fauces tentantur A6ydi. 
tibra dic fomniquc pares ubi fecerit lioras> 
Et medium luci atque umbris jam dividit orbem; 
I Exerccte, viri, tauros, ferite hordea campis, 
! Ufque fub extremum brumae intraftabilis imbrem. 
i Nec non et lini fegetem, et Cereale papaver, 
I Tempus humo tegere, et jamdudum incumbcre 
rafhis; 
Dum ficc^ tellure licet, dum nubila pendent. 
Vcre fabis fatio : tum tc quoque, Medica, putres 
Addpiunt fulci, et milio vcnit annua cura : 
^didns auratis aperit quum comibus annum 
Taunis, et averfo cedens Canis occidit aiho. 
At, fi triticeam in mcflem robuftaque farra 
Sxercebis humum, folisque infbbis ariftis i 
Ante tibi Eoae Atlantidcs abfcondantur, 
^nofiaque ardentis decedat ftella Coronse, 
^eMta quam ftilcis conroittas femina, quamque 
fcvitae properes anni fpem crederc terrae, 
Mnlti ante occafum Maias ccspere j fed illos 
^'ifpedata feges vanis clufit ariftis. 
Si vero viciaraquc feres, vilemquc fafelum, 
^ Nec Pelufiacae curam adfpcmabere lentis^ 

Haud obicuni cadens mittet tibi figna Bootes : 
1 ^Qeipc et ad medias fementem extende pminas. 
I Idcircoy ccrtis dimenfum partibus, orbem 
i ^er diu)dena r^t mundi Sol aureus aftra. 

^uinque tcncnt coelum zonae^ quarum una corufco 

E 



50 GEORGICON, T.334^ 

Semper fole rubens, et torrida femper ab igDi: 
Quam circum extremae dextri laev^ue trahuntari 
Caerule^ glacie concretae, atque imbribus atris. 
Has inter mediamque duse, mortalibus aegris 
Munere conceifae divom: via feda per ambas» 
Obliquus qu^ fe fignorum verteret ordo. 
Mundus ut ad Scythiam Rhipaeasque arduus arcii 
Confurgit, premitur Libyae devexus in Auftros. 
Hic vertex nobis femper fublimis^ at illum, 
Sub pedibus, Styx atra videt Manesque profundl 
Maxumus hic flexu iinuofo elabitur Anguis 
Circum perque duas, in morem fluminis, Ardos; 
Ardos Oceani metuentis aequore tingui. 
Illic, ut perhibent, aut intempefta filet nox 
Semper> et obtentli denfentur node tenebrse ; 
Aut redit a nobis Aurora, diemque reducit: 
Nosque ubi primus equis Oriens adflavit anhelisy 
IUis fera rubens adcendit lumina Vefper. 
Hinc tempeftates dubio praedifcere coelo 
PofTumus, hinc meffisque diem tempusque ferendii 
£t quando infidum remis inpellere marmor 
Conveniat; quando armatas deducere claffis; 
Aut tempefiivam in filvis evertere pinum. 

Nec frufira fignorum obitus fpeculamiu- et ortu$» 
Temporibusque parem diverfis quatuor annum. 
Frigidus agricolam fi quando continet imber, 
Multa, forent quae mox coelo prc^randa fereo<v 
Maturare datur: durum procudit aratosr 



r.2(52. LIB. I. 4r 

Vomerisobtufi dentemj eavatarborelintrcfs; 
Autpoxni fignum aut numeros inpreffit acervis* 
£iacaant vallos alii furcasque bicomisy 
Atque Amerina parant lentae retinacula viti. 
Nunc fadlis rube^ texatur fifcina virgl; 
Nanc torrete igni fruges, nunc frangite faxo* 
^ippe etiam feilis quaedam exercere diebiis 
Fas et jora finunt: rivos deducere nulla 
Heiigio vetuit, fegeti praetendere faepem, 
Infidias avibus moliri^ incendere vepres, 
Balantomque gregem fluvio merfare falubri. 
^w oleo tardi coiibis agitator afdli, 
Vilibus aut onerat pomis$ lapidemque revertens 
bcufum» aut atrae mailam picis, urbe reportat. 

Ipik dies alios alio dedit ordine Luna 
Mces operum: quiutam fugcj pallidus Orcus, 
&uneiiidesque fatae: tum partu Terra nefando 
Coeumque, lapetumque creat, faevumqueTyphoea, 
^t conjuratos coelum refcindere fratres. 
^er funt conati inponere Pelio Oflam 
^cet, atque Offae frondofum involvere Olym- 

pum: 
^^ pater exfiru^os di^edt fnlmine montis. 
^ptuma poil decnmam felix, et ponere vitem, 
^t prenfos domitare boves, et licia telae 
^ddere : nona (ugae melior, contraria furtis. 

Maita adeo gelidik mdius fe node dedere, 
Vut quum ibie novo tenas inrorat £oiis. 



52 GEORGICON, v.aflg. 

Node leves melius itipiilae« node arida prata, 
Tondentar^ no^es lentus non deficit humor. 
£t quidam feros hibemi ad luminis ignes - 
Fervigilat» ferroque faces infpicat acuto: 
Interea» longum cantu folata laborem, 
Arguto conjunx percurrit pe^ne tdas; 
Aut dulcis mufli Volcano decoquit humorem,' 
£t foliis undam trepidi defpumat aheni. 

At rubicunda Ceres medio fucciditur seihi, 
£t medio toHas aeftu terit area fruges. 
Nudus ara> ibre nudus; hiems ignava colono. 
Frigoribus parto agricolae plerumque fruunturi 
Mutuaque inter fe laeti convivia curant. 
Invitat genialis hiems, curasque refolvit; 
Ceu prefTae quum jam portum tetigere carinae, 
Puppibus et laeti nautae inpofuere coronas. 
Sed tamen et quemas glandes tum ibringere temptis, 
Et lauri baccas, oleamque» cmentaque myrta: 
Tum gmibus pedicas et retia ponere ccrvis, 
Auritosque fequi lepores; tum figere damas, 
Stuppea torquentem Balearis verbera fundae ; 
Quum nix alta jacet, glaciem quum flumina tmdunt 

Cluid tempeilates audumni et fidera dicam? 
Atque, ubi jam breviorque dies et moUior aeilas, 
Ctuae vigilanda viris ? vel, quum ruit imbrifemm 

ver, 
Spicea jam campis quum meilis inhormit, et quum 
Fnuneuta in viridi ftipul^ la6tentia turguent? 



Y.315. LIB. I. 53 

Saepe ego^ qamn flavis meflbrem induGeret arvis 
Agricola^ et fragili jam fhingeret hordea culmo^ 
Qmnia ventorum concurrere proelia vidi} 
Quae gravidam late fegetem ab radicibus imis 
Sublime expulfam eruerent: ita turbine nigro 
Perret hiems culmumque levem fUpulasque vo- 

lantis. 
Sxpe etiam inmenfum ccelo venit agmen aquarum^ 
Et foedam glomerant tempeflatem imbribus atris 
Conie€tEe ex alto nubes : ruit arduus sther; 
Bt pluvi^ ingenti fata laeta boumque labores 
Diltiit; inplentur foilae^ et cava flumina crefcunt 
[^um fonitu; fervetque fretis fpirantibus aequor. 
[pfe Pater> medi^ nimborum in no€tt, corufcik 
^uhnina molitur dextr^; quo maxuma motu 
rena tremit: fiigere ferae; et mortalia corda 
Per gentes humilis fh^vit pavor: ille flagranti 
\ut Atho, aut Rhodopen, aut alta Ceraunia tdo 
Dejicit^ ingeminant aufhi et deniiffimus imber; 
N^unc nemora ingenti vento^ nunc litora, plangit. 

Hoc metuens^ coeli menfes et fidera ferva; 
Prigida Satumi fefe quo fleUa receptet; 
Qtuos ignis coeli CjUenius erret in orbes. 
In primis venerare deos, atque annua magnae 
Sacra refer Cereri^ laetis operatus in herbisy 
Bxtremde fub cafum hiemis, jam vere fereno. 
Tunc pingues agni^ et tunc molliffima vina; 
Tunc fbmni dulces denfaeque in montibus umbrae. 



«4 GEORGICON, v.m 

CaD^a tibi Cereiem pubes agrefiis adoreti 
Cui ta lade favos et miti dilue Baccho, 
Terque novas circum felix eat hoftia firuges: 
Omnis quam chorus et focii comitentur oTantes» 
Et Cererem damore vocent in teda; neqae ante 
Falcem maturis quisquam fupponat ariftis^ 
Quam Cereriy tort^ redimitus tempora quercu, 
Det motus incompofitos, et carmina dicat. 
. Atque» haec ut certis poiiimus difcere fignis, 
.^lfhisque^ pluviasque, ct agentis frigora ventosj 
Ipfe Pater ibituity quid menfbrua Luna moneret; 
Quo iigno caderent aufbij quid fsepe videntes 
Agricolae proprius ftabulis armenta tenetent. 
Continuoy ventis furgentibus, aut freta ponti 
Incipiunt agitata tumefcere, et aridus altis 
Montibus audiri fragor; aut refonantia loi^e 
litora mifceriy et nenK)rum increbrefcere munntH 
Jam fibi tum curvis male temperat unda carims: 
Quum medio celeres revolant ex aequoie mergii 
Clamoremque ferunt ad litora ; quumque maric^ 
In ficco ludunt fiilicae; notasque paludes 
Deferit^ atque altam fupra volat ardea nubem. 
Saepe etiam flellas, vento inpendente, videbb 
Praedpites ccelo labi, nodisque per umbram 
Flammarom longos a tergo albefcere tradbisi 
Saepe levem paleam et frondes volitare caducas^ 
Aut fumm^ nantis in aqul conludere plumas. 
At BorefB de parte truds quum fidminatj et qpai 



B7U LIB. L i$ 

[riqiie Zeph^nrique tonat domus^ omnia plenb 
ira natant foflis^ atque omnis nayita ponto 
unida vela legit. Numquam inprudentibus im- 

ber 
>fttit : aut illum furgentem vallibus imis 
tnad fugere grues^ aut bucula^ ccelum 
fpidens» patulis captavit naribus auras; 
it arguta lacns drcumvolitavit hirundo ^ 
: veterem in limo ranae cecinere querelam. 
epius et te€ds penetralibus extulit ova 
ngufhun formica terens iter; et bibit ingens 
jcus; et, e paibi decedens agmine magno^ 
'orvorum increpuit denfls exercitus alis. 
am varias pelagi volucres^ et^ qus Afia circora 
i)ulcibus in fbgnis rimantur prata Cayfbi» 
Certatim largos humeris infundere rores^ 
^BQc caput obje6bune fretis^ nunc currere in undas, 
St fhidio incafTum videas geilire lavandi. 
^om Gomix plen^ pluviam vocat inproba voce^ 
St fola in ficc^ iecum fpatiatur aren^. 
^c noduma quidem carpentes penfa puellde 
Nefcivere hiemem : teftl^ quum ardente viderent 
^tillare oleum, et putris concrefcere fungos. 

Nec minus ex imbri foles et aperta ferena 
^^Hcerey et certis poteris cognofcere fignis : 
^am neque tum flellis ades obtufa videtur, 
Ncc^ fratris radiis obnoxia^ furgere Lnna; 
renuia nec knae per ooelqp vellera ferri : 



5S GEO^GICt)N, V.398. 

Non tepidam ad folem pennas in litore pandnnti 
Dile6tae Thetidi^ alcyones; non ore folutos 
Inmundi meminere fues jadare maniplos. 
At nebulae magis ima petunt, campoque recum- 

bunt; 
Solis et occafum fervans de culmine fummo 
Nequidquam feros exercet nodua cantus. 
Adparet liquido fublimis in aere Nifus, 
£t pro purpureo poenas dat Scylla capillo: 
Qu^cumque illalevem fugiens fecataetiierapennis^ 
£ccel inimicus, atrox, magno flridore per anras 
Infequitur Nifus : qu^ fe fert Nifus ad auras, 
Illa levem fugiens raptim fecat sethera pennis. 
Tum liquidas corvi preflb ter gutture voces 
Aut quater ingeminant; et faepe cubilibps altis, 
Nefcio qu^ praeter folitum dulcedine laeti, 
Inter fe in foliis flrepitant ; juvat imbribus adi» 
Progeniem parvam dulcisque revifere nidos. 
Haud, equidem credo, quia iit divinitus illis 
Ingenium, aut rerum fato prudentia major: 
Verum, ubi tempeflas et coeli mobilis humor 
Mutavere vias, et Juppiter, uvidus auftris, 
Denfet, erant quae rara modo, et, quae denfa, re- 

laxat; 
Vertuntur fpecies animorum, et pe6tora motus 
Nunc alios, alios, dum nubila ventus agebat, 
Concipiunt: hinc ille avium concentus in agris, 
£t laetae pecudes, et ovantes gutture cotvi. 



y^424. LIB* L $7 

Si Teio folem ad rapidum^ lunasqne feqnentis 
Ordine^ refpicies; numqaam te craiUna fallet 
Hora, neque infidiis noftis capiere feren». 
Luna^ revertentes quum primum conligit ignis^ 
Si nigrum obfcuro conprenderit aera comu, 
Maxumus agricolis pelagoque parabitur imber: 
At, fi virgineum fuiluderit ore ruborem, 
Ventus eritj vento iemper rubet aurea Pluebe. 
Sin ortu in quarto^ namque is certiOimus audor^^ 
Pura> nequeobtufis per coslum comibus ibit ; 
Totus et ille dies, et, qui nafcentur ab illo 
Exa&um ad menfem> piuvi^ ventisque carebunt: 
Votaque fervati folvent in litore nautae 
Giauco^ et Panopeae^ et Inoo Melicertae. 

Sol quoque, et exoriens^ et quum fe condit in 
undas^ 
Sigoa dabit: folem certiifima figna fequuntur, 
£t quae mane refert^ et quae furgentibus aibis, 
Ille ubi nafoentem maculis variav^rit orbem, 
Conditus in nubem, medioque refugerit ortu, 
Sufpedi tibi fint imbres^ namque urguet ab alto 
Arboribusque fatisque Notus pecorique finiiler. 
Aut ubi fub lucem denia inter nubila fefe 
Diverfi rumpent radii^ aut ubi pallida furget 
Tithoni croceum linquens Aurora cubile; 
Heu I male tum mites defendet pampinus uvas: 
Tam multa in tedis crepitans ialit horrida grando. 
Hoc e|iam, emenfo quum jam decedet Olympo^ 



SB GEORGICON, v.4«L 

Profuerit naeminiire magis^ nam faepe videmus 
Ipfius in voltu varios errare Golores : 
Caeruleus pluviam denuntiaty igneus £un»! 
Sin maculae incipient rutilo inmifcerier igni, 
Omnia tunc pariter vento nimbisque videbis 
Fervere: non ill4 quisquam me no6te per altum 
Ire, neque a terra moneat convellere funem. 
At fi, quum referetquc diem condetque relatumi 
LiK:idus orbis erit, fruiira terrebere nimbis, 
£t claro iilvas cemes aquilone moveri. 

Denique> quid Vefper ferus vebat, imde ferenas 
Ventus agat nubes^ quid cogitet humidus AxH^ctf 
Sol tibi iigna dabit: Solem quis dicere falfum 
Audeat? Ille etiam csecos inliare tumultus 
S^epe monet, frauderaque et operta tumefcere bella. 
Ille etiam exflin6to miferatus Caefare Romam; 
Quum caput obfcur^ nitidum ferrugine tinxit, 
Inpiaque aetemam timuemnt faecula no6tem. 
Tempore quamquam illo tellus quoque, et aequora 

ponti^ 
Obfcenique canes, inportunaeque volucres, 
Signa dabant. Quoties Cyclopum efTervere in agrot 
Vidimus> undantem mptis fomacibus^ JEtDBm, 
Flamrnarumque globos liquefadtaque volrereiaxai 
Armorum fonitum toto Germania coelo 
Audiit; infolitis tremuerunt montibus Alpes. 
Vox quoque per lucos yolgo exaudita filentis 
JngcDS} et fimulacrai mo^% ^VkscktiaL mam« 



t.47B. LIB. L 50 

VUk fub obfcunim no6dB*, pecodesqae loqnat», 
Infandum! iiibmt amnes, terraeque dehifcunt; 
£t mseftum inlacrimat templis ebur, seraque fuA 

. dant. 
Froluit^ infano contorquens vertice^ filras 
^uvicHnmi lex firidanus, camposque per omnis 
Cum ftabulis armenta tulit. Nec tempore eodem 
TrifUbds aut extis fibrae adparere minaces, 
Aut putds manare cruor ceiTavit; et altae 
P^ nodem refonarcy lupis ululantibus^ urbes. 
Njoo aUa^ coelo cedderunt plura fereno 
Fulgura^ nec diri toties arfere cometae. 
Ergo inter fefe paribus concurrere telis 
Romanas acies iterum videre Philippi : 
Nec fuit indignum fuperis, bis {anguine noftro 
Emathiam et latos Haemi pinguefcere campos 
Scilicet ! Et tempus veniet, quum finibus illis 
Agricola, inciirvo terram molitus aratro, 
Exefa inveniet fcabr^ robigine pila, 
Aut gravibus raibis galeas pulfabit inanis, 
Grandiaque eifoftis mirabitiu: oifa fepulcris. 

Di patrii Indigetes, et Bomule, Veftaque mater, 
Quae Tufcum Tiberim et Romana Palatia fervas, 
Hunc faltem everfo juvenem fuccurrere faedo 
Ne prohibete 1 Satis jam pridem fanguine noftro 
Laomedonteae luimus perjuria Trojae. 
Jam pridem nobis coeli te regia, Caefar, 
Invidet, atquebominum queritur curare trivAttv^Vioi', 



fiO GEORGICON, v.SC 

Ctuippe obi iBis verfum atque nefas) tot bella f 

orbem, 
Tam multse fcderum facies; hon ullus aratro 
Dignus honos; fqualent abdu6tis arva colonis, 
£t curv» rigidum falces conflantur in enfem : 
Hinc movet Euphrates, illinc Germania, bellm: 
Vicinae, ruptis inter fe legibus, urbes 
Arma fremunt; faevit toto Mars inpius orbe: 
Ut, quum carceribus fefe effudere quadrigae, 
Addnnt in fpatia, et, frufira retinacula tendens^ 
Fertur equis auriga, neque audit currus habenas 



P. VIRGILII MARONIS 

GEORGICON 

LIBER SECUNDUS. 



GEORGICON II. 

iCTENus arvorum cultus, ct fidera coelij 
Qc te, Bacche, canam, nec non filveHria tecum 
^ta^ et prolem tarde crefcentis olivae. 
:, pater o Lenaee! tuis hic omnia plena 
aeribus : tibi pampineo gravidus audumno 
^t ager, fpumat plenis vindemia labris: 
j, pater o Lenaee! venij nudataque muflo 
gue novo mecum dereptis crura cothurnis. 
rmcipio^ arboribus varia eft natura creandis : 
oque aliae^ nullis hominum cogentibus, ipfae 
ite fua veniunt, camposque et flumina late 
vatenent: ut molle filer, lentaeque geneflae, 
alus, et glauc^ canentia fronde falidia. 
autem pofito furgunt de femine: ut ell» 



62 GEORGICON, v. 15 

Caftaneae, nemorumqae Jovi quae maxuma frondenl 
^fculus atque, habitae Graus oracula, quercus. 
Pullulat ab radice aliis denfiffima filva : 
Ut ceraiis ulmisque ; etiam Pamaiia laurus 
Parva fub ingenti matris fe fubjicit umbr^. 
Hos Natura modos primum dedit; his genus omne 
Silvarum, fruticumque viret, nemorumque facro- 
rum. 

Sunt alii, quos ipfe vi^ iibi reperit ufus. 
Hic plantas, tenero abfcindens de corpore matrum) 
Depofuit fulcis; hic flirpes obruit ar\'o, 
Quadrifidasque fudes, et acuto robore vallos: 
Silvarumque aliae preffos propaginis arcus 
Exfpedant, ct viva fu^ plantaria terr^: 
Nil radicis egent aliae; fummumque putator 
Haud dubitat terrae referens mandare cacumen. 
Quin et caudicibus fe6ds, mirabile di^u 1 
Truditur e ficco radix oleagina b'gno. 
Et faepe alterius ramos inpune videmus 
Vertere in alterius 3 nuitatamque infita mala 
Ferre pirum, et prunis lapidofa rubefcere coma. 

Quare agite, oproprios generatim difcite cultus 
Agricolae! frudhisque feros mollite colendo; 
Neu fegnes jaceant terrae. Juvat Ifmara Baccho 
Conferere, atque ole^ magnum veftire Tabumuni 
Tuque ades, inceptumque una decurre laborem, 
O decus ! o famae merito pars maxuma noibae, 
Maecenas ! pelagoque volans da vela patenti. 



412. LIK IL 63 

on ego canda meis ampledi rerfibus opto| 
on, mibi fi lingpiae centum iint^ oraque centum, 
^ea yox: ades, et primi lege litoris oram; 
i manibus terrae : non bic te carmine fido, 
tque per ambages et longa exorfa^ tenebo. 
Sponte fu^ quae fe toUunt in luminis auras, 
ifecunda quidem, fed keta et fortia, furgunt: 
tuippe folo natura fubefl. Tamen bsec quoque, 

fi quis 
nferat, aut fcrolnbus mandet mutata fubadis, 
^uerint iilyefbem animum; cultuque frequenti 
n quascumque yoces artis baud tarda fequentur. 
"^ec non et derilis, quae itirpibus exit ab imis, 
fe faciet, yacuos fi fit digefta per agros: 
*^^unc altae frondes et rami matris opacant, 
'refcentique adimunt fetus^ uruntque ferentem. 
Jam^ quae ferainibus ja6tis fe fufiuiit arbos^ 
^arda yenit, feris fadtura nepotibus umbramj 
*omaque degenerant fuccos oblita priorcsj 
St turpis ayibus praedam fert uva racemos. 
"cilioet omnibus efi: labor inpendendus; et omnes 
^ndae in fulcum, ac mult^ mercede domandae. 
•ed trunds oleae melius, propagine yites 
lefpondcnt, folido Papbiae de robore m^rrtusj 
'^antis et durae coruli nafcuntur, et ingens 
"^raxinus, Herculeaeque arbos umbrofa coronae, 
^haoniique patris glandes; etiam ardua palma 
*^afcitur, et cafus abies vifura marinos. 



64 GEORGICON, r.fi, 

Inferitur vero et fetu nucis arbutus horridaj • 
£t fleriles platani malos geflere valentis; 
Caftaneae fagus, omusque incanuit albo 
Hore piri, glandemque fues fregere fub ulmis. 

Nec modus inferere atque oculos inponere fin 
plex: 
Nam^ qu4 fe medio trudunt de cortice gemms, 
£t tenuis rumpunt tunicas, anguihis in ipfo 
Fit nodo finus: huc alienl ex arbore germen 
Includunt, udoque docent inolefcene libro. 
Aut rurfum enodes trunci refecantur, et alte 
Finditur in folidum cuneis via; deinde feraoes 
Plant£ inmittuntur: nec longum tempus, et ii 

gens 
Exiit ad coclum ramis felicibus arbos, 
Miraturque novas frondis et non fua poma. 

Praeterea^ genus haud unum, nec fortibus ulmi 
Nec faliciy lotoque, neque Idaeis cypariflis: 
Nec pingues unam in fadem nafcuntur olivae, 
Orchades, et radii, et amar^ pauiia bacck, 
Pomaque, et Alcinoi filvae: nec furculus idem 
Cruftumiis Syriisque piris, gravibusque volemis 
Non eadem arboribus pendet vindemia nofiris, 
duam Methymnaeo carpit de palmite Lelbos. 
Sunt Tbafiae vites; funt et Mareotides albae) 
Pinguibus hae terris habiles, levioribus illae; 
Et paifo Pfithia utilior; tenuisque Lageos, 
Tentatura pedes olim^ vinduraque linguam; 



y.gS. LIB. II. 65 

Purpureael^ predaeque: et quo te carmine dicam, 
B.haetica ? nec cellis ideo contende Falemis. 
Sunt et Aminaeae vites^ finnifiima vina; 
Tmolus et adfurgit quibus^ et rex ipfe Phanaeus; 
Argitisque minor^ cui non certaverit ulla, 
Aut tantum fluere> aut totidem durare per annos. 
Non ego te, dls et menfis adcepta fecundis, 
Tranfierim, Rhodia^ et tumidis, BumaHe, racemis. 
Sed neque, quam multae fpecies> nec, nomina quae 

'fint, 
Eft numerusj nequc enim numero conprendere ro-' 

fert: ' 
Cluem qui fcire velit, Libyci velit aequoris idem 
I Difcere quam multae Zephyro turbentur arenae; 
Aut, ubi navigiis violentior incidit Eurus, 
Noffe, quot lonii veniant ad litora flu6his. 
' Nec vero terrae ferre omnes omnia pofifunt : 
^uminibus falices, crafilisque paludibus alni, 
Nafcunturj fleriles faxofis montibus omi: 
Litora myrtetis laetifilima : denique apertos 
5 Bacchus amat coUis, aquilonem et frigora taxi. 
Adfpice ct extremis domitum cultoribus orbem, 
^sque domos Arabum, pidosque Gelonos 5 
Kvifae arboribus patriae: fola India nigram 
*^crt ebenum j folis eft turea virga Sabaeis. 
^uid tibi odorato referam fudantia ligno 
^alfamaque, et baccas femper frondentis acanthi ? 
^^d nempra -^thiopum, molli canentia lari^? 

F 



66 GEORGICON, v. 121. 

Velleraque ut foliis depeftant tenuia Seres? 
Aut quos, Oceano propior, gerit India lucos ? 
Extremi iinus orbis; ubi aeraTincere fummam 
Arboris haud ullae ja6tu potuere fagittae: 
£t gens illa quidem fumtis non tarda pharetris^ 
Media fert trifies fuccos tardumque faporem 
Felicis mali> quo non praefentius ullum, 
Pocola fi quando faevae infecere novercae, 
Mifcueruntque herbas et non innoxia verba> 
Auxilium venit, ac membris agit atra venena. 
Ipfa ingens arbos, faciemque limillima lauro; 
£t, li non alium late ja6bret odorem, 
Laurus erat: folia haud ullis labentia ventis; 
Flos ad prima tenax : animas et olcntia Medi 
Ora fovent illo, et fenibus medicantur anbelis. 
Sed neque Medorum, filvae ditiffima, terra, 
Nec pulcher Ganges, atque auro turbidus Hermu5; 
Laudibus Italiae certentj non Badra, neque Indi^ 
Totaque turiferis PanchaVa pinguis arenis. 
Haec loca non tauri, fpirantes naribus ignem, 
Invertere, fatis inmanis dentibus hydri> 
Nec galeis denlisque virum feges horruit hafiis: 
Sed gravidae fruges et Bacchi Mafficus humor 
Inpleverej tenent oleae, armentaque lata. 
Hinc bellator equus campo fcfe arduus infertj 
Hinc albi, Clitumne, greges, et maxuma tauru» 
Vidima, faepe tuo perfufi flumine facro, 
Romanos ad templa deCUn duxere iriumphoa. 



Ti I4p» L I B. U. 67 

Hic ver adfidutim, atque alienis menfibus ^ftas; 
Bis gravidse pecudes^ bis pomis utilis arbor* 
At rabidae tigres abfunt, et faeva leonum 
Semina; nec miferos fallunt aconita legentis; 
Nec rapit inmenfos orbis per humum^ neque tanto 
Squameus in fpiram tra6hi fe conligit anguis. 
Adde tot egregias urbis, operumque laborem^ 
Tot coDgeda manu praeruptis oppida faxis, 
^aminaque antiquos fubterlabentia muros. 
An mare^ quod fuprai memorem^ quodque adluit 

i infra? 

F Aone lacus tantos ? te^ Lari tnaxume, teque^ 
^udibus et fremitu adfurgens, Benace, marinb ? 
An memorem portus, Lucrinoque addita claudra ; 
Atque indignatum magnis ftiidoribus aequor, - 
Julia qu^ ponto longe fonat unda refufo^ 
Tyrrhenusque fretis inmittitur aefhis Avemis ? 
Haec eadem argenti rivos aerisque metalla 
Oftcndit venis, atque auro plurima fluxit. 
"«Q genus acre virikm, Marfos, pubemque Sa- 

bcUam, 
•^^iftietumque malo Ligurem, Volfcosque verutos, 
^xtulit j haec Decios, Marios, magnosque Caroillos^ 
^ipiadas, duros bello; et te, maxume Caefar, 
^^i, nunc extremis Aiiaj jam vi6tor in oris, 
^Qbellem avcrtis Romanis arcibus Indum. 
^^lve, magna parens frugum, Satumia tellus ! 
^gQji viriiiB: tibi res antiquse laudis et artia 



68 GEORGICON, v.i75. 

Ingredior, fandos aufus redudere fontis} 
Afcrsumque cano Romana per oppida carmen. 
Nunc locus arvorum ingeniis} quae robora cui- 
que, 
Quis color, et quae fit rebus natura ferendis. 
Difficiles primum terrae, collesque maligni, 
Tenuis ubi argilla, et dumofis calculus arvis, 
Palladi^ gaudent filv^ vivacis olivae. 
Indicio eft, tradu furgens oleafter eodem 
Plurimus, et ^ati baccis filvefbibus agri. 
At quae pinguis humus, duicique uligine laeta, 
Quique frequens herbis et fertilis ubere campus, 
Qualem faepe cav^ montis convalle folemus 
Difpicere, huc fummis liquuntur rupibus amnes, 
Felicemque trahunt limum; quique editus audrO; 
Et filicem curvis invifam pafcit aratrisi 
Hic tibi praevalidas olim multoque fluentis 
Sufficiet Baccho vitisj hic fertilis uvae, 
Hic laticis, qualem pateris libamus et auro, 
Inflavit quum pinguis ebur Tyrrhenus ad aras, 
Laiicibus et pandis fumantia reddimus exta. 
Sin armenta magis fhidium vitulosque tueri, 
Aut fetus ovium, aut urentis culta capellas; 
Saltus, et faturi petito longinqua Tarenti, 
Et qualem infelix amiflt Mantua campiim, 
Pafcentem niveos herbofo flumine cycnos : 
Nonliquidi gregibus fontes, non gramina, deeruntj 
£t^ qmntunx longis car]|^eiit aim&iAaL dkbus, 



V.202. LIB. II. 69 

£xigu4 tantum gelidus ros no6te reponet. 

Nigra fere et preflb pinguis fub vomere terra, 
Et cui putre folum, (namque hoc imitamur arando) 
Optuma frumentis: non ullo ex aequore cemes 
Plura domum tardis decedere plauftra juvencis: 
Aut, unde iratus lilvam devexit arator, 
Et nemora evertit multos ignava per annos, 
Antiquasque domos avium cum llirpibus imis 
Eruit: illae altum nidis petiere reli6tis 5 
At rudis enituit inpulfo vomere campus. 
Nam jejuna quidem clivofi glarea ruris 
Vix humilis apibus cafias roremque miniftrat ; 
Et tophus fcaber, et nigris exefa chelydris 
Creta, negant alios seque ferpentibus agros 
Dulcem ferre cibum, et curvas praebere latebras. 
Quae tenuem exhalat nebulam fumosque volucris -, 
Et bibit humorem, et, quum vult, ex fe ipfa rc- 

mittit 5 
Quaeque fuo viridi femper fe gramine veftit, 
Nec fcabie et falf^ laedit robigine ferrum, 
IUa tibi laetis intexet vitibus ulmos; 
IUa ferax oleo eft) illam experiere colendo 
Et facilem pecori, et patientem vomeris unci. 
Talem dives arat Capua, et vicina Vefevo 
Ora jugo, et vacuis Clanius non aequus Acerris. 

Nunc, quo quamque modo poffis cognofcere, di* 
cam. 
Rara fit, an fupra morem fi denfa, reqvAtas-, 



76 GEORGICON, v.227. 

Altera fmmentis quoniam favet, altera Bacchoj 
Denfa magis Cereri, rariflima quaeque Lyaeo 5 
Ante locum capies oculis, alteque jubebis 
In folido puteum demitti, omnemque repones 
Rurlus humum, et pedibus fummas aequabis are- 

nas. 
Si deerunt, rarum, pecorique et vitibus almis 
Aptius, uber erit : fin in fua pofle negabunt 
Ire loca, et fcrobibus fuperabit terra repletis, 
Spiflus ager; glebas cun6tantis cralTaque terga 
Exfpeda, et validis terram profcinde juvencis. 

Salfa autem tellus, et quae perhibetur amara, 
Frugibus infelix, (ea nec manfuefcit arando, 
Nec Baccho genus, aut pomis fua nomina fcrvat) 
Tale dabit fpecimen : tu fpifTo vimine qualos, 
Colaque praelorum, fumofis deripe te^s^ 
Huc ager ille malus, dulcesque a fontibus undac, 
Ad plenum calcentur : aqua eludabitur omnis 
Scilicet, et grandes ibunt per vimina guttae^ 
At fapor indicium faciet, manifefhis et ora 
Trifiia tentantum fenfu torquebit amaror. 

Pinguis item quae fit tellus, hoc denique pado 
Difcimus ? haud umquam manibus ja6tata fatifcitf 
Sed picis in morem ad digitos lentefcit habendo* 
{lumida majores herbas alit, ipfaque juflo 
Laetior : ah nimium ne fit mihi fertilis illa, 
Neu fe praevalidam primis oftendat ariflis! 
Quae gravis e&, tpfo tadtam fe pondere prodit) 



r.255. LIB. II. 7i 

Quaeque levig. Promtum eft ooilts praedifcere ni- 

gram, 
Et quis cui color. At fceleratum exquirere frigus 
Difficile eftt piceae tantum taxique nocentes 
Interdum, aut eders pandunt veftigia nigrae. 

His animadverfis, terram multo ante mcmento 
Excoquere, et magnos fcrobibus concidere montis^ 
Ante fupinatas aquiloni oftendere glebas, 
Quam laetum infodias vitis genus. Optuma putri 
Arva folo: id venti curant, gelidaeque pruinae, 
Et labefa^ movens robuftus jugera foftbr. 
At, fi quos haud ulla viros vigilantia fugit, 
Ante locum ftmilem exquirunt, ubi prima paretur 
Arboribus feges, et quo mos digefta feratur; 
Mutatam ignorent fubito ne femina matrem. 
Quin etiam coeli regionem in cortice fignant : 
Ut, quo quaeque medo fteterit, qu^ parte calores 
Auftrinos tulerit, quae terga obverterit axi, 
Reftituant : adeo in teneris confuefcere multum eft! 

Collibus, an plano melius fit ponere vitem, 
Quaere prius. Si pinguis agros metabere campi, 
Denfa fere: in denfo non fegnior ubere Bacchus, 
Sin tumulis adclive folum collisque fupinos^ 
Indulge ordinibus. Nec fecius omnis in unguem 
Arboribus pofitis fe6to via limite quadret. 
Ut faepe, ingenti bello quum longa cohortis 
Explicuit legio, et campo ftetit agmen aperto/ 
Diredaeque acies, ac late flu6tuat omnis 



73 GEORGICON, r.7S%^ 

Mre renidenti tellusj nec dum horrida mifcent 
Prcelia, fed dubius mediis Mars errat in armis: 
Omnia fint paribus numeris dimenfa viarum, 
Non animum modo uti pafcat profpeftus inanem; 
Sed quia non aliter vires dabit onmibus aequas 
Terra, neque in vacuum poterunt fe extendere rami. 

Forlitan et, fcrobibus quae fint faftigia, quaeras. 
Aufim vel tenui vitem conmittere fulco : 
Altior ac penitus terrae defigitur arbos^ 
^fculus in primis : quae quantum vertice ad auras 
^therias, tantum radice in Tartara tendit. 
Ergo non hiemes illam, non flabra, neque imbres, 
Convclluntj inmota manet, multosque nepotes, 
Multa virum volvens durando faecula, vincit: 
Tum, fortis late ramos et brachia tendens 
Huc illuc, media ipfa, ingentem fuftinet umbram» 

Neve tibi ad folem vergant vineta cadentemj 
Neve inter vites corulum fere : neve flagella 
Summa pete, aut fumm^ deftringe ex arbore plan- 

tas^ 
Tantus amor terrae ! neu ferro laede retufo 
Seminaj neve oleae filveftris infere truncos: 
Nam faepe incautis paftoribus excidit ignis, 
Qui, furtim pingui primum fub cortice tedus, 
Robora conprendit, frondes(iue elapfus in altas 
Ingentem coelo fonitum dedit, inde fequutus 
Per ramos vidor perque alta cacumina regnat, 
£t totum involvit flanmiis nenius, et ruit atram 



». LiF. 11. - ^ n 

admn, pice^ craifus caligine, nubem: 

ertim fi tempeflas a vertice filvis 

buit, glomeratque ferens incendia ventus. 

ubi, non a ftirpe valent, caefaeque reverti 

mt, atque imi fimiles revirefcere terr^ : 

lix fuperat foliis oleafl:er amaris. 

ec tibi tam prudens quisquam perfuadeat auc- 

tor, 
urem, Borel rigidam fpirante, moveri: 
a gdu tum claudit hiems, nec femine jado 
cretam patitur radicem adfigere terrae. 
uma vinetis fatio, quum vere rubenti 
dida venit avis, longis invifa colubris; 
oa vel audumni fub frigora, quum rapidus fol 
idum hiemem contingit equis, jam praeterit 

aefius. 

adeo frondi riemonun, ver utile filvis; 
e tument terrae, -et genitalia femina pofcunt. 
n pater omnipotens fecundis imbribus iEther 
ijugis in gremium laetae defcendit, et omnes 
gnus alit, magno conmixtus corpore, fetus. 
a tum refonant avibus virgulta canoris, 
^enerem certis repetunt armenta diebus. 
turit almus ager; Zephyrique tepentibus auris 
^ant arva finus; fuperat tener omnibus humor; 
ue novos foles audent fe gramina tuto 
dere; nec metuit furgentis pampinus Auftros, 
t a£him ccelo magnis Aquilonibus imbrem ; 



f4 GEORGICON, y.Z39. 

Sed trudit gemmas, et frondis explicat omnis. 

Non alios prim^ crefcentis origine mundi 
Inluxiffe dies^ aliumve habuifie tenorem 
Crediderim : ver illud eratj ver magnus agchat 
Orbis, et hibemis parcebant flatibus £uri : 
Quum primae lucem pecudes haufere, virilimquc 
Ferrea progenies duris caput extulit arvis, 
Inmiflaeque ferae filvis, et fidera coelo. 
Nec res hunc tenerae poflcnt perferre laborem, 
Si non tanta quies iret frigusque caloremquc 
Inter, et exciperet coeli indulgentia terras. 

Quod fupereft, quaecumque premes virgulta pcr 
agros, 
Sparge fimo pingui, et mult^ memor occule terrij 
Aut lapidem bibulum, aut fqualentis infode con^ 

chas) 
Inter enim labentur aquae, tenuisque fubibit 
Halitus, atque animos toUent fata. Jamque reperti, 
Qui faxo fuper, atque ingentis pondere teflae, 
Urguerent: hoc eflufos munimen ad imbrisj 
Hoc, ubi hiulca fiti findit canis aeflifer arva. 

Seminibus pofitis, fuperefl deducere terram 
Saepius ad capita, et duros ja6tare bidentisj 
Aut preflb exercere folum fub vomere, et xp& 
Fle6tere lu6tantis inter vineta juvencos. 
Tum levis calamos, et rafae haflilia virgae, 
Fraxineasque aptare fudes, furcasque bicomisj 
Viribus eniti quarum, et contemnere ventos 



51. LIB. II. 75 

aefcant> fummasque fequi tabulata per ulmos. 
c, dum prima novis adolefcit frondibus aetas, 
:endum teneris; et, dum fe laetus ad auras 
nes agit, laxis per purum inmilTus iiabenis, 
i ade nondum falcis tentanda; fed uncis 
pendae manibus frbndes^ interque legendae. 
Q, ubi jam validis amplexae IHrpibus ulmos 
erint^ tum fbinge comas^ tum brachia tonde; 
lereformidant ferrum: tum denique dura 
:rce imperia^ et ramos conpefce fluentis. 
?exendaB faepes etiam^ et pecus omne tenendum, 
jcipue dum frons tenera inprudensque laborum : 
., fuper indignas hiemes folemque potentem, 
reftres uri adfidue capreaeque fequaces 
adunt^ pafcuntur oves avidaeque juvencae. 
gora nec tantum can^ concreta pruin^, 
t gravis incumbens fcopuiis arentibus aeflas, 
lantum illi nocuere gregcs, durique venenum 
ntis, et admorfo fignata iu fiirpe cicatrijc. 
•n aliam ob culpam Baccho caper omnibus aris 
5ditur, et veteres ineunt profcenia ludi, 
emiaque ingeniis pagos et compita circum 
icfidae pofuere, atque inter pocula laeti 
^Uibus in pratis un6tos faluere per utres. 
h: Don Aufonii, Troj^ gens miffa, coloni 
-rfibus incomtis ludunt, rifuque folutoj 
■aque corticibus fumunt horrenda cavatis j 
• te, Bacche, vocant per carmina laeta, tibiqu<5 



76 GEORGICON, v.389. 

Ofcilla ex alt^ fafpendunt mollia ptnu. 
Hinc omnis largo pubcfcit vinea fetu j 
Conplentur vallesque cavae faltusque profiindii 
£t quocumque deus circum caput egit honefhim. 
£rgo rite fuum Baccho dicemus honorem 
Carminibus patriis, lancesque et liba feremus; 
£t du6tus comu flabit facer hircus ad arami 
Pinguiaque in veribus torrebimus exta columis. 

Eft etiam ille labor curandis vitibus alter, 
Cui numquam exhaufti fatis eft : namque omoe 

quot annis 
Terque quaterque folum fcindendum, glebaque 

verfis 
-^ternum frangenda bidentibusj .orane levandum 
Fronde nemus : redit agricolis labor adus in orbem) 
Atque in fe fua per veftigia volvitur annus. 
Ac jam olim, feras pofuit quum vinea frondis, 
Frigidus et filvis Aquilo decuflit honorem; 
Jam tum acer curas venientem extendit in annum 
Rufticus, et curvo Saturni dente reli6tam 
Perfequitur vitem adtondens, fingitque putando. 
Primus humum fodito, primu3 devedta cremato 
Sarmenta, et vallos primus fub teda referto; 
Poftremus metito: bis vitibus ingruit umbra; 
Bis fegetem denfis obducunt fentibus herbae. 
Durus uterque labor. Laudato ingentia rura: 
Exiguum colito. Nec non etiam afpera rufci 
Vimina per filvam, et ripis fluvialis arundo 



V.415. LIB. II. 11 

Caeditur, incultique cxcrcet cura faliAi. 
Jam vindae vites : jam falcem arbufta rcponunt j 
Jam canit extremos etfetus vinitor antes : 
Sollicitanda tamen tellus, pulvisquc movendus; 
Et jam maturis metuendus Juppiter uvis. 

Contra, non ulla cfl oleis cultura; neque illse 
Procarvam exfpe6tant falcem raflrosque tenaces, 
Quum femd haeferunt arvis> aurasque tulerunt. 
L Ipfa fatis tellus, quum dente recluditur unco, 
Sufficit humorem, et gravidas cum vomere fruges. 
Hoc pinguem, et placitam Paci, nutritor olivam. 
Poma quoque, ut primiun truncos fenfere va- 
: lentis, 

\ £t vires habuere fuas, ad fidera raptim 
I Vi propri^ nituntur, opisque haud indiga noftrae. 
Nec minus interea fetu nemus omne gravefcit, 
j? Sanguineisque inculta rubent aviaria baccis. 
\ Tondentur cytifi, tsedas filva alta minillrat, 
^ ftfcunturque ignes no6himi, et lumina fundunt. 

Ht dubitant homines ferere, atque inpendere cu- 
2^ ram? 

jjai Quid majora fequar ? falices humilesque geneftae, 
Aut illae pecori frondem, aut pafloribus umbras 
Sufficiunt; faepemque fatis, et pabula melli : 
Et juvat undantem buxo fpedare Cytorum, 
Naryciaeque picis lucos^ juvat arva videre 
Non raftrb, hominum non ulli obnoxia curae. 
^ ^Pfc Caucafio fteriles in vertice filvae, 



10', 

•ut: 
ruic 



78 GEORGICON, v. 

Quas animofi Euri adfidue franguntque ferunt 
Dant alios aliae fetus; dant utile lignum 
Navigiis pinos> domibus cedrumque cupreflos 
Hinc iiadios trivere rotis^ hinc tympana plattfi 
Agricolae, et pandas ratibus pofuere cariDas. 
Viminibus falices fecundae, frondibus ulmi; 
At myrtus validis haflilibus, et, bona bello^ 
Cornus) Ituraeos taxi torquentur in arcus. 
Nec tiliae leves, aut tomo rafile buxum, 
Non formam adcipiunt, ferroque cavantuT acu 
Nec non et torrentem undam levis innatat ak 
Miffa Pado^ nec non et apes examina condunl 
Corticibusque cavis vitiofaeque ilicis alveo. 
Quid memorandum aeque Baccheia dona tulert 
Bacchus et ad culpam cauflas dedit; ille fureo 
Centauros leto domuit, Rhcetumque Pholumqi 
Et magno Hylaeum Lapithis cratere minanteo 

O fortunatos nimium, fua fi bona norint> 
Agricolas ! quibus ipfa, procul difcordibus am 
Fundit humo facilem vidum juililiima tellus. 
Si non ingentem foribus domus alta fuperbis 
Mane falutantum totis vomit aedibus undam; 
Nec varios inhiant pulchr^ tefludine pofles, 
Inlufasque auro veflis, Ephyreiaque aera; 
Alba neque Aflyrio fiicatur lana veneno, 
Nec cafi^ liquidi conrumpitur ufus olivi: 
At fecura quies, et nefcia fallere vita, 
Dives opum yariarum; at latis otia fimdiSf 



r.46g. LIB. 11. 79 

SpdoDcae^ viyique lacus^ at frigida Tempe, 
Mugitusque boum^ moUesque fub arbore fomni, 
Non abfunt: ilHc faltus^ ac lufba ferarum, 
Etpatiens operum, exiguoque adfueta, juventus; 
Sacra deiim^ fan^que patres: extrema per illos 
Juflitia, excedens terris, vefHgia fedt. 

Me vero primum, dulces ante omnia> Mufky 
Quamm facra fero, ingenti percufTus amore, 
Adcipiant^ ccelique vias, et fidera, monfhrent; 
Defedus folis varios> limaeque labores; 
Unde tremor terris^ qui vi maria alta tumefcant 
Oljicibus ruptis, rurfusque in fe ipfa reiidant; 
Quid tantum Oceano properent fe tinguere foles 
Hiberai, vel quae tardis mora nodtibus obdet. 
Sin, has ne poffim naturae adcedere partes, 
^rigidus obfliterit circum praecordia fanguis; 
fiura mihi, et rigui placeant in vallibus anmes: 
Rumina amem, filvasque, inglorius. O, ubi campi, 
Spercheosque, et, virginibus bacchata Lacaenis, 
Taygeta ! o, qui me gelidis in vallibus Haemi 
Siftat, et ingenti ramorum protegat umbr^ l 

Felix, qui potuit rerum cognofcere cauifas; 
Atque metus omnis^ et inexorabile fatum, 
Subjecit pedibus, ftrepitumque Acherontis avaril 
^ortunatus et ille, deos qui novit agreftis, 
^anaque, Silvanumque fenem, Nymphasquc fo- 

roresl 
^Uum noti populi fafces^ non purpura regum. 



80 GEORGICON; v.4j 

Flexit, et infidos agitans difcordia fnitresj 
Aut conjurato defcendens Dacus ab Hiftroj 
Non res Ronianae^ perituraque regna : neque il 
Aut doluit miferans inopem, aut invidit habent 
Quos rami fru6tus, quos ipfa volentia rura, 
Sponte tulere fua, carpfit : nec ferrea jura, 
Infanumque forum, aut pc^uli tabularia vidit 
SoUicitant alii remis freta caeca, ruuntque 
In ferrum, penetrant aulas, et limina regum^ 
Hic petit excidiis urbem miferosque Penatis, 
Ut gemm^ bibat, et Sarrano indormiat oftro: 
Condit opes alius, defoflbque incubat auro. 
Hic fiiipet adtonitus Roftris^ hunc plaufus hianti 
Per cuneos, geminatus enim plebisque patrumq 
Conripuit. Gaudent perfufi fanguine fratrum 
Exfilioque domos et dulcia limina mutant, 
Atque alio patriam quaerunt fub fole jacenter 
Agricola incurvo terram dimovit aratro : 
Hinc anni labor^ hinc patrem parvosque nej 
Suftinctj hinc armenta boum, meritosque juv 
Nec requies, quin aut pomis exuberet anm 
Aut fetu pecorum, aut Cerealis mergite cu 
Proventuque oneret fulcos, atque horrea v: 
Venit hiems : teritur Sicyonia bacca trape 
Glande fues laeti redeunt ; dant arbuta fih 
Et varios ponit fetus au^tumnusj et alte 
Mitis in apricis coquitur vindemia faxis. 
Interea dulces p^ndcnt circum ofcula nat 



1 



V.524. LIB. 11. 61 

Caila pudicitiam fen^at domus; ubera vaccae 
Ladea demittunt : pinguesque in gramine laeto 
Inter fe adverfis ludantur comibus haedi. 
Ipfe dies agitat feflos} fufusque per herbam, 
IgDis ubi in medio, et fodi cratera coronant^ 
Tc, libans, Lenxe> vocat^ pecorisque magiftris 
Velocis jaculi certamina ponit in ulmoj 
Corporaque agrefti nudant praedura palaeflr^. 
Ranc olim veteres vitam coluere Sabini^ 
Hanc Remus et frater : fic fortis Etruria crevit 
Sdlicet, et rerum fa6ta efl pulcherrima Roma, 
Septemque una fibi muro circumdedit arces. 
Ante etiam fceptrum Didaei regis, et ante 
Inpia quam caefis gens eft epulata juvencis> 
AoFeus hanc vitam in terris Saturnus agebat« 
Nec dum etiam audierant inflari claflica^ nec dum 
Inpofitos duris crepitare incudibus enfes. 

Sed nos inmenfum fjpatiis confecimus aequor^ 
Et jam tempus equiim fumantia folvere colla. 



I 



P. VlRGILlI MARONIS 

GEORGICON 

LIBER TERTIUS. 



GEORGICON III. 

B quoque^ magna Pales^ et te memorande cane* 

mus 
lor ab Amphryfo^ vos, filva amnesque Lycaei. 
'm, quae vacuas tenuiffent carmine mentis, 
mia jam volgata : quis aut Euryilhea durumy 
tinlaudati nefcit Bufiridis aras? 
non didus Hylas puer, et Latonia Delos ? 
)podameque^ humeroque Pelops iniignis ebumo, 
:requis? Tentanda via e^, qu^ me quoque poilim 
lere humo, vi^rque vir6m volitare per ora. 
nus ego in patriam mecum, modo vita fuperiit, 
no rediens deducam vertice Mufas; 
niis Idumeeas referam tibi, Mantua, palmas : 
midi in campo templum de marmore ponam 
pter aquam, tardis ingehs ubi fiexibus errat 



84 GEORGICON, ▼. 

Mincius, et tener^ prsetexit arundine ripas. 
In medio mihi Csefar erit, templumque tenebii 
lUi vidor ego, et Tyrio confpe6tus in ofb^o, 
Centum quadrijugoi agitabo ad flomina currus. 
Cunda mihi, Alpheum linquens lucosqueMolorc 
Curiibus et crudo decemet Graecia cefhi. 
Ipfe, caput tonfae fbliis omatus olivae, 
Dona feram. Jam nunc foUemnis ducere pomp! 
Ad delubra juYat, caefosque videre juvencosj 
Vel fcena ut verfis difcedat frontibus, utque 
Purpurea intexti tollant aulaea Britanni. 
In foribus pugnam ex auro folidoque elephanto 
Gangaridum faciam, vidorisque arma Quirinij 
Atque hic undantem bello roagnumque fluentei 
Nilum, ac navali furgentis aere columnas. 
Addam urbis Afise domitas, pulfumque Nip^ti 
Fidentemque fug^ Fartbum verlisque fagittis^ 
Et duo rapta manu diverfo ex hofle tropaea, 
Bisque triumphatas utroque ab litore gentis. 
Stabunt et Parii kpides, fpirantia figna, 
Affaraci proles, demiflaeque ab Jove gentis 
Nomina, Trosque parens, etTrqjae Cynthius aud 
Invidia infelix Furias, amnemque feverum 
Cocyti, metuet, tortosque Ixionis anguis, 
Inmanemque rotam, et non exfuperabile faxoni 

Interea Dryadom filvas faltusque fequamur 
Intadosj toa, Maecends, haud mollia jufl^. 
Te fine nil altum mepB iachoat £» l agej, f^ 



V.43. LIB. IIL B5 

Hampe moras; vocat ingenti clamore Cithaeron» 
Tajgetique canesy domitrixque Epidaurtis equo* 

rum; 
£t Yox adfenfu tiemorum ingeminata remugit. 
Mox tamen ardentis adcingar dicere pugnas 
Caelaris, et nomen fami tot ferre per annosy 
Tithoni prim^ quot abeft ab origine Caefar. 

Seu quisy Oljmpiacse miratus praemia pabnae, 
Pafdt equofij feu quis, fortis ad aratra, juvcncosj 
Cgrpora praBcipue matrum legat. Optuma torvae 
Forma bovis, cui turpe caput, cui plurima cervix» 
£t cfurom tenus a mento palearia pendentj 
Tum longo nullus lateri modus; omuia magda^ 
Besetiam; et camuris birtte fub cornibus aure^. 
Nec mibi difpliceat maculis iniignis et albo, 
Aut juga detredans; interdumque afpera cornu, 
Stfadem tatiro propior; quaeque ardua tota, 
£t gradiens imi verrit veftigia caud^, 

Mtas Lucinam juiiosque pati hymenaeos 
^finit ante decem^ pofl quatuor incipit, annos: 
Cetera nec feturae habilis, nec fortis aratris. 
^terea, fuperat greglbus dum laeta juventas, 
Solve maresj mitte in Verterem pecuaria primus, 
Atque aliam ex ali^ generando fuffice prolem, 
^ptuma quaeque dies miferis mortalibus aevi 
ftima fugit j fubeunt morbi, triflisque fene6his, 
Et labor, et durae rapit inclementia mortis. 
^mper erunt, quarum mutari corpora malis^ 



8(5 GEORGICON, y.70. 

Semper enim refice; ac> ne poft amiila reqniras» 
Anteveni^ et fubolem armento fortire quot anois, 

Nec non et pecori eft idem dile^s equino: 
Tu raodo, quos in fpem flatues fubmittere gcntis, 
Praecipuum jam indc a teneris inpende laborem. 
Continuo pecoris generoii pullus in arvis 
Altius ingrcditur, et mollia crura reponit. 
Primus et ire viam, et fluvios tentare minaces 
Audet, et ignoto fcfe conmitterc ponti; 
Ncc vanos horret ftrepitus. IUi ardua cervix, 
Argutumque caput, brevis alvus, obefaque tcrgaj 
Luxuriatquc toris animofum pe^is. Honefli 
Spadices, glaucique : color deterrimus albis, 
Et gilvo. Tum, ii qna fonum procul arma dcdcrc, 
Stare loco nefcit^ micat auribus, et tremit artus} 
Conledumque fremens volvit fub naribus igncm: 
Denfa juba, et dextro ja6fcata recumbit in armo. 
At duplex agitur per lumbos fpina^ cavatquc 
Tellurem, et folido graviter fonat ungula corna. 
Talis, Amyclaei domitus PoUucis habenis, 
Cyllarus, et, quorum Graii meminere poetae, 
Martis equi bijuges, et magni currus Achilli. 
Talis et ipfe jubam cervice efFundit equin^, 
Conjugis adventu pernix, Satumus, et altum 
Pelion hinnitu fugiens inplevit acuto. 

Hunc quoque, ubi aut morbo gravis, aut jam 
fegnior annis, 
De^cit, abdc domoi tvecVv\t^\\^Q(s»fenea». 



V.97. LIB. m. 87 

Frigidus in Venerem fenior, fruftraque laborem 
Ingratnm trahit ^ et, fi quando ad pnelia ventum e&, 
Ut quondam in ftipulis magnus fine viribus ignis^ 
locaiTum fnrit. £rgo animos aevumque notabis 
Prxcipue; fainc alias artis, prolemque parentum, 
£t quis cuique dolor vido» quae gloria palmae. 
Nonne vides, quum praecipiti certamine campum 
Conripuere, ruuntque efiufi carcere currus} 
Qmm fpes adredae juvenum, exfultantiaque haurit 
Corda pavor pulf^ns? illi inilant verbere torto^ 
£t proni dant lora : volat vi fervidus axis: 
Jamque faumiles^ jamque elati fublime videntur 
Aera per vacuum ferri^ atque adfurgere in auras. 
Nec mora, nec requies^ at fulvae nimbus arenae 
Tdlitur 5 faumefcunt fpumis flatuque fequentum : 
Tantus amor laudum, tantae eft vidoria curaet 

Primus Erichthonius currus et quatuor aufas 
Jungere equos^ rapidusque rotis infidere vidor. 
Prena Peletfaronii Lapitfaae gyrosque dedere 
Inpofiti dorfo« atque equitem docuere fub armis 
Infultare folo, et greifus glomerare fuperbos. 
^uus uterque labor^ aeque juvenemque magiilri 
£xqairunty calidumque animis, et curfibus acrem; 
Quamvis faepe fug^ verfos ille egerit hoiJds, 
£t patriam Epirum refemt^ fortisque Mycenas^ 
Neptunique ipf^ deducat origine gentem. 

His animadverfis, inflant fub tempus, et omnii^ 
hpendunt curas denfo di/lendere pingui» 



88 GEORGICON, v.W- 

Quem legerc duoemy et pecori dixim naaritnm^ 
Plorentisque fecant herbas^ fluTiqequc numftnint» 
Farraque; neblando nequeat fupereiielalxMi: 
Jnvalidique patrum refecant je|uma nati. 
Ipfi autem macie tenuant armenta yolentes} 
Atque, ubi concubitus prinoos jam nota voluptai 
jSollicitat^ frondisque negant, et fbntibua aicent 
Saepe etiam curfu quatiunt, et ible fadgant, 
Qnum graviter tunfis gemit area frugibus, etqaiim 
8urgentem ad Zephyrum paleae jadantur inanes» 
Hoc fadunt, nimio ne luxu obtufior ufus 
Sit genitali arvo^ et fukos oblimet inertis; 
Sed rapiat fitiens Venerem^ interiusque recoodat 

Eurfus> cura patrum cadefe| et fiiccedere mi^ 
trum, 
Incipit. £xa6tis grav^das quum menfibus enant, 
Non iUas gravibus quisquam juga ducere plaufbris, 
Non faltu fuperare viam fit paflus^ et acri 
Carpere prata fug^^ fluviosque innare ]?apace8« 
Saltibus in vacuis pafcant, et plena fecundum 
Flumina: mufcus ubi^ et viridiflima gramine rip3i 
Speluncseque tegant, et faxea procubet umbra. 

£ft lucos Silari circa, ilicibusque virentem 
Flurimus Albumum vol^tans^ quoi nomen afi}o 
Romanum eik, cefbnimGraii vertere vocantess 
Afpeo acerba fonans: quo tota exterrita filvii 
Diffugiunt armenta; furit mugitibus aether 
Concuirus, filvaeque et ficci ripa Tanagri« 



¥.153. LIB. m. 69 

Hoc quondam moofiro horribiHs exercuit iras 
Inachiae Jiino peftem meditata juvencse. 
Hunc quoque, nam mediis fervoribus acrior inilat^ 
Axcebis gravido pecori, armentaque pafces 
Sole recens orto, aut nodem ducentibus aflris. 

Pofl: partumy cura in vitulos tradudtur omnis; ' 
Continuoque notas et nomina gentis inurunt, 
Et, quos aut pecori malint fubmittere habendo, 
Aut aris fervare facros, aut icindere terram» 
£t campum horrentem fra^s invertere glebis: 
Cetera paicuntur viridis armenta per herbas. 
Tu, quos ad fhidium atque ufum formabis agreftem, 
Jam vitulos hortarc, viamque infiile domandi, 
Dam faciles animi juvenum» dum mobilis aetas. 
Ac primum laxos tenui de vimine cirdos 
Cervid fubnede: dehinc, ubi libera coUa 
Serritio adfuerint, ipfis e torquibus aptos 
Juoge pares^ et coge gradum conferre juvencos^ 
Atque iUis jam fsepe rotae ducantur inanes 
Perterram, et fummo vefligia pulvere fignent: 
^oit, valido nitens fub pondere, faginus axis 
Inftrepat, et jundos temo trahat aereus orbis. 
hterea pubi indomitse non gramina tantum^ 
Nec vefcas falicum frondcs, ulvamque paluilrem, 
^ frumenta manu carpes fata. Nec tibi fetae, 
More patrum, nivea inplebunt muldraria vaccae, 
^ tota in dulds confument ubera natos. 
Sin ad bdla magis iludium turmasque feroces. 



90 GEORGICON, v.W. 

Aut Alphea rotis praelabi flomioa Tifx, 
£t Jovis in luco currus agitare volantis; 
Primus equi labor eft^ animos atque anxia videre 
Bellantum> lituosque pati ; trateque gementem 
Ferre rotam, et flabulo frenos audire fonantis; 
Tum magis atque magis blandis gaudere magi&i 
Laudibus^ et plaufse fonitum cervicis amare. 
Atque haec, jam primo depulfus ab ubere matrls, 
Audeat, inque vicem det mollibus ora capifbris 
Invalidus, etiamque tremens, etiam inicius aevi. 
At^ tribus exadis ubi quarta adceflerit aeflas, 
Carpere mox gyrum incipiat^ gradibusque fonare 
Conpoiitisy finuetque alterna volumina crurum; 
Sitque laboranti fimilis : tum curfibus auras, 
Tum vocetj ac, per aperta volans, ceuliber habemS; 
^quora, vix fumm^ vefligia ponat aren^: 
Qualis Hyperboreis Aquilo quum denfus ab <mm 
Incubuit, Scythiaeque hiemis atque arida difiert 
Nubila : tum fegetes altae campique natantes 
Lenibus horrefcunt flabris, fummaeque fonorem 
Dant filvae, longique urguent ad litora fludus: 
lUe volat, fimul arva fug^, fimul aequora, vcrreo** 
Hic vel ad £lei metas et maxuma campi 
Sudabit fpatia, et fpumas aget ore cruentas; 
Belgica vel moUi melius feret efleda collo. 
Tum denlum, crafl^ magnum farragine, corpus 
Crefcere jam domitis finito; namque ante domaa'' 
dum 



r.207. LIB. III. gi 

[ngentis toUent SLniauxi, prenfique negabunt 
Verbera lenta pati, et duris parere lupatis. 
Sed non ulla magis vires induftria firmat, 
Quam Venerem et caeci ilimulos avertere amoris^ 
Sive boum^ five eft cui gratior ufus equorum. 
Atque ideo tauros procul atque in fola relegant 
Pafcua, poil montem oppofitumy et trans flumina 

latas 
Aut intns claufos fatura ad praefepia fervant. 
Caipit enim vires paullatim^ uritque videndo^ 
Femina; nec nemorum patitur meminifle, nec 

herbae. 
Dolcibus illa quidem inlecebris et faepe fuperbos 
Comibus inter fe fubigit decemere amantis. 
Pafcitur in magn^ iilv^ formofa juvenca: 
UH altemantes mult^ vi prcelia mifcent 
Vulneribus crebris; lavit ater corpora fanguis; 
Verfaque in obnixos urguentur comua vailo 
Cum gemitu : reboant filvaeque et longus Olympus. 
Nec mos bellantis una fiabulare; fed alter 
Vidus abit, longeque ignotis exfulat oris, 
Uulta gemens ignominiam, plagasque fuperbi 
Vidoris» tum, quos amiiit inultus, amores, 
£t ftabula adfpe^tans regnis exceffit avitis. 
Ergo omni cur^ vircs exercet, et inter 
^^ jacet pernox inihrato faxa cubili, 
Frondibus hirfutis et carice paihis acut^; 
^t tcntat fefe, atque irafci in cornua difcit 



93 GEOR6ICON, v.m 

Arboris obnixus tnmco, yentotque laoeffit 
Idibusy et fpari^ ad pugDam prcdudit areti4. 
Pofty ubi conledum robur, viresque refe6tBe> 
Signa movet^ praecepsque oblitum fertur in hofiem: 
fludus uti, medio coBpit quum albefoere ponto» 
Longius ex altoque finum trahit; utque» volutns 
Ad terrasy inmane fonat per faxa, neque ipfo 
Monte minoT procumbit; at ima exaeftuat unda 
Verticibus, nigramque alte fubjedat arenam. 
Omne adeo genus in terris^ hominumque-feri- 
rumque, 
£t genus aequoreum pecudes, pidaeque volucres, 
In furias ignemque ruiint: amor omnibus idem. 
Tempore non alio^ catulorum oblita^ lesena 
Saevior erravit campisj nec fuDerft volgo 
Tam multa informes urfi flragemque dedere 
Per filvas: tum faevus aper, tum peffima tigris: 
Heu ! male tum libyae folis erratur in agris. 
Nonne vides, ut tota tremor pertentet equonim 
Corpora, ii tantum notas odor adtulit auras? 
Ac neque eos jam frena viriim, neque verbera ftfvif 
Non fcopuli rupesque cavae, atque objeda retardaHt 
Flumina, conreptosque und^ torquentia pontis. 
Ipfe ruit dendsque Sabellicus ex:acuit fus, 
Et pede profubigit terram, fricat arbore cofias 
Atque hinc atque illinc, humerosque ad vulneit 

durat 
Quid juvenis, magnuxn c\3i vti^x. Vol ^^\sui tgiiBOi 



LIB. m. 03 

)or? Nempe» abruptifl turbata prooellis, 
tatcscftienisireta; quem fuper ingeDS 
at ooeli, et fcopuUs inlila reclamaut 

nec odiieii poflunt revocare parentef 9 
itoiE fnper crudeli funerc virgo, 
cet Bacchi variae» et genus acre luporum» 
aum ? quid» quse inbcUes dant proelia cervi 
ante ooonis fiiror eft infignis equarum j 
m Venua ipia dedit, quo tempore Glauci 
» malis oaembra abfumfere quadrigae. 
t amor trans Gargara, transque fonantem 
[15 fuperant montis, et flumina tranant. 
que» avidis ubi fubdita flamma medulUs» 
i^, quia vere calor redit offibus, illae, 
es verik in Zephyrum^ iiant rupibus altis» 
itque levis auras: et fsepe iine ullis 
i, vento gravidac^ mirabile didu ! 

et fcopulosy et depreifas convallis 
3t; non^ Eure, tuos, neque Solis ad ortus; 
1 Caurumque» aut unde nigerrimus Auder 

et pluvio contriilat frigore codum. 
am> hippomanes vero quod nomine dicunl 
lentum defiillat ab inguine virus ; 
ines> quod faepe mal» legere novercar» 
jdtque herbes et non innoxia verba. 
Q;it interea, fugit inreparabile tempus, 
[vm capti circumvedamur amore. 
tJMaimeatii. Siiperat pars aUcxa cut«> 



g4 GEORGICON, i 

Lanigc!ros agitare greges» hirtasque capellas. 
Hinc labor^ hinc laudem fortes fperate cok 
Nec fum animi dubius» verbis ea vincere W2 
Quam fit, et angufiis hinc addere rebus hon 
Sed me Pamafi deferta per ardua dulcis 
Raptat amor : juvat ire jugis^ qui nulla pri< 
Caftaliam molli devertitur orbita clivo. 
Nunc^ veneranda Pales^ magno nunc ore fonai 
Incipiens^ Habulis edico in mollibus herb 
Carpere ovis^ dum mox frondofa reducitur a 
£t multii duram fHpul^ filicumque maniplis 
Stemere fubter humum, glacies ne frigida li 
Molle pecus^ fcabiemque ferat turpisque pod 
To^, hinc digreffus^ jubeo frondentia capris 
Arbuta fufficere, et fluvios praebere recentis 
Et ftabula a ventis hibemo opponere foli, 
Ad medium converfa diem : quum frigidus < 
Jam cadit, extremoque inrorat Aquarius ani 
HsB quoque non cur^ nobis leviore tuendae, 
Nec minor ufus erit: quamvis Mileiia mago 
Vellera mutentur Tyrios incodta mbores, 
Denfior hinc fuboles; hinc largi copia ladis. 
Quam magis exhaufto fpumaverit ubere mu 
Laeta magis preffis manabunt flumina mamn 
Nec minus interea barbas incanaque menta 
Cinyphii tondent hirci, faetasque comantis, 
Ufum in cafborum, et miferis velamina nau 
Pafcuntuf vero fllvas, et fumma Lycaei, 



r.3l5. LIB. III. gs 

Horrentisque rubos^ et amantis ardua dumos^ 
Atque ipfae memores redeunt in teda^ fuosque 
Ducunt^ et gra\ddo fuperant vix ubere limen. 
£rgo omni ibidio glaciem ventosque nivalis, 
Qmo minor eft illis curae mortalis egeflas, 
Avertesj vidumque feres et virgea laetus 
Pabula^ nec toti daudes faenilia brum^. 
Atvero^ Zepfayris quum laeta vocantibus aefbs 
Iq ikltus utrumque gregem atque in pafcua mittet, 
liUdferi primo cum fidere frigida rura 
Carpamus, dum mane novum^ dum gramina ca* 

nenty 
£t los in tener^ pecori gratifiimus herhk, 
Inde, ubi quarta fitim cceli conlegerit faora, 
Stcantu querulae rumpent arbufla cicadae; 
Ad [mteos aut alta greges ad ilagna jubebo 
Currentem ilignis potare canalibus undam; 
•Sftibus at mediis umbrofam exquirere vallem, 
Sicubi magna Jovis antiquo robore quercus 
^Dgentis tendat ramos; aut ficubi nigrum 
Udbus crebris facr^ nemus adcubet umbri: 
^um tenuis dare rurfus aquas, et pafcere rurfus 
^ ad occafum j quum frigidus aera vefper 
•^cniperat, et faltus reficit jam rofcida luna, 
Utoraque alcyonen refonant, acalantfaida dumi. ■ 

Cluid tibi paflores Libyae, quid pafcua verfu 
^iolequar,. et raris habitata mapalia tedis ? 
°^ diem, no^emque, et totum ex ordine menfem. 



$0 GEORGICON, Y.d4 

Pafcitur itque pecus longa in deferta, fitie ullii 
Hofpitiis: tantum campi jaoet! Omma iecum 
Armentarius Afer agit, tedumque, Laremque^ 
Armaque, Amjclseumque canem, Creffiunqi 

pharetram. 
Non fecus ac patriis aoer Romanus in amufl 
Injuflo fub fafce viam quum carpit, et hofii 
Ahte exfpe6tatum poiitis ibit in agmine cafhis. 
At non, qui Scythiae gentes, Maeotiaque undi 
Turbidus et torquens flaventis Hifter arenas, 
Qu^que redit medium Rhodope porre^ fub ateBD 
Illic claufa tenent iiabulis armenta j neqvie ullx 
Aut herbae campo adparenti aut arbore h&oAai 
Sed jacet.aggeribus niveis informis et alto 
Terra gelu latCy feptemque adfurgit in uliiaft; 
Semper hiems» femper fpirantes frigora C^uri. 
Tum Sol pa))entis haud umquam difcutit umbras 
Nea qunm invedus equis altum petit setheia, K 

quum 
Praecipitem Oceani rubro lavit sequore Gurrum. 
Concrefcunt fubit» currenti in flumine cmftae^ 
Undaque jam tergo ferratos fuilinet (^bisy 
Puppibus illa prius patuUs^ nunc hofpita plaufbis 
iEraque diffiliunt volgo, veilesque rigefount 
Indatse, cseduntque fecuribus humida vina, 
£t totae iblidam io glaciem vertere lacunse^ 
Stiriaque inpexis induruit horrida barbis. 
loterea toto noo iecius aere ninguxt: 



y.368; LIB. III. §f 

Interemit pecudes^ ftant, circtunfufa pruinisy 
Corpora magna boum^ confertoque agmine cervi 
Torpent mole novl^, et fummis vix comibus exflant^ 
Hos non inmiifis canibus, non caffibus ullis, 
Pimiceaeve agitant pavidos formidine pinna : 
Sed fruftra oppofitnm trudentes peftore montem 
Comminus obtruncant ferro, graviterque rudentes 
Caedunt, et magno Iseti clamore reportant. 
Ipfi in defoiiis fpecubus fecura fub alt^ 
Otiaagunt ten^; congeflaque robora, totasque 
Advolvere focis ulmos^ ignique dedere. 
Ric nodem ludo ducunt, et pocula laeti 
Pennento atque acidis imitantur vitea forbis, 
Talis, Hyperboreo Septem fubjeda trioni, 
Gens efi^nena virtkm Rbipseo tunditur £uro, 
£t pecudwn fulvis yelatur corpora fstis. 

Si tibi lanitium curae, primum afpera filva, 
I^ppaequey tribolique abfint^ fuge pabula laeta.; 
Continuoque greges villis lege moUibus albos. 
Illum autem, quamvis aries fit candidus ipfe, 
Nigra fubefl udo tantum cui lingua palato, 
^^ce, ne maculis infufcet vellera pullis 
Nafcentum^ plenoque alium circumfpice campo. 
Muneaie fic niveo lanae, fi credere dignum eft, 
^au deus Arcadiae captam te, Luna, fefellit, 
In nemora alta vocans j nec tu adfpernata vocantem..^ 

At, cui ladis amor, c^rtifum, lotosque frequentis,. 
Ipfe manu, &lia8que ferat prsefepibus heibas. 



98 GEORGICON, v. 39& 

Hinc et iamant fluvios magis, ac niagis ubera ten- 

dunt, ^ 

Et.ialis occultum referunt in la^ faporem. 
Multi jam excretos prohibent a matribus haedos, 
Primaque ferratis praefigunt ora capilbis. 
Quod furgente die mulfere horisque diumis, 
Node premunt; quod jam tenebris et fole cadentC; 
Sub lucem exportans calathis, adit oppida pafbr; 
Aut parco fale contingunt, hiemique reponunt. 

Nec tibi cura canum fuerit poihvma: fed niia 
Velocis Spartae catulos, acremque MolofTum, 
Pafce fero pingui. Numquam cufbdibm illis 
Nodumum flabulis furem, incurfusque luporum; 
Aut inpacatos a tergo horrebis Hiberos. 
Saepe etiam curfu timidos agitabis onagros, 
£t canibus leporem, canibus venabere damas. 
Saepe, volutabris pulfos filvefbibus, apros 
Latratu turbabis agens, montisque per altos 
Ingentem clamore premes ad retia cervum. 

Difce et odoratum flabulis adcendere cedranif 
Galbaneoque agitare gravis nidore chelydros. 
Saepe fub inmotis praefepibus, aut mala tadu 
Vtpera delituit, coelumque exterrita fugit; 
Aut,, te6to adfuetus coluber fuccedere et umbrapy 
Peflis scerba boum, pecorique adfpergere vinis» 
Fovit humum. Cape faxa manu, capc rohoth 



Toiieiitemque nunas et fibila. coYia Vnxfiss^Xfim 



?.422: LIB. IIl. gg 

Dejice: jamque fugi tifnidum caput abdidit alte> 
Quum medii nexus extremaeque agmina caudae 
Solvuntur, tardosque trahit finus ultimus orbis. 
£ft etiam ille malus Calabris in faltibus anguis, 
Squaraea convolvens fublato pcdore terga, 
Atque notis longam maculofus grandibus alvum : 
Clai, dum amnes uUi rumpuntur fontibus, et dum 
Vere madent udo terras ac pluvinlibus aufbis» 
Stagna colit, ripisque habitans, hic pifcibus atram 
Inprobus ingluviem ranisque loquacibus explet» 
Mquam exuda palus, terraeque ardore dehifcunt» 
&filit in iiccum; et, flammantia lumina torquens» 
Saevit agris, afperque fiti, atque exterritus aeftu. 
Ne mihi tum mollis fub divo carpere fomnos, 
Neu dorfo nemoris libeat jacuiffe per herbas, 
Quum, pofitis novus exuviis, nitidusque juvent^, 
Volvitur, aut catulos tedis aut ova relinquens, 
Arduus ad folem, et linguis micat ora trifulcis. 
Morborum quoque te caufias et figna docebo. 
Turpis ovis tentat fcabies, ubi frigidus imber 
Altius ad vivum perfedit, et horrida cano 
Bruma gelu; vel, quum tonfis inlotus adhaefit 
^dor, ct hirfuti fecuerunt corpora vepres. 
Dulcibus idcirco fluviis pecus omne magiftri 
^rfundunt, udisque aries in gurgite villis 
Merlatur, miifusque fecundo defluit amni : 
^Qt tonfum trifli contingunt corpus amurc^, 
i^ifpanmmifcetttargeaii, vivaque fuUura, 



100 GEORGICON, Y.m 

l^asasqjic pices, et piDguis unguine cenEs, 
SciUamquey elleborosque gravis, nigramque bita« 

. men. 
Non tamen uUa magis praefens fortuna kborum e^ 
Quam fi quis ferro potuit refcindere fummum 
Ulceris os : aliter vitium, vivitque tegendo; 
Dum medicas adhibere manus ad vulnera paflor 
Abnegat, aut meliora deos fedet omina pofcens. 
Quin etiam, ima dolor balantum lapfus ad ofla 
Qi:ium furit, atque artus depafcitur arida febris, 
Profuit incenfos seftus avertere, et inter 
Jma ferire pedis falientem fanguine venam: 
Bifaltae quo more folent, acerque Gelonus, 
Quum fugit in Rhodopen atque in deferta Getarumi 
Et lac concretiun cum fanguine potat equino. 

Quam procul aut moUi fuccedere faepius umbrs 
Videris, aut fummas carpentem ignavius herbas, 
Extremamque fequi, aut medio procumbere campo 
Pafcentem, et ferae folam decedere nodi; 
Continuo culpam ferro conpefce, prius quam 
Dira per incautum ferpant contagia volgus. 
Non tam creber agens hiemem rait aequora turbo, 
Quam multae pecudum pelies : nec iingula morbi 
Corpora conripiunt^ fcd tota aefliva repente, 
Spemque gregemque fimul, cundamque ab origifl^ 

gentem, 
Tum fciat, aerias Alpis, et Norica ^ quis 
Caftella m tumulis, et lapjdis arva Timavi 



V.476. LIB. IIL 101 

Nunc quoque poft tanto vidcat, defei*taquc rcgna 
Paftorum, et longe ialtus lateque vacantis. 

Hic quondam, morbo cceli, miferanda coorta eft 
Tempefbis, totoque audumni incanduit aeftu, 
Et genus omnc neci pecudum dedit, omne fera- 

rum^ 
CoDnipitque lacus; infccit pabula tabo. 
Nec via mortis erat fimplexj fed, ubi ignea venis 
Omnibus ada fitis raiferos adduxei*at artus, 
Hnrfus abundabat fiuidus liquor; omniaque in fe 
Offa minutatim morbo conlapfa trahebat. 
Saepe in honore deiim medio ftans hoftia ad aram, 
hnesL dum nive^ circumdatur infula vitt^, 
hter cundantis cecidit moribunda miniftros. 
Aut, fi quam ferro ma6taverat ante facerdos, 
Inde neque inpofitis ardent altaria fibris, 
Nec refponfd poteft confultus reddere vatesj 
Ac vix fuppofiti tinguuntur fanguine cultri, 
Summaque jejun^ fanie infufcatur arena. 
Hinc laetis vituli volgo moriuntur in herbis^ 
«•t diilcis animas plena ad praefepia reddunt. 
Hinc canibus blandis rabies venit, et quatit aegros 
^ffis anhcla fues, ac faucibus angit obefis, 
^bitur, infelix ftudiorum, atque inmemor herbae, 
*i6tor cquus, fontesque avertitar, et pede terram 
Orebrafcrit: dcmiflae auresj incertus ibidem 
S^dor, et ille quidem morituris frigidus ; aret 
^cQis» et ad tadom tra&anti dura refiftit. 



IW GEORGICON, 

Haecante exitiam primis dant figna diel 
Sin in proceflu coepit crudcfccre morblis j 
(Tum vero ardentes oculi, atque adtradus 
Spiritus interdum, gemitu gravisj imaque 
Ilia fingultu tendunt; it naribus ater 
Sanguis, et obfeflTas fauces premit afpera li 
Profuit inferto latices infundere comii 
Lenaeos; ea vifa falus morientibus una. 
Mox erat hoc ipfum exitio, furiisque refef 
Ardebantj ipfique fuos, jam morte fub aeg 
(Di meliora piis, erroremque hoftibus illui 
Difcifros nudis laniabant dentibus artus. 

£cce autem, duro fumans fub vomere, t 
Concidit, et mixtum fpumis vomit ore cru 
Extremosque ciet gemitus. It triflis arato 
Maerentem abjungens frateml^ morte juveB 
Atque opere in medio defi$.a relinquit arat 
Non umbrae altorum nemorum, non mollia 
Prata movere animimij non, qui per faxa ' 
Purior ele6tro, campimi petit amnis : at in 
Solvunturlatera, atqueoculos ftupor urguet 
Ad terramque fluit devexo pondere cervix. 
Quid labor, aut benefada juvant? quid 

terras 
Invertiffe gravis? atqui non Maflica Bacch 
Munera, non illis epulae nocuere repoftac; 
Frondibus, et vidu pafcuntur fimplicis he: 
Pocula funt fontes liquidi, atque exercita 



?.53a LIB, IIL 10? 

Flamina; nec fomnos abrumpit cara falubres. 

Tempore non alio dicunt regibnibus illis 
Cluaefitas ad facra boves Junonis, et uris 
Inparibus du^os alta ad donaria cumis. 

Ergo segre raihis terram rimantur^ et ipfis 
Unguibus infodiunt fruges, montisque per altos 
.Content^ cervice trahunt ftridentia plauftra. 
Non lupus iniidias explorat pvilia circumy 
Nec gregibus no6turnas obambulatj acrior illum 
Curadomat: timidi damas, cervique fugaces^ . 
Nunc interque canes et circum teda vagantur. 
Jam maris inmenfi prolem, et genus omne natan- 

tum, 
Litore in extremo, ceu naufraga corpora, fludus 
^roluit : infolitae fugiunt in flumina phocae. 
Interit et, curvis fruftra defenfa latebris, 
Vipera, et adtoniti fquamis adftantibus hydri. 
^pfis eft aer avibus non sequus^ et illae 
^acipites alt^ vitam fub nube relinquunt. 
^raeterea jam nec mutari pabula refert, 
^uaefitaequenocent artes: ceiTere magiftri, 
Phillyrides Chiron Amythaoniusque Melampus. 
Saevit, et, in lucem Stygiis emifla tenebris, 
Pallida Tifiphone Morbos agit ante, Metumquej 
^nque dies avidum furgens caput altius effert. 
Balatu pecorum, et crebris mugitibus, amnes 
Arentesque fonant ripae, coUesque fupini. 
Jamque catervatim dat ftragem, atque aggerat ipfis 



104 GEORGICON. y.dS?^ 

In Habulis turpi dilapfa cadavera tabo: 
Donec humo tegere^ ac foveis abfcondere difcunt. 
Nam neque erat coriis ufus j nec vifcera quisquam 
Aut undis abolere poteft^ aut vincere flamm^> 
Ne tondere quidem^ morbo illuvieque perefa, 
Vellera, nec telas poifunt adtingere putris^ 
Verum etiam, invifos ^ quis tentarat amidus, 
Ardentes papulae, atque inmundus olentia fudor 
Membra fequebatur ; nec longo deinde moranti 
Tempore contados artus facer ignis edebat. 



P. VIRGILII MARONIS 

GEORGICON 

LIBER aUARTUS. 



GEORGICON IV. 

"fiOTENus aerii mellis coelellia dona 
^xfequar : hanc etiam^ Maecenas, adfpice partcm. 
Admiranda tibi levium fpedacula rerum, 
^agnanimosque duces, totiusque ordine gentis 
^ores, et fludia, et populos, et proelia dicam. 
^^ teuui labor^ at tenuis non gloria, fi quem 
"^Umina laeva finunt, auditque vocatus Apollo. 

Principio, fedes apibus ftatioque petenda, 
^Uo neque fit ventis aditus, (nam pabula venti 
^^trt domum prohibent) neque oves haedique pc- 

tulci 
*loribus infultent, aut errans bucula campo 
■*^cutiat rorem; et furgentis adterat herbas. 
^bfint et pi6ti fqualentia terga lacerti 



106 GEORGICON, v.l4. 

Pinguibus a flabulis, meropesque^ aliaeque volucres; 
Et manibus Procne pe^us fignata cruentis. 
Omnia nam late vaftant, ipfasque volantis* 
Ore ferunt dulcem nidis inmitibus efcam. 
At liquidi fontes et llagna virentia mufco 
Adfint^ et tenuis, fugiens per gramina, rivus; 
PaUnaque veftibulum, aut ingens oleafter, inum- 

bret: 
Ut, quum prima novi ducent examina reges 
Vere fuo, ludetque favis emifia juventus, 
Vicina invitct decedere ripa calori j 
Obviaque hofpitiis teneat frondentibus arbos. 

In medium, feu ftabit iners, feu profluet, humor, 
Tranfverfas falices et grandia conjice faxa; 
Pontibus ut crebris poflint confiftere, et alas 
PanJere ad aeftivum folem, ^ forte morantis 
Sparferit, aut praeceps Neptuno inmerferit Euras» 
Haec circum cafiae virides, et olentia late 
Scrpylla, et graviter fpirantis copia thymbrae 
Floreat, inriguumque bibant violaria fonteoa. 

Ipfa autem, feu corticibus tibi futa cavatii», 
Seu lento fuerint alvearia vimine texta, 
Anguftos habeant aditus; nam frigore mella 
Cbgit hicms, eademque calor liquefada remittitJ 
Utraque vis apibus pariter metuendaj neque iU* 
Nequidquam in tedis certatim tenuia cer^ 
Spiramenta linunt, fucoque et floribus oras 
Explent, conledtumque haec ipfa ad niunera gh^ 



41. LIB. IV. iO? 

: vifco ct Phrygue ferva&t picc lentius Idflc. 
epe etiam efFoffis, fi \tm efl fama, latebris 
ib texrk foverc larem, penitasque repertae 
lumcibusque cavis cxef^equc arboris antro. 
u tamen e levi rimoia cubilia limo 
^ngue fovens circum, et raras fuper injice frondis. 
feu pn^ius te^s taxum fine^ neve rubentis 
^re foco cancros; altae neu crede paludi, 
ut uIm odor coeni gravis, aut ubi concava pulfa 
axa fonant, vocisque offcnfa refultat imago. 
Cluod fupereil^ ubi pul&m hiemem Sol aureus 

egit 
ub tcrra», coelumque aefHv^ luce reclufit, 
Is continuo faltus iilvasque pcragrant, 
urpurcosque metunt flores, et flumina libant 
iimma leves : hinc, nefcio qu^ dulcedine laetos^ 
logoiiem nidosque fovent; hinc arte rccentit 
xcudunt ccrasy ct mella tenacia fingunt. 
^c, ubi jam cmiflum caveis ad iidera cceli 
^are per aeflatem liquidam fufpexeris agmen, 
^bfcuramquc trahi vento mirabere nubcm, 
ontemplator; aquas dulcis, et frondea fcmper 
eda pctunt, Huc tu juflbs adfperge fapores, 
Hta melifphylla, et ccrinthae ignobilc gramcn; 
umitusquc cie, ct Matris quatc cymbala circum : 
>iae confident mcdicatis fedibus} ipfae 
itima morc fuo fefc ih cunabula condcnt. ^ 
Sin autem ad pugnam exierin t, (nam faepedtiobus 



mtf GEORGICON, y.6d. 

Regibus inceifit magno difcordia niota, 
CoDtinuoque animos volgi, et trepidantia bello 
Corda, lioet longe praefcifcere: namque morands 
Martius iile aeris muci canor increpat^ et vox 
Auditur^ frados fonitus imitata tubarum ; 
Tum trepidae inter fe cocimt, pennisque corufcant, 
Spiculaque exacuunt roftris, aptantque lacertos, 
Et circa regem, atque ipfa ad praetoria, denfae 
Mifcentur, magnisque vocant clamoribus hoftem) 
£rgo, ubi ver nadae fudum camposque patends, 
Erumpunt portisj concurritur aethere in altoj 
Fit fouitus3 magnum mixtae glomerantur inorbemi 
Praecipitesque cadunt. Non denlior aere grando, 
Nec de concufllk tantum pluit ilice glandis. 
Ipfi per medias acies, infignibus alis, 
Ingentis animos anguflo in pe^ore verfant; 
Ufque adeo obnixi non cedere, dum gravis aut hof; 
Aut hos verfa fug^ vidor dare terga fubegit. 
Hi motus animorum, atque haec certamina tantai 
Pulveris exigui jadu conprefla, quiefcent. 

Verum, ubi dudores acie revocaveris ambo, 
Deterior qui vifus, eum, ne prodigus obfit, 
Dede necij melior vacu^ line regnet in aul&, 
Alter erit maculis, auro fqualentibus, ardens ; 
Nam duo funt genera : hic melior, infignis et orc, 
Et rutilis clarus fquamis j Dle horridus alter 
Delidi^, latamque «trahens inglorius alvum. 
Ut binae regum facies, ita corpora plebis : 



y.gd. LIB. IV. 109 

Namque alise turpes horrent ^ ceu, pulvere ab alto 
Quuin venit, et ficco terxam fpuit ore viator 
Aridus: elucent alis, et fiilgore corufcant, 
Ardentes auro et paribus lita corpora guttis. 
Hsc potior fuboles : hinc cceli tempore certo 
Dulcia mella premesf nec tantum dulcia, quantum 
£t liquida, et durum Bacchi domitura faporem. 

At; quum incerta volant coeloque examina lur 
dunt^ 
Contemnuntque favos, et frigida teda relinquunt| 
Inflabilis animos ludo prohibebis inani : 
Nec magnus prohibere labor j tu regibus alas 
£ripe: non illis quisquam cundantibus altum 
Ireiter, aut caftris audebit vellere figna. 
hvitent croceis halantes fioribus horti, 
^^t, cuftos furum atque aviuro> cum falce falign^ 
Hellefpontiaci fervet tutela Priapi. 
^pfe, thymum pinosque ferens de montibus altis» 
Teda ferat late circum, cui talia cuncj 
^pfe labore manum duro terat j ipfe feracis 
^at humo plantas, et amicos inriget imbris. 

Atque equidem, extremo ui jan» fub fine labo* 
rum 
^ela traham, et terris fefiinem advertere proram; 
^orfitan et, pinguis hortos quae cvira colendi 
^^maret, canerem, biferique rofaria Paeftij 
Quoque modo potis gauderent intuba rivis, 
£t virides apio ripae; tortusque per herbam 



110 GEORGICON, v.m; 

Crefceret in ventrem cacumis; nec fera comantem 
Narciflum, aut flexi tacuiiTera yimen acanthi, 
Fallentisque ederas, et amantis litora myrtos. 

Namque fub CEbaliae memini me turribus altis^ 
Qua niger humedat flaventia culta Galsfus, 
Corycium vidifle fenem, cui pauca reli^ 
Jugera ruris erant; nec fertUis illa juvencis, 
Nec pecori opportuna feges, nec conmioda Baccfao. 
Hic rarum tamen in dumis olus, albaque circum 
Lilia, verbenasque premens, vefcumque papaver, 
Regum aequabat opes animis; fer^que revertens 
Node domum dapibus menfas onerabat inemtis. 
Primus vere rofam, atque audumno carpere poma; 
£t^ quum tridis hiems etiamnum frigore faxa 
Rumperet, et glacies curfus frenaret aquanun, 
Ille comam mollis jam tondebat hyacinthi, 
iEflatem increpitans feram zephyrosque morantis. 
£rgo apibus fetis idem, atque examine multo, 
Primus abundare, et fpumantia cogere preffis 
Mella favis: illi tilise, atque uberrima pinus: 
Quotque in flore novo pomis fe fertilis arbos 
Induerat, totidem audumno matura tenebat 
Illc etiam fcras in verfum diftulit ulmos, 
Eduraraque pirum, et fpinos jam pruna ferentis, 
Jamque miniflrantem platanum potantibusisubnis. 
Verum haec ipfe equidem, fpatiis exclufds baopah 
Pnetereo, atquc aliis pofl me memoranda reVnqnO- 

Nunc age, naturas iipibus quas Juppiter ipfe 



150: .' LIB. IV. 111 

ddicfit^ ekpediam; pro qu4 mercede^ canoros 

oretmn fonitus crepitantiaque aera fecutaey 

idaoo cceli regem pavere fub antro. 

>lx conmiunis gnatos^ confortia tet3.a 

frbis^ habent; magnisque agitant fub legibus ae« 

vumj 
-tpatriam folae, et certos novere Penatisj 
^eiitarseque hiemis memores aefiate laborem 
'Zperiuntur. et in medium quseiita reponunt. 
^^amque aliae vidu invigilant, et faedere pado 
^xercentur agris : pars intra iaepta domorum . 
^arciffi lacrimam^ et lentum de cortice gluten^ 
Hma favis ponunt fundamina^ deinde tenacis 
ufpendunt ceras; aliae, fpem gentis, adultos 
^ucont fetus; aliae puriifima mella 
Hpant, et liquido diflendunt ne6tare cellas. 
QDt, quibus ad portas cecidit cuflodia forti; 
Qque vicem fpeculantur aquas et uubila coeli; 
^ut onera excipiunt venientum, aut agmine fa^o 
gnavum, fucos, pecus a praefepibus arcent: 
ervet opus, redolentque thymo fragrantia mella/ 
^<^veluti, lentis Cyclopes fulmina maflis 
^uum properant, alii taurinis foUibus auras 
^dctpiunt redduntque, alii (Iridentia tinguunt 
E<ra lacu; gemit inpofitis incudibus ^tha : 
'H inter fefe magn^ vi brachia tollunt 
3 Qumerum, verfantque tenaci forcipe ferrum : 
^QQ riiter, fi parva licet conponcre mngnis, 



112 GEORGICON, y.Vn* 

Cccropias innatcu apes amor urguet habendi, 
Miinere quamque fuo. Grandsvis oppida cursy 
Et munire favosy et daedala fingere teda : 
At feffae mult^ referunt fe node minores» 
Crura thymo plenae; pafcuntor et arbuta paffiin» 
Et glaucas falices, cafiamque, crocumque ruben- 

tem, 
Et pinguem tiliam, et femigineos hjacinthos. 
Omuibus una quies operum, labor omnibus uoi& 
Mancruuntportisj nufquammora: rurfus, cafdcffl 
Vefper ubi e paflu tandem decedere campis 
Admonuit, tum te6tB petunt, tum corpora curanl} 
Fit fonitus, muflantque oras et limina drcum. 
Poft, ubi jam thalamis fe conpofuere, filetur 
In no6tem, feflbsque fopor fuus occupat artus. 

Nec vero a ftabulis, pluviA inpendente, rccedimt 
Longius, aut credunt cgbIo adventantibus Eurisj 
Sed circum tutae fub moenibus urbis aquantur, 
Excurfusque brevis tentant, et fsepe lapillos, 
Ut cymbae inftabiles flu6tu jadante faburranii 
Tolhint ; his fefe per inania nubila librant. 

Ilkim adeo placuifife apibus mirabere moreni, 
Quod nec concubitu indulgent, nec corpora fego^ 
In Venerem folvimt, aut fetus nixibus edunt; 
Verum ipfae e foliis natos et fuavibus herbis 
Ore legunt ; ipfae regem paiTosque Quirites 
Sufficiuut : aulasque, et cerea regna^ refingunt 
Srrpe etiam duris errando in cotibus alas 



ML LIB. IV. llt 

Anst, tdtroqne aDJmam fnb fafce dederej 
tus amor florum, et generandi gloria mellif I 
\ ipias qttamvis angufli terminus aevi 
ipiaty neque enim plus feptuma ducitur sdbiSy 
{enus inmortale tamen^ multosque per annos 
Fortuna domtis^ et avi numerantur avorum. 
neterea, regem non fic ^g^rptos, et ingens 
liai nec populi Parthorum, aut Medus Hydafpes, 
mant. Regeincolunu^mensomnibusunaefl) 
iS», mpere fidem, confirudaque mella 
ipoere ipfs, et crates folvere favorum. 
operum cuilos; illum admirantur, et omnes 
nimftant fremitu denfo, flipantque frequentes; 
fspe adtollunt humeris, et corpora bello 
eSant, pulchramque petunt per volnera mor* 

tem. 
lis quidam fignis^ atque hsec exempla fecuti, 
; apibus partem divinae mentis^ et haufius 
herios, dixere: Deum namque ire per omnis 
lasque, tra6tusque maris^ coelumque profundum. 
ic pecudes, armenta, viros, genus omne ferarum^ 
emque fibi tenuis nafcentem arceffere vitas 
licet: huc reddi deinde, ac refoluta referri, 
miaj nec morti effe locum ^ fed viva volarc 
eris in numerum^ atque alto fuccedere coelo. 
>i quando fedem augufhun, fervataque mella 
e&uris» relines; prius hauflu fparfus aquarumy 
B fove fumosque manu praetende fequacis. 



lU GEORGICON, v.m. 

Bis gravidos cogunt fetus> duo tempbra.meifis; 
Taygete fimul os terris oflendit honeftum 
Plias^ et Oceani fpretos pede repulit amnis; 
Aut eadem £dus fugiens ubi Pifcis aquofi 
Triflior hibemas coelo defcendit in undas. 

Illis ira modum fupra efi, laefaeque venenum 
Moriibus infpirant, et fpicula caeca relinquunt 
Adfixae venis, animasque in volnere ponunt 

Sin duram metues hiemem, parcesque futoro; 
Contufosque animos et res miferabere fm&ais', 
At fuflSre thymo, cerasque recidere inanis, 
Quis dubitet? nam faepe favos iguotus adedit 
Stellioj et lucifugis congefla cubilia blattis; 
Inmunisque fedens aliena ad pabula fucus, 
Aut afper crabro inparibus fe inmifcuit armis; 
Aut dirum, tineae, genus ; aut invifa Minervae 
Laxos in foribus fuipendit araiiea cafles. < 

Quo magis exhaufbe fuerint, hoc acrius omnes 
Incumbent generis lapii farcire ruinas, 
Conplebuntque foros, et fioribus horrea texent. 

Si vero, quoniam cafus apibus quoque noflroJ 
Vita tulit, trifli languebunt corpora morbo; 
Quod jam non dubiis poteris cognofcere fignis: 
(Continuo efl segris alius color; horrida vultum 
Deformat macies; tum corpora luce carentum 
Exportant tedtis, et triflia funera ducunt; 
Aut illae pedibus connexae ad limina pendent, 
Aut intus claufis cundantur in aedibus, omnes 



T.259. LIB. IV. 115 

Ignayaeque faxne, et contrado frigore pigtae. 
Tumfonus auditnr gravidr^ tra^imque fufurrant; 
Frigidus ut quondam filvis inmurmurat Auftcr, 
Ut mare follicitum ibridit refluentibus undls, 
^ibiat ut claufis rapidus fomacibus ignis) 
Hicjam galbaneos fuadebo incendere odores, 
MeUaquc arundineis inferre canalibus ultro, 
Hortantem, et feflas ad pabula nota yocantem. 
ftoderit et tnnfum gallae admifcere faporem, 
Arentisque rofas, aut igni pinguia multo 
I^fruta, vel pfythii paflbs de vite racemos, 
Cecropiumque thymum, et grave olentia centaurea. 
^ etiam flos in pratis, cui nomen amello 
^ecere agricolae: fadlis quserentibus herba; 
Namque uno ingentem tollit de cefpite filvam, 
Aureus ipfe^ fed in foliis, quae plurima circum 
^unduntur, violae fublucet purpura nigraej 
^pe deCun nexis omatae torquibus arae; 
Arper in ore fapor ; tonfls in vallibus illum 
^ftores et curva legunt prope flumina Mellse. 
^ujus odorato radices incoque Baccho, 
^abulaque in foribus plenis adpone caniflris. 
Sed, fi quem proles fubito defecerit omnis, 
Nec, genus unde novae flirpis revocetur, habebit; 
Tempus et Arcadii memoranda inventa magiflri 
^andere, quoque modo caefis jam faepe juvencis 
^nfincerus apes tulerit cruor : altius omnem 
*xpediam, prim^ repetcns ab origine, famam. • 



U8 GEORGICON, v. 

Nam quk Pellsd gens fortuoata Canopi 
Adcolit effufo Aagnantem fiumine Nilum» 
£t circum pidis vehitur fua rura fafelis; 
Qu^ue pharetratsB vicinia Perfidis urguet, 
£t diverfa ruens feptem diicurrit in ora 
XJfque coloratis anmis devexus ab Indis, 
Ut viridem ^gjptum nigri fecundet aren^; 
Omnis in hac certam regio jacit arte falutem. 
Exiguus primum^ atque ipfos contradus ad i 
Eligitur locus : hunc anguiHque imbrice te^ 
Parietibus(|ue premimt artis, et quatuor addui 
Quatuor a ventis^ obliqu^ Ince fenefbras. 
Tum vitulus, bim^ curvans jam comua fro&tc 
Quaeritur : huic geminae nares« et fpiritus or 
Multa reludanti, obfuitur; plagisque peremt 
Tunfa per integram folvuntur vifcera pellem. 
Sic pofitum in claufo linquunt, et ramea cofti 
Siibjiciunt fragmenta, thymum, cafiasque rece 
Hoc geritur, 2^phy ris primum inpdlentibus ui 
Ante novis rubeant quam prata coloribus, anl 
Garrula quam tignis nidum fufpendat hirundi 
Interea, teneris tepefa6his in offibus humor 
^lhiat, et vifenda modis animalia miris, 
Trunca pedum primo, noox et flridentia peDD 
Mifcentur, tenuemque magis magis aera caipi 
Donec, ut aeftivis efRifus nubibus imber^ 
Erupere ; aut ut, nervo pulfante, fagittae, 
Prima leves ineunt fi quando prodia Parthi. 



5. LIB. IV. U7 

018 Deus hanc^ MuCx, quis nobis extudit ar^^ 

tem? 
.e nova ingrefluB hominum experientia cepit ? 
aftor Ariibeus fugiens Peneia Tempe, 
iffis, ut fama^ apibus morboque fameque» 
iis ad extremi facrum caput additit amnis, 
Ita querens, atque hac adfatus voce pareutem : 
ter, Cyrcnt mater, quae gurgitis hu}us 
1 tenes, quid me praeclarl flirpe deorum, 
modo, quem perhibes, pater eft Thjrabneus 
ApoUo, 

ifnm fatis genuiiU? aut quo tibi noftri 
(m anx>r? quid me coelum fperare jubebas? 
i etiam hunc ipfum vitae mortalis honorem, 
em mihi vix frugum et pecudum cuftodia follers 
inia tentanti extuderat, te matre relinquo. 
in age, et ipfa manu felicis erue filvas; 
fiabulis inimicum ignem, atque interficc mefiis ; 
i fata, et validam in vitis molire bipennem : 
ita mea& fi te ceperunt taedia laudis. 
U mater fonitum thalamo fub fluminis alti 
ifit: eam circum Milefia vellera Nymphae 
rpebant, hyali faturo fucata colore; 
jmooque, Xanthoque, Ligeaque, Phyllodoceque, 
irariem eifufae nitidam per candida colla; 
&e, Spioque, Thaliaque, Cymodoceque, 
^ippeque, et flava Lycorias ; altera virgo, 
^ tum primos Lucinee experta laboresj 



]18 GEORGICON, ^ 

Clioque, et Beroe foror, Oceanitides ambae, 
Ambae auro, pi6tis incindtae pellibus ambae^ 
Atque Ephyrc, atque Opis, et Afia Deiopea 
£t tandem politis velox Arethufa fagittis. 
Inter quas curam Clymene narrabat inanem 
Volcani, Martisque dolos et dulcia furta ; 
Aque Chao denfos divom numerabat amores 
Carmine quo captae dum fufis mollia penfa 
Devolvunt, iterum matemas inpijlit auris 
l^u^his Ariftaei, vitreisque fedilibus onmes 
Obftupuerej fed ante alias Arethufa forores 
Frofpiciens, fummi flavum caput extulit un< 
Et procul, O gemitu non frullra exterrita tai 
Cyrene foror ! ipfe tibi, tua maxima cura, 
Triflis Ariflaeus Penei' patris ad undam 
Stat lacrimans^ et te crudelem nomine dicit. 
Huic, percufl& novi mentem formidine, mat 
Duc, age, duc ad nos: fas illi limina divom 
Tangere, ait: fimul alta jubet difcedere late 
Plumina, qui juvenis greflus inferret: at illi 
Curvata in montis faciem, circumfietit unda^ 
Adcepitque finu vafto, niifitque fub amnem. 
Jamque domum mirans genetricis, et humida r 
Speluncisque lacus claufos, lucosque fonantis 
Ibat; et, ingenti motu ftupefa6his aquarupi, 
Omnia fub magn^ labentia flumina terr^ 
Spe6bbat, diverfa locisj Phafimque, Lycum< 
£t caput, unde altus primum fe orumpU Enij 



LIB. IV. 119 

ter Tibeiinusy et unde Aniena fluentay 
que fonans Hypanis^ Myfusque CaicuSy 
[la auratus taurino coraua voltu 
i; quo non alius per pinguia culta 
purpureum violentior effluit anmis. 
lam eft in thalami, pendentia pumice, teda 
im, et gnati fletus cognovit inanes 
manibus liquidos dant ordine fontis 
Sy tonfisque ferunt mantelia villis. 
lis onerant menfas, et plena reponimt 
Panchans adolefcunt ignibus arae : 
r, Cape Maeonii cardiefia Bacchi; 
libemus, ait. Simul ipfa precatur 
nque patrem rerum, Nymphasque fordres, 
qufle iilvas, centum quae flimiina, fervant; 
ido ardentem perfudit ne^aare Vcikm; 
ima ad fummum te€d fubjeda reluxit. 
[uo firmans animum, fic incipit ipfa : 
Carpathio Neptuni gurgite vates, 
s Proteus, magnum qui pifcibus aequor 
3 bipedum curru metitur equorum. 
c £mathiae portus, patriamque revifit 
: hunc et Nymphae veneramur, et ipfe 
rus Nereus; novit namque onmia vates, 
t, quae fuerint, quae mox ventura trahan- 

I 

ita Neptuno vifum efl^ inmania cujus 

I, et turpis pafcit fub gurgite phocas* 



120. GEORGICON, T.agff 

Hic tibi^ nate, prius vindis capiundtiSy ut omoea 
Expediat morbi caufamy eventusque fecundet. 
Nam fine yi non ulla daUt praecepta, neque illum 
Orando fledes; vim duram et vincula capto 
Tende : doli circum haec demum frangentur inanes* 
Ipfa ego te, medios quum folr adcenderit as&as, 
Quum fitiunt herbae^ et pecori jam gratior umbni 

cft, 
In fecreta fenis ducam^ quo feflus ab undis 
Se recipit; facile ut fomno adgrediare jacentem. 
Verum, ubi conreptum manibus vincliaque tenebi^ 
Tum variae eludent fpedes atque ora ferarum: 
Het enim fubito fus borridus, atraque tigris, 
Squamofusque draco^ et fulv^ cervice lesena; 
Aut ac^em flammae fonitupi dabit^ atque ita vindis 
Excidet^ aut in aquas tepues dilapfus abibit. 
Sed^ quanto ille magis formas fe vertet in omnis^ 
Tanto, nate, magis contende ten^da vinda; 
Donec talis erit mutato corpore, qualem 
Videris, incepto tegeret quum lumina fomno. 
Haec ait, et liquidi^n ambrofi^ diiFundit odo* 
rem, 
Quo totum nati corpus perduxit ; at iUi 
Dulcis conpofitis fpiravit crinibus aura, 
Atque habilis membris venit vigor. £ft fpeci^ 

ingens 
Exefi latere in montis> quo plurima vento 
Cogitur inque finus fdndit fiefe uucU redudosi 



v.42k LIS. IV. 121 

Deprenfis dim ^tio tutiffima nautis : 
Intus fe vafti Froteus tegit objice faxi. 
HicjuYenem in latebiis^averfum a lumine, Nympha 
C(mlocat: ipfa procul, nebulis obfcura, refiflit. 
Jam rabidus torrens fitientis Sirius Indos 
Ardebat coelo, et medium Sol igneus orbem 
Haoferat^ arebant herbae^ et cava dumina fiocis 
Faucibus ad limum radii tepefada coquebant: 
Quuin Proteus^ confueta petens e du^bus antra, 
Ibat| eum vaili circum gens humida ponti 
Kxfultans rorem late difperiit araarum. 
Stemunt fe fonmo diverfae in litore phocae: 
Ipfe, velut ftabuli cufios in montibus olim, 
Vefper ubi e pafhi vitulos ad teAa reducit, 
Auditisque lupos acuunt balatibus agni, 
^ofidit fcopulo medius, numerumque recenfet. 
^ujus Arifiaeo quoniam efl oblata facultas, 
^ix defei& fenem paffus conponere membra, 
^um damore ruit magno, manicis<jue jacentem 
^^pat. Ille, fuae contra non inraemor artis, 
Omnia transformat fefe in miracula rerum, 
Jgnemque, horribilemque feram, fluviumque li- 

quentem. 
Vcrum, ubi nulla fugam reperit pellacia, vidus 
«i fcfe redit, atque hominis tandem ore locutus: 
Nam quis te, juvenum confidentiffime, noftras 
J^tadiredomus? quidve hincpetis? inquit. At 

ille: 



m GEORGICON, r.44J 

Scis, Proteu,- fcis ipfej neque eft te faUereqnid 

quain) . 
Sed tu define velle. Deiini praeccpta fecuti 
Venimus, hinc lapiis quaefitum oracula rebus. 
Tantum eflatus. Ad haec vates vi deniqne multH 
Ardentis oculos intorfit lumine glauco, 
Et, graviter frendens, fic fatis ora refolvit: 

Non te nullius exercent numinis irae: 
Magna luis conmiffa: tibi has miferabilis Orpheos 
Haud qu^quam ob meritum pcenas, ni fata refif- 

tant, 
Sufcitatj et raptli graviter pro conjuge faevit 
Illa quidem, dum te fugeret per flumina praecepS; 
Inmanem ante pedes hydrum moritura puella, 
Servantem ripas, alt^ non vidit in herb^. 
At chorus aequalis Dryadum clamore fupremos 
Inplerunt montis; flerunt Rhodopeiae arces, 
Altaque Pangaea, et Rhefi Mavortia tellus, 
Atque Getae, atque Hebrus, et Adias Orithyia. 
Ipfe, cav4 folans aegrum tefludine amorem, 
Te, dulcis conjunx, te folo in litore fecum, 
Te, veniente die, te, decedente canebat. 
Taenarias etiam fauces, alta oftia Ditis, 
Et caligantem nigr^ formidine lucum 
Ingreffus, Manisque adiit, Regemque tremendoift 
Nefciaque humanis precibus manfuefcere corda. 
At, cantu conmotae, Erebi de fedibus imis 
Umbrae ibant tenues, fimulacraque luce carentum: 



473. LIB. IV. 128 

mm multa in foliis avium fe millia condunt, 
efper ubi aut hiberaas agit de montibus imber: 
latres, atque vm, defundaque corpora vitl 
lagnanim^m heroum, pueri^ innuptaeque puellae, 
t^)ofitique rogis juvenes ante ora parentum ; 
luos circum limus niger, et deformis arundo 
^ocyti, tard^que palus inamabilis und^ 
^gat, et novies Styx interfuia coercet. 
^uin ipfae fhipuere domus atque intima Leti 
C^artara, caeruleosque inplexae crinibus anguis 
^umenides^ tenuitque inhians tria Cerberus ora, 
^tq^e Ixionii flendo rota conilitit orbis. 
Jamque, pedem referens, cafus evaferat omnis^ 
^cdditaque Eurydice fuperas veniebat ad auras, 
'oQc fequensj namque hanc dederat Froferpina 

legem; 
^uum fubita incautum dementia cepit amantera; 
fgnofcenda quidero, fcirent fi ignofcere Manes) 
^efdtit, Eurydicenque fuam jam luce fub ipl^ 
■iiQenior^ heu! vi6hisque animi, refpexit. Ibi 

omnis 
'ffiifus labor, atque inmitis rupta tyranni 
^era, terque fragor ftagni eft auditus Averni. 
'la, Quis et me, inquit, miferam, et te perdidit, 

Orpheu, 
luis tantus furor ? En ! itenim crudelia retro 
^ta vbcant, conditque natantia lumina fomnus. 
AiQque.valel Feror ingenti circumdata node. 



124 GEORGICON, ▼.498 

Invalidasque tibi tendens, heul non tua, palmas. 
Dixit, et ex oculis fubito, ceu fumus in auras 
Conmixtus tenuis, fugit diyerfa; neque illum, 
Prenfantem nequidquam umbras, et multa volen' 

tem 
Dicere, praeterea viditj nec portitor Orci 
Amplius objedtam paffus traniire paludem. 
Quid faceret? quo fe, rapti bis coojuge, fcnrct? 
Quo fletu Manis, qui Numina voce, moveret? 
IUa quidem Stygi^ nabat jam frigida cymb^: 
Septem illum totos perhibent ex ordine menfis, 
Rupe fub aeri^, deferti ad Strymonis undam, 
Flevifle, et gelidis haec evolviffe fub aflris, 
Mulcentem tigris, et agentem carmine quercos. 
Qualis populel mserens Philomela fub umbri 
AmifTos queritur fetus; quos durus arator 
Obfervans nido inplumis detraxit: at illa 
Flet nodem, ramoque fedens miferabile carmea 
Integrat, et maeftis late loca queftibus inplet. 
Nulla Venus, non ulli animum flexere HTmeiuU' 
Solus Hyperboreas glacies, Tanaimque nivalem, 
Arvaque Rhipaeis numquam viduata pruinis, 
Luflrabat, raptam Eurydicen atque inrita Ditis 
Dona querens : fpretae Ciconimi quo munere otf- 

tres, 
Inter facra defim, nodumique orgia Bacchii 
Difcerptum latos juvenem fparfere per agros. 
Tun» quoque, marmore^ caput a cervice revoUfl0 



524. L I B. IV. IW 

orgite quum medio portans CEagrius Hebrui 
olveret, Eurydicen vox ipfa^ et frigida liugua» 
k miferam Eurydicenl animi fugiente vocabat; 
orydioen toto referebant dumine ripae. 
Haec Proteus; et fe jadu dedit sequor in altum : 
tu^ue dedit, fpumantem undam fub vertice torfit. 
inon Cyrene: namque ultro adfata timentem: 
Nate^ licet triftis animo deponere curas. 
[ac omnis morbi caufTa ; hinc miferabile Nymphse, 
'Om quibus illa choros lucis agitabat in altis, 
^tium mifere apibus: tu munera fupplex 
'ende petens pacem, et faciles venerare Napaeas; 
^amque dabunt veniam votis, irasque remittent. 
ed, modus orandi qui fit^ prius ordine dicam. 
iuatuor eximios praedanti corpore tauros, 
^ni tibi nunc viridis depafcunt fumma Lycaei^ 
Wige, et intad^ totidemjcervice juvencas. 
^uatuor his aras alta ad delubra dearum 
^ftitue, et facrum jugulis demitte cniorem ; 
^rporaque ipfa boum frondofo defere luco. 
*oft, ubi nona fuos Aurora oHenderit ortus, 
Dferias Orphei, Lethaea papavera, mittesj 
'lacatam Euiydicen vitul^ venerabere caeil, 
^t nigram madabis ovem, lucumque revifes. 
Haud mom ; continuo matris praecepta faceflit: 
^ delubra venit j monflratas excitat aras j 
^natuor eximios prseflanti corpore tauros 
^ucit, et intadt^ totidem cervice juvencas. 



12«, GEORGICON. V.51 

Poft, ubi nona fuos Aurora induxerat ortus, 
Inferias Orphei mittit, lucumque revifit. 
Hic vero, fubitum ac di6hi mirabile monftrum ! 
Adfpiciunt liquefada boum pcr vifcera toto 
Stridere apes utero, et ruptis efFervere coflis; 
Inmenfasque trahi nubes^ jamque arbore fummz 
Confiuere, et lentis uvam demittere ramis. 

Haec fuper arvorum cultu pecorumque canebaj 
£t fuper arboribus; Caefardum magnus ad altui 
Fulminat Euphraten bello, vidorque volentis 
Pef populos dat jura, viamque adfedat Olympo. 
IUo Virgilium me tempore dulcis alebat 
Parthenope, fludiis florentem ignobilis otl; 
Carmina qui lufi paflorum, audaxque juvent^, 
Tityre, te patulae cecini fub tegmine fagi. 



P. VIRGILII MARONIS 

C U L E X. 

AD OCTAVIUM. 



iMus, 06lavi, gradlimodulanteTliali^j 
e, ut araneoli, tenuem formavimus orfum. 
Qus: haec propter Culicis iint carmina di^a. 
is ut hidoriae per ludum confonet ordo 
iae, ducam voces: licet invidas adfit. 
juis erit culpare jocos, Mufamque^ paratus; 
jre vel Culicis levior, fam^ue, feretiu*. 
ius graviore fono tibi Mufa loquetur 
a : dabunt cum fecuros mihi tempora frudus : 
)i digna tuo poliantur carmina fenfu. 
:onae, magnique decus Jovis, aurea proles, 
us, erit noflri princeps et carminis au6tor, 
inente lyr^ fautor: five educat illum 
Chimaereo Xanthus perfufa liquore, 
emus Afleriae, feu qu^ Parnaflia rupes 
atque hinc patul^ praepandit comua fronte> . 



128 CULEX. T.17. 

Caftaliaeque fbnans liquido pede labitttr uoda. 

Quare^ Herii laticis decus^ ite^ forores 
Naides, et celebrate deum plaudente cbore4. 
£t tibi, fanda Pales, ad quam ventura recurrit 
Agrefhim bona cura^ fequi iit cura teuentis 
Aerios neraorum tradus^ filvasque virentes: 
Te cultrice vagus faltus feror inter^ et antra. 

At tu, cui meritis oritur fiducia cbartis^ 
Odavi venerande^ meis adlabere cceptis, 
Sande puer : tibi namque canit non pagina bellaffl) 
Pblegra Giganteo fparfa efl quo fanguine tellus; 
Nec Centaureos Lapitbas conpellit in enlis} 
Urit Ericbtbonias Oriens non igiiibus arcesj 
Non perfofTus Atbos, nec magno vincula Ponto 
Ja6ta, meo quserent jam fera volumine famam; 
Non Hellefpontus pedibus pulfatus equorum, 
Graecia cum timuit venientis undique Perfas: 
Mollia fed tenui percurrere carmina verfu, 
Viribus apta fuis, Pboebo et duce ludere, gaudct 
Et tu, fanfte puer, venerabilis, et tibi ccrtct 
Gloria perpetuum lucis manfura per aevum; 
Et tibi fede pi^ maneat locus, et tibi fofpes 
Debita felicis memoretur vita per annos, 
Grata bonis lucens. Sed nos ad ccepta fenunof* 

Igneus Oeteas jam fol penetrarat in arcL^ 
Candidaque aurato quatiebat lumina curru; 
Crinibus et rofeis tenebras Aurora fugarat: 
Propulit ut flabulis ad pabula laeta capellas 



15; CULEX. 1% 

hr, et excelfi montis juga fumma petiyit^ 
dda qu& patulos yelabant gramina collis. • 
Q filvb^ dumisque^ vags} jam vallibus abdunt 
rpoia; jamque^ omni celeres e parte vagantes, 
upea defertae perrepunt ad cava rupis. 
adentur tenero viridantia germina morfu, 
idula prqje^s carpimtiu: et arbuta ramis, 
Qfaque virgultis avide labrufca petuntur. 
^, fufpenfa, rapit carpente cacumina morfu 
l falicis \tDix, vel quse nova nafcitur alnus: 
£ teneras fruticum fentes rimatur: at illa 
oinet in rivi^^praefiantis naarginis undam. 
) bona pafbris! fi quis non pauperis ufum 
nte prius doQk fafiidiat, et probet illic 
ini^^ luxuriae pretiis» incognita curis, 
X lacerant avidas inimico pedore mentes. 
aou Aflyrio fberint bis lauta colore^ 
talicis opibus data vellera; fi nitor auri 
) laqueare domtls animum non tangit avarum; 
birseque decus^ lapidum nec fiilgor in uilk 
gnitus utilitate manet; nec pocula gratum 
xxiis referent Bcetique toreuma; nec Indi 
Qchea bacca maris pretio efi : at pedore puro 
[)e fuper tenero proftemit gramine corpus; 
rida cum tellus> gemmantis pi6bi per herbas^ 
ne novat duld difiin^ coloribus arva : 
jue illum, calamo laetum recinente palufbi, 
aque,invidi^degentem> ac fraude, remotft. 



130 CULEX. V.73. 

FolleBtemque iibi, viridi cum palmite hidens 
Tmolia pampineo fubter coma velat amidu. 
Illi funt vaccae, et rorantes ladtc capellae^ 
£t nemus^ et fecunda Pales, et vallibus imis 
Semper opaca, novis manantia fontibus^ antra. 
Quis magis optato queat efTe beatior sevo, 
Quamqui mente procul pur^ fenfuque probaiidOf 
Non avidas agnovit opes^ non triitia bella^ 
Nec funefta timet validae certamina claffis; 
Non, fpoliis dum fandta detlm fulgentibus omet 
Templa, vel eve6his finem tranfcendat habendi/ 
Adverfum faevis ultro caput hodibus ofTert. 
Illi falce deus colitur, non arte, politus 9 
Ille colit lucos; illi Panchaia tura, 
Floribus agrefles herbae variantibus, adfunt; 
Illi dulcis adefl requies, et pura voluptas, 
Libera vindicibus curis: huc inminet, omnis 
Dirigit huc fenfus, haec cura eft fubdita cordi, 
Quolibet ut requie vi6tu contentus abundet, 
Jucundoque liget languentia corpora fonmo. 
O pecudes ! o Panes ! et o laetiifima Tempe 
Frondis Hamadryadum ! quarum non divite coltn 
^mulus Afcraeo paftor fibi quisque poetae 
Securam placido traducit pedore vitam. 

Talibus in ftudiis baculo dum nixus apricas 
Paftor agit curas, et dum non 'arte canorl 
Conpa6l^ folitum modulatur arundine carmen; 
Tendit ineve6tus radios Hyperionis ardor, 



.101. CULEX. 131 

«ucidaque sethereo ponit difcrimina mundo, 

hk jacit Oceanom flammas in utrumque rapaccB. 

£t jam conpellente vagse paflore capeU» 
ma fufurrantis repebant ad vada lymphae^ 
^nx fubter viridem reiidebant csorula mufcum* 
[atn medias operum partis evedus erat Sol, 
^um denfas paiior pecudes cogebat in umbrasj 
Et procul adfpexit luco xtfidere virenti^ 
IMia diva, tuo: quo quondam> vida furore^ 
Venit Ny^elium fugiens Cadmeis Agave^ 
Iii&ndas fcelerata manus e caede cruent^: 
^Q£j gelidis bacchata jugis^ requievit in antro, 
^ofterius poenam gnati de morte dattura. 
Hic etiam viridi ludentes Panes in herb^> 
Et Satyri, Dryadesque choros ^ere puellae^ 
^aiadum in ccetu. Tantum non Orpheus Hebrum 
Mantem tenuit ripis, filvasque, canendo, 
duantum te pemox remorantem, diva^ chorea, 
Multa tibi laeto fundentes gaudia vultu; 
^pla loci natura domum refonante fufurro 
^ dabaty et dulci fefTas refovebat in umbr^. 

Nam primum pron^ furgebant valle patentes 
^eriae platanus; inter quas inpia lotos, 
bpia, quae fodos Ithad maerentis abegit, 
nofpita dum nimii tenuit dulcedine captos. 
^t, quibus, iniigni curru prqje6tus equorum, 
^buftus Phaethon ludu mutaverat artus, 
^^des, teneris inplexae brachia truncis, 



Candida fundebant lentis velaniina ramis: 
Poflerius^ coi Demophoon seterna reliquit 
Ferfidiam lamentaudi mala, perfida multis: 
Quam comitabantur, fatalia carmina^ quercos: 
Quercus ante datse^ Cereris quam femina^ vitse: 
Illas Triptolemi mutavit fulcus ariftis: 
Hic^ magnum Argoae navi decus^ edita pinus 
Froceras decorat filyas, hirfuta per artus ) 
Adpettt aeriis conjungere montibus aib:a 
Uicis et nigrse fpecies, et mocfta cupreflus; 
Umbrofaeque manent fagus, ederaeque ligantei 
Brachia^ fratemos plangat ne populus idm; 
Ipfaeque excedunt ad fumma cacumina lentae, 
Finguntque aureolos viridi pallore cor^rmbos: 
Quis aderat veteris mjrtus non nefcia fati. 
At volacres patulis reiQdentes dulda ramis 
Carmina per varios edunt refonantia cantos. 
His fuberat, gelidis manans e fontibus, unda; 
Quse levibus placidum rivis fonat orta liquorem: 
£t, quamquam geminas avium vox obftrepit auii^ 
Hinc querulae referunt voces, quis^ nantia ]ixao, 
Corpora Ijmpha fovet: fonitus alit aeris £cbo: 
Argutis et culta fremunt ardore cicadis. 
At circa paffim feiTae cubuere capellse^ 
Excelfisque fuper dimiis j quos^ leniter adfiaDS» 
Aura fufurrantis poffit confundere venti. 

Fafior^ ut ad fontem denf^ requievit in umbr^ 
Mitem concepit, projedus membra, foporeoi» 



▼. 157^ C U L E X. 13» 

Anxiuslnfidiis nullis; fed, lentns in herbis, 
Securo preflfos fonino mandaverat artus. 
Stratus homi dulcem capiebat corde quietem; 
Ni Fors incertos juffifTct ducere cafus. 
Nam^ folitum volvens ad tempus tradibus isdem» 
hmanis, vario maculatus corpore> ferpens, 
Merfus ut in limo magnos fubfideret xftus, 
Obvia vibranti carpens gravis aera lingu^, 
Squamofos latis torquebat motibus orbis. 
^ollebant aursB venientis ad omnia vifus. 
Jammagis atque magis, corpus revolubile volvens^ 
Adtoilit nitidis pedus fulgoribus, et fe 
Soblimi cervice rapit : cui criila, fupeme 
£dita, puTpureo lucens maculatur amidu, 
Adfpeduque micant flammantia lumina torvo. 
Metabat late drcum loca$ cum videt ingens 
AdTcrfum recubare ducem gregb. Acrior inAat 
Lumina difiundens intendere, et obvia torvo 
SKpius adripiens infringere, quod fua quisquam . 
Ad vada veniifet : naturae conparat arma : 
Ardet mente, furit fbidoribus, intonat orci 
flexibus everfis torquetur corporis orbis; 
Manant fanguineae per tradus undique guttse ^ 
Spiritus et rumpit fauces. * Q.uo cunda parante, 
Parvulus hunc prior humoris conterret alumnus, 
^t mortem vitare monet per acumina. Namque, 
^u^ didu^ genas pingebant lumina gemmis; 
&c fenioris erat naturae pupula telo 



134 CULEX, V.185. 

Ida levi. Tum profiluit fiiribundus^ et illam 
Obtritum morti mifit: cui dilfitus omnis 
Spiritus exceffit fenfus. Tum, torva tenentem 
Lumina, refpexit ferpentem comminus : inde 
Inpiger, exanimis^ vix conpos mente, refugit, 
£t yalidum dextr^ truncum detraxit ab orno: 
Qui cafus fociaret opem, numenve deorum. 
Namque illi dederitne viam cafusve, deusve, 
Prodere fit dubium: ^voluit fed vinceretales. 
Horrida fquamofi volventia membra draconis, 
Atque reludantis^ crebris foedeque petentis 
Idibus, ofla ferit, cingunt qu4 tempora crifiae: 
£t, quod erat tardus, fomni languore remoto^ 
Nefcius adfpiciens^ timor obcaecaverat artus : 
Hoc minus inplicuit dir^ formidine mentem. 
Quem pofiquam vidit csefum languefcere^ fedit. 

Jam quatit et bijuges oriens Erebo cit equos Nos» 
£t piger aurato procedit Vefper ab CEtk-y 
Cma, grege conpulfo^ pafior^ duplicantibus xunbtih 
Vadit, et in fefibs requiem dare conparat artus: 
Cujus ut intravit levior per corpora fomnus, 
Languidaque effufo requierunt membra foporo; 
Effigies ad eum Culicis devenit, et illi, 
Triftis ab eventu, cecinit convicia mortis. 
Inquit: Quid meritus, ad quae delatus, acerbai 
Cogor adire vices? tua dum mihi carior ipfl 
Vita fiiit vit^, rapior per inania ventis. 
fvL lentus refoves jucundik membra quiete^ 



.-213. CULEX. IS5 

Sreptus tetris e cladibusi et mea Manes 
Vlfcera Lethaeas cogunt transnare per undas: 
Praoda Charontis agor. Video ut, flagrantia tsediSp 
Lmnina conlucent infemis horrida templis; 
Obvia lifiphone^ ferpentibus undique eomta, , 
Itflammis; et faeva quatit mihi verbera Focna$ 
Cerberus et diris flagrat latratibus ora, 
Angrdbus hinc atque hinc horrent cui colla reflexis^ 
Sanguineumque micant ardorem luminis orbes. 
Heu! quid ab offido digrefla eft gratia, cum te 
Reftitui fuperis^ leti jam limine ab ipfo? 
^tsmn funt pietatis ubi? pietatb honores 
h vanas alxere viccs; et rure receflit 
Joftitia, et prior iila Fldes: inftantia vici 
Alterius, fine refpedu mea fata relinquens. 
Ad |)arile8 agor eventus$ flt poena merenti; 
^^ fit exitium ; modo flt dum grata voluntas ! 
Kiiftat par officium 1 Feror avia carpens^ 
Avia Cimmerios inter diftantia lucos; 
Quem ciica trtftes denfentur in omnia pocnae. 
Nam vindufi fedet inmanis ferpentibus Otos, 
^vin6bmi maeftus procul adfpiciens Ephialten, 
^nati cum fint quondam refcindere mundum; 
^t Tityos, Latona, tuse memor anxius irae, 
^Qplacabilis ira ntmis i jacet alitis efca. 
Tcrreor ah ' tantis infiftere, terreor umbris, 
Ad Stjgias revocatus aquas. Vix ultimus amni 
^^ftat, nedareas divum qui prodidit efcas^ 



138 CULEX. V.7SS 

Vos manet Heroiim contra manus : hic et uterqw 
^lacides: Peleus namque et Telamonia virtus 
Per fecura patris laetantur numina, quorum 
CJonnubiis Venus et Virtus injunxit honorem. 
Hunc rapuit ferva; aft illum Nereis amavit. 
Affidet hac juvenis, fociat quem gloria, fortis, 
Acer, inexcuffus, referens a havibus ignis 
Argolicis Phrygios, torvli feritate repulfos. 
O qui* non referat talis divortia beDi, 
Quae Trojae videre viri, videreque Graii! 
Teucria cum magno manaret fanguine tellus, 
Et Simois, Xanthique liquor; Sigeaque praeter 
Litora cum Troas, faevi ducis, Hedoris iri 
Videre in claffis, inimic^ mente, Pelafgas 
Vulnera, tela, neces, ignis, inferre paratos. 
Ipfa jugis namque Ida potens feritatis, et ipfa 
^qua faces altrix cupidis praebebat alumnis, 
Omnis ut in cineres Rhoetei' litoris ora 
Claffibus ambuftis, flammli fuperante, daretur. 
Hinc erat oppofitus contra Telamonius heros, 
Objedoque dabat clipeo certamina; et illinc 
Hedor erat, Trojae fvunmum decus : acer uterqoCi 
Fuhninibus ccelo veluti fragor editus alto; 
Ignibus hic telisque fuper, ii claffibus Argos 
Eripiat reditus: ille ut Vulcania ferro 
Vulnera protedtis depellere navibus inflet. 
Hoc erat .^Sacides alter laetatus honore: 
Dardaniaeque alter fufo quod fanguine campis 



T.323; CULEX. X39 

Bedoreo vidor lu^vit corpore Trojam. 

Karfus acerba fremunt^ Fans hunc quod letat^ et 

hujus 
Alma dolis Ithaci virtus quod concidit i^. 
Huic gerit averfos proles Laertia vultus^ 
Stjam Sdymonii Rhefi vidorque Dolonis> 
Pallade jam laetatur ovans^ rurfusque tremifdt 
JamCiconas, jam jamque horret Laefbjgonas atrox. 
Uum Scylla rapax^ canibus fubcinda Mololfis, 
•^toaBusque Cyclops; illum Zanclaea Charybdis, 
^allentesque lacus^ et fqualida Tartara, terrent. 

Hic et^ Tantalei generis decus^ amplus Atrides^ 
Affidet; Argiv^m lumen; quo flamma regente 
Doiis Erichthonias proftravit funditus arces. 
Reddidit heu! gravius poenas tibi Troja ruenti j 
Hellefpositiacis abiturus reddidit undis. 

Hla vices hominum tedata eft copia quondam> 
Ne quisquam^ propriae fortunae munere dives, 
iet inevedus coelum fuper; omne propinquo 
Fiangitur invidise telo decus. Ibat in altum 
. ^is Argea» petens patriam^ ditataque praed^ 
Arcb Erichthoniae : comes huic erat aura fecunda 
I^er placidum curfu pelagus: Nereis ad undas 
^goa dabat, pars inflexis fuper ada carinis: 
^^, feu coelefli fato, feu iideris ortu, 
^iidique mutatur CGeli nitor; omnia ventis^ 
^Qmia turbinibus, funt anxia. Jam maris unda 
Sidpribus certat confurgere; jamque fupeme 



140 CULEX. V.350. 

Conniere et Sol ipfe, et fidera cun6ta minantiir) 
Ac yenit in terras cceli fragor. Hic> modo Ixta, 
Copia nunc miferis circumdatur anxia fatis> 
Inmoriturque fuper fludus^ et faxa Capbarei^ 
Euboicas et per cautes, ^gaeaque late 
Litora : cum Phrygiae paifim vaga praeda pcremta 
Fluduat omnis in aequoreo jam naufiraga trada. 
- Hic alii iidunt, pariles virtutis honore, 
Heroes, mediisque liti funt fedibus onwes; 
Omnis Roma decus magni quos fufcipit orbis. 
Hic Fabii, Deciique ; hic efl et Horatia virtus^ 
Hic et fama vetus numquam moritura Camilli; 
Curtius et, mediis quem quondam fedibos uii»s 
Devotum tellus confumiit gurgitis hauihi: 
Mucius et prudens ardorem corpore paiTus 
Legitime^ cellit cui frada potentia Regis. 
Bic Curius, clarae focius virtutis, et iUe 
Flaminius, devota dedit qui Corpora famae. 
Jure igitur talis fedes pietatis honorat. 
Illic Scipiadaeque duces; devota triumphis 
Moenia quos rapidos Libycae Carthaginis horrent 

Illi laude fu4 vigeant^ ego Ditis opacos 
Cogor adire lacus, viduos a lumine Phoebi^ 
£t vailum Phlegethonta pati : quo^ maxime Mioo^ 
Confcelerata pi^ difcemis iingula fede. 
£rgo jam cauifam mortis, jam dicere vitae, 
Vcrberibus faevo cogunt ab judicc Poenae; 
Cum mihi.tu iis cau0a mali^ necx:onfcius adftfb ' 



T. S7Bi C U L E X. Ul 

Sed tolerabilibiis curis hffic iDmemor audis: 
Qlw tamen ut vanis dimittens omnia yentiBy 
Digredior^ nunquam rediturus; tu cole fontis, 
£t viridis nemorum filvas, et pafcua, Istus: 
£t mea difiufas rapiantur di6ta per auras. 
B&xit; et extrem^ triitis cum voce receifit. 
Hunc ubi follidtum dimifit inertia vitae, 
liiterit^ graditur ment^n aeger, nec tulit ultra, 
Senfibus infufum, Culids de morte dolorem. 
Cluantumcumque fibi vires tribuere feniles, 
Cluis tamen infefium pugnans devicerat hofiem, 
HiTum propter aquae^ viridi fub fronde latentem 
^nformare locum capit inpiger : hunc et in orbem 
Ifeftinat, ac ferri capulvim repetivit in ufum, 
^i^mineam ut viridi foderet de cefpite terram« 
Jam memor inceptum peragens fibi cura laborem 
^Dgefium cumulavit opus, atque aggere multo 
1*dluris tumulus formatum crevit in orbem : 
^em circum lapidem, laevi de marmore formans, 
^nferit, afiiduae curee memor. Hic et acanthus, 
^t rofa purpureo crefcit rubicunda colore, 
^t violae genus omne liic efi, et Spartica myrtus, 
•^tqueHyacinthusj et hic Cilid crocus editus arvo; 
^uros item Fhoebi furgens decus^ hic rhododaph- 

ne, 
i^iliaque, et roris non avia cura marini, 
'^crbaque turis opes prifds imitata Sabina, 
^^iyfanthusque, ederaeque nitor^ pallente corymbo. 



143 C U L E X. V. 

£t Bocchus Libyse regis memor; hic Amaran 
Biipthalmusque virens^ et femper florida pim 
Non illinc Narciflus abefl^ cui gloria fonnae 
Igne Cupidineo proprios exarfit in artus^ 
£t quoscumque novant yemantia tempora floi 
His tumulus fuper inferitur: tum fronte locai 
£]ogium^ tacit^ format quod litera voce: 

Parve Culex^ pecudum cuflos tibi tale mipR 
Funeris officium vitae pro munere reddit. 



P. VIRGILII MARONIS 

C I R I S. 



^Tsi me^ vario jadatum laudis amore, 
^iiritaque expertum fallacis prsemia vulgij 
^^ecropius fuavis exfpirans hortulus auras 
ftorentis viridi Sophi^e conpleditur umbrlij 
Num mea quaeret eo dignvun fibi quaerere carmcn? 
I^ge aliud fhidium^ atque alios adcinda labores, 
Altius ad magni fubtendit fidera mundi, 
fit placitum paucis aula eft adfcendere collem : 
Non tamen abfiftam coeptum detexere munus : 
^n quo jure meas utinam requiefcere Mufas, 
fit leviter blandum liceat deponere morem. 
Quod fi mirificum proferre valent genus omne» 
^iirificum faecli^ modo fit tibi velle libido^ 
^ime jam fumm^ Sapientia poneret.arce^ 
Quatuor antiquis quae heredibus eft data confors: 
^nde hominuiii errores longe lateque per orbem 
"*^picere, atque humilis poiTem contemnere curas : 
^on cgo te talem venerarer munere tali; 



144 C I R I S. V. 19. 

Non equidem; quamvis interdom ludere nobUy 
£t gradlem moUi liceat pede claudere verfum: 
Sed magno intexens» fi fas efl dicere, peplo, 
Qualis Erichtheis olim pprtatur Athenis» 
Debita cum caftae folvuntur vota Minervae^ 
Tardaque confedo redeunt Quinquennia lufiro; 
Cum levis altemo Zeph^rrus concrebuit £uro, 
£t prono gravidum provexit pondere currum. 
Felix ille dies, felix et dicitur annus) 
Felices, qui talem annum videre^ diemque. 
£rgo Palladiae texuntur in ordine pugns : 
Magna Giganteis omantur pepla tropseis; 
Horrida fanguineo pinguntur praelia cocco; 
Additur^ aurat^ dejedus cufpide, Typho^ 
Qui prius^ Offaas conflemens aethera faxis, 
£mathio celfvim duplicabat vertice Olympum. 
Tale deae velum foUemni in tempore portant 

TaU te vellem^ juvenem do6d£Eaaai^, rita 
Purpureos inter Soles^ et candida Luns 
Sidera, caeruleis orbem pul&ntia bigis, 
Naturse rerum magnis intexere chartis : 
iBteraum Sophiae conjundum carmine nomen 
Noilra tuum fenibus loqueretur pagina iadis. 
Sed^ quoniam ad tantas nunc piimum nafdffior 

artes^ 
Nunc primum teneros firmamus robore nervoi^ 
Haec tamen interea^ quae poflumus» in quibni tsA 
Prima rudimenta et primos exegimua wmoB, 



46. C I R I S. i4jr 

Idpedona^ meo mdltiim vigilata lahort, * 
: praemiJSa tuis non magna ^ordia rebns: 
ipa pitxligiis nt qnondam exterruit amplis 
^yUa, no^ofique avinm, fublimis \n aere, ccetus 
iderit; et, tenui confcendens fidera penn^^ 
Bemleis fna teda fupervoUtaverit alis^ 
[anc pro puipureo pcenam fcelerata capillo, 
roque patris folvens excif^ funditus urbe. 
Conplures illam, et magni, MdraUa, poetse 
^^am verum fateanmr^ amat Polyhjmnia verum) 
•ooge aM perhibent mutatam membra £gur&5 
cyllaeum monibra in faxum converfa vocari. 
iiam efle, asrumnis quam i»pe legamus Ulyxi, 
•andida fuccindam latrantibus inguina monftris^ 
Nilicfaias vexafle rati<i, tst gurgite in alto 
>eprenfos nautas canibns lacerafle marinis. 
^ neque Maeoni» hsec patiuntur credere chartse, 
ec malus iHorum dubi is erroribus audor. 
amque alias alii vulgo finxere puellas^ 
aae Colophoniaco Scyllae dicantur Homero. 
£ feu Lamie mater iii, five Crataeis, 
re illam monfho genuit Perfea biformiy 
vt efl neutra parens: atque hoc in carmine toto 
goihis eil vitium, et Veneris defcripta libido^ 
rt etiam eA jadis fpeciem mutata venenisy 
fdix virgo: quid enim conmiferat illa? 
(e Bater, nudam isevft conplexus arenlk, 
njugium carse violaverat Amphitrites: 

L 



146 CIRIS. V.74. 

At tamen exegit longo poil: tempore pcenas; 
Ut^ cum cura fui veheretur conjugis alto, 
Ipfa trucem multo mifceret fanguine pontum. 
Seu vero, ut perhibent, form^ cum vinceretom- 
nis, 
£t cupidos quaefhi palfim popularet amantesj 
Pifcibus, et canibus rabidis, vallata repente, 
Horribiles circum vidit fe fiftere formas. 
Heu quoties mirata novos expalluit artusl 
Ipfa fuos quoties heu pertimuit latratusl 
Aufa quod eft mulier numen fraudare deorunii 
£t di£tam Veneri votorum avertere praedam: 
Quam, mala multiplici juvenum quod ikpta ca- 

terv^ 
Dixerat, atque animo meretrix jadata feraruni» 
Infamem tali merito rumore fuifTe, 
"Do&a. Palaephati^ tefiatur voce papyrus. 
Quidquidy et ut quisquis tali de clade locutus, 
Omnia fint: potius liceat notefcere Cirinj 
Atque unam ex multis Scyllam non effe puellis* 
Quare, quae, cantus meditanti mittere certoS; 
Magna mihi cupido tribuifiis praemia, divae 
Pieridesj quarum cafios altaria poftes 
Mnpere faepe meo infidunt, foribusque hyaciotb> 
Deponunt fiores, aut fuave rubens narcifiiis^ 
Aut crocus, altern^ conjungens lilia caliM, 
Sparfaque limiuibus floret rofa 3 nunc age, dlv^ 
Praecipud noflro nunc adfpirate labori : 



r»lOO. CIRIS. 147 

Atque novtun aetemo praetexite honore volameii. 

Sunt Pandioniis vidnae fedibus urbes, 
Adaeos inter collis, et candida Thefei 
ftirpureis late ridentia litora conchis : 
^uarum non ulli fami concedere digna, 
Stat Megara, Adaei quondam munita labore 
Alcathoi, Phoebique^ deus namque adfuit illi: 
Unde etiam^ dtharae voces imitatus acutas, 
Saepe lapis recrepat Cyllenia munera pulfos, 
£t veterem fonitu Phoebi teftatur honorem. 
Hanc urbem, ante alios qui tum florebat in armis, 
^ecerat infeftam, populator remige, Minos : 
Hofpitio quod fe Nifi Polyidos avito, 
Carpathium fugiens et flumina Caeratea, 
Texerat. Hunc bello repetens Gortynius heros 
Attica Cretaei flemebat rara fagitta. 
^ neque tunc cives, neque tunc rex ipfe veretur 
^ofefto ad muros volitantis agmine turmas 
J^ceie, et indomiti virtute retundere mentis: 
^ponfum quoniam fatis eft meminifle deoramr 
Nam capite a fumnK) regis, mirabile di6hi t 
^aodida caefariesj florebant tempora lauro; 
^t rofeus medio fulgebat vertice crinis : 
^jus quam fervata diu natura fuiflet, 
'^am patriam incohimem Nifi, regnumque futu- 

rum, 
^ncordes ftabili firmarant numine Parcae. 
^^0 omnis caro refidebat cura capillo; . 



148 C I R I S. ▼. 127 

Aurea foUemni comtum quoque fibola rita 
Mopfopio tereti nedebat dente cicadae. 
Nec vero haec vobis cuftodia vana fiiiEety 
Nec fiieratf nifi Scylla, novo conrepta fuioit» 
Scylla^ patris miferi patriaeque inventa fepulom 
O nimium cupidis ii non inhiaffet ocellis ! 
Sed malus ille puer, quem nec fua fledere mater 
Iratum potuit, quem nec pater, atque avus idcm 
Jupiter : ille etiam Pcenos domitare leones, 
Et validas docuit vires manfuefcere tigrisj 
Ille etiam divos^ homines^ fed dicere magnumetf 
Idem tum triftes acuebat parvulus iras 
Junonis magnse, cujus perjuria divas 
Olim fe meminiife diu peijura puellae 
Non ulli liceat^ Violaverat infcia fedem, 
Dum facris operata deae lafcivit, et extra 
Procedit longe matrum comitumque catervain» 
Sufpenfam gaudens in corpore ludere vefteiD) 
£t tumidos agitante finus Aquilone relaxaiu< 
Nec dum etiam caftos agitaverat ignis honoies» 
Nec dum^ foUemni lymph^ perfiifa, facerdos 
Pallentis foliis caput exomarat olivae: 
Cum labfa e manibus fugit pila, ctimque nk^A 
Procurrit virgo : quo utinam ne prodita ludo 
Auratam gracili folviflet corpore pallam! 
Omnia, quae retinere gradum, curfumque moraii 
Poffent, o tecum vellem tua femper haberesl 
Non mnquam violata manu facraria div». 



CIRIS. 14« 

infeHx nequidquam jura piaiies. 
18 nocuifle tibi perjuria credat, 
ia eft: timuit fratri te oftendere Juno. 
ille dcm, cui femper ad uldicendum 
r ex omni verborum injuria dido> 
Igenti depromens tela pharetrft, 
nium tereti, nimium Tirynthia vifu, 
in tener& defixerat omma mente. 
ul ac venis haufit fitientibus ignem, 
itp penitus conoepit in oiTa furoremj 
ut gelidis Ciconum Biflonis in orit^ 
rbarico Cybeles anti^ita buxo» 
irgo tot^ bacchatur in urbe: 
ace Idflco fragrantes tinda capillo^» 
Don teneris pedibus Sicyooia fervanSf 
io retinens baccata monilia collo. 
iUiincerto trepidant veiligia curfu, 
it patrioi adfcendeie perdita muros^ 
e facit cauflam fe vifere turres. 
ixn, tnftsB volvens in no£ie querela^, 
s altia CGeli fpeculatur amorem; 
t profpedat crebns lucentia flammis, 
lum novit; carum nec refpicit aurum: 
ita ibnant tenui pfalteria abordk-, 
yco molles plauduntur pe6Une telaeu 
I pre rubor: ubi enim rubor^ obAat amoriu ; 
, ubi nulla malis rqperit fdatia tantis» 
mque videt labi per vifcera mortem; ., 



150 CIRIS. V.193/ 

Quo vocat ire dolor, fubigunt quo tendere fata, 
Fertur j et horribili praeceps inpellitur oeftro: 
Ut patris^ ah demens! crinem de vortice ferret 
Furtim, atque arguto detonfum mitteret hofii: 
Namque hsec conditio miferae proponitur una. 
Sive ille ignorans : quis non bonus omnia malit 
Credere> quam tanto fcelere damnare puellain? 
Heu tamen infelix (quid enim inprudentia pr<^ 

deft?) 
Nife pater! cui» direptl crudeliter urbe, 
Vix erit una fuper fedes in turribus altis, 
Feflus ubi exilrudo poffis coniidere nido. 
Tu quoque, avis, morierer dabit tibi filia poBnas* 
Gaudete, oceleres! fubnixse nubibus altis, 
Quae jnare, quae virides iilvas, lucDsque fonanteSi 
Incolitis; gaudete, vagae blandaeque volucres; 
Vosque adeo> humani mutatae corporis artus, 
Vos o l crudeli fatorum lege, puellae 
pauliades, gaiidete; venit, carifiima vobis, 
Cognal:os augens reges, numerumque fuorum, 
Ciris^ et ipfe pater: vos, o! pulcherrima quondam 
Corpora, caeruleas praevertite in aethera nubes, 
Qu^ 410VUS ad fuperdlm fedes Haliaeetus, et qui 
Candida conce^bs adfcendat Ciris honores. 

Jamque adeo dulci devin6his lumina forano 
Nifus erat ; vigilumque procul cuHodia primis 
£.xcubias foribus dudio ja6tabat inani : 
Cum furtim tacito defcendens Scylla cubili 



.210. CIRIS. 131 

Vuribas adredis nofturna filentia tentats 
i^t^ffis tenuem fingultibus aera captat. 
^003, faTpeBfa levans digitis veftigia primis, 
^gitditur^ ferroque manus armata bidehti 
^volat: at dempts fubitl in formidine vires« 
^snileas fua furta prius teftatur ad umbras. 
^ani) qnk fe ad patrium tendebat femita limen, 
^eftibulo in tfaalami paulum remoratur^ et altum 
iufpicit ad culti nidantia fidera mundi, 
'^on adcepta piis promittens munera divis« 
^uam fimul^ Ogygii Phoenicis filiay Carme 
^urgere feniit anus^ fonitum nam fecerat illi 
^armoreo aeratus fbidens in limine cardo; 
^onripit extemplo fefTam languore puellam : 
!^t fimuly o nobis facrum caput^ inquit» alumna \ 
*^on tibi nequidquam viridis per vifcera pallor 
Egrotas tenui fufindit fanguine venas; 
fe levis, lioc faceres (neque enim pote) cura fu» 

begit: 
^aud fallor, quod te potius Rhamnufia ^llit. 
^am qul^ te caufl^ nec dulcis pocula Bacchi, 
^ec gravidos Cereris dicam contingere fetus? 
^u^ caufl^ ad patrium folam vigilare cubile, 
cmpore quo feiTas mortalia pedora curas, 
bo rapidos etiam requiefcunt flumina curfus } 
^c age nunc miferae faltem, quid faepe petepti ^ 
^bas nihil eife mihi, cum maefbi parentis 
ormofosciycum virgo piorerere capillosi 



Qnod fi alio qiums animo jadaris amore; 
Nam t€ ja^tari, non dl Amethufia nolbi 
Tam nidisy nt nuUo poffim oognoficere £gn 
6i concefTus amor noto te macerat igne: 
Per tibi Didjxms praefentia numina juro;, 
Prima detUn qus te mihi dulcem donat alu 
Omnia me potius digna atque indigna labo 
Millia vifuram, quam te tam triflibui ifiis 
Sordibus> et fcorii patiar tabefcere tali. 
Haec loquitur; mollique ut fe velavit amid 
Frigidulam injed^ drcumdat vefte pudlam 
Qua prius in tenui fteterat fucdnda crocol 
Dulcia deinde genis rorantibus ofcula figen 
Feriequitur miferae cauflaa exquirere tabis* 
Nec tamen ante ullas patitur iibi reddere v 
Marmoreum tremebunda pedem quam retdi 
Illa autem, Quid nunc me« inquit, nutricd 



y.^. C I E I S. 153 

Mmedil^esacie, mediis ex hoftibos. Heal heu! 
Quid dicam ? quore ipfa malmn hoc exordiar ore ? 
Dicam equklem: quoniam quid tu dbi dicere^ nu- 

trix, 
Non iinis; extremimi hoc munus morientis habeto. 
Ille, yidesy nofbis qui moenibus adfidet hoitis, 
Qx\m pater ipfe deCan fceptri donavit honore, 
Coi Parc» triboere nec ullo volnere bedi : 
Ucendum efl> fhifh^ ciicumyehor omnia TerbH, 
Ole mea» ille idem oppugnat praecordia Minos. 
Quod te per divflm crebros obteflor amores, 
^erqoe tuum memoris haufium mihi pedus alum- 

nx, 
^t mtf fi fervare potes, ne perdere malis. 
Sin autem optatae fpes efl incifa falutis^ 
Ne mihi, quam merui^ inyideas, nutricula, mortem. 
Nam nifi te nobis mahiSy o! malus, optima Carme> 
Ante hunc confpedtum cafusve, deusve, tulifTet; 
Aut ferro hoc (aperit ferrum quod vefle latebat) 
^ipureum patris demMem vertice crinem, 
Aut mihi praefcnti peperilTem volnere letum. 

Vix haec ediderat, cum, clade exterrita trifti, 
Intonfos multo dcturpat pulvere crinis, 
^t graviter queflu Carme conplorat anili : 
^ mihi nunc iterum crudelis reddite Minos ! 
^ itenun nofhr^e Minos inimice fene^ ! 
^per et, aut olim nata, o te propter eundem, 
Ant amor infanae ludum portavit alumnae ! 



134 CIRIS. t.2g( 

Tene ego^ tam longe capta atque aveda, nequin 
Tam grave fervitiiimy tam duros pafla laboies, 
Efiiigere, ut iiflam eutium cnidele meorom? 
Jam jam nec nobis ea, quse fenioribus, ullum 
Copia vivendi vitae genus. Ut quid ego ameiUi 
Te erept^, o Britomarti ! meae fpes una falutis, 
Te, Britomarti^ diem potui producere vita? 
Atque utinam celeri ne tantum grata Dians 
Venatus efles virgo fedata virorum, 
Cnofiia neu Partho contendens fpicula comu 
Di6beas ageres ad gramina nota capellas : 
Nunquam^ tam obnixe fugiens Minois amoreSy 
Praeceps aeriis fpecull de montibus iflesj 
Unde alii fugifle ferunt, et numina Aphaeae 
Virginis adiignant : alii^ quo notior efles, 
Didynnam dixere tuo de nomine Limam. 
Sint hatc vera velim: mihi certe, gnata, pcrifti 
Numquam ego te fummo volitantem in vcrt 

montis 
Hyrcanos inter comites agmenque ferarum 
Confpiciam, nec te redeuntem aimplexa tenebo. 
V^rum haec tirni nobis gravia atque indigna fue 
Tum, mea alunma, tui cum fpes integra mancr 
£t vox ifla meas non dum violaverat aures. 
Tene etiam Fortuna mihi crudelis ademit? 
Tene, o! fola meae vivendi caufla fenedtae? 
Saepe, tuo dulci nequidquam capta fopore, 
Cum premeret natura, mori me velle negavi. 



1317; C I R I S. t55 

Ut tibi Corycio glomerarem flammea luto. * 
Cluo nunc me, infdix I aut quse me numina Cervant? 
An nefcis, qu^ lege patris de vertice fummo 
£dita candenlis practexat purpura canos? 
finae tenui patriae fpes fit fufpenfa capillo? 
Sinefcis, aliquam poflum fperare faiutem; 
^da quandoquidem fcelus es conata nefandum. 
Sin eft, quod metuo j per me, mea alumna> tuum • 

que 
Ixpertum multis miferae ndhi rebus amorem, 
Per me, et iacra precor per £umina Ilithyiae, 
Ne tantum in facinus tam raolli mente fequaris. 
Non ego te incepto, fieri quod non pote, oonor 
Kedere, amore i neque eft cum dis contendere nos- 

tram: 
^ patris incolumi potius te nubere regno^ 
Atque aliquos tamen efie velis tibi, alumna, Pe« 
' nates. 

Roc anum, exilio doda atque experta, monebo. 
^Qod, fi non alil poteris ratione parentem 
Redere : (fed poteris; quid enim non imica poflis ?) 
Tunc potius tamen ipfa, pio cum jure licebit, 
^um fa6ti cauffam, tempusque doloris, habebis, 
Tunc potius conata tua, atque incepta, referto: 
^eque, deosque tibi comites, mea alumna, futuros 
^olliceor: nihil eft, quod texas ordine, longum. 

His nbi follicitos animi relevaverat aeftqs 
^^ocibus^ et bland^ pedus fpe vicerat aegrum ; 



15« C I R I S. y:l 

Paullatim tremebunda genis obducei^e Tefiem 
VirginiSf et placidam tenebris captare quieieii] 
Inverlb bibulum reiHngaens lumen oUvOy 
Incipit^ ad crebros infani pedoris i^us 
Ferre manum» adfiduis mulcens praccordia fflli 
Nodem illam fic maeda fuper morientis alui 
Frigidulos cubito fubnixa pependit ocellos. 
Boftera lux ubi laeta diem mortalibus almumi 
£t gelido veniens mani quatiebat ab C£ti$ 
Queip^pavidae altemis fugitant, optantque, pue 
Hefperium vitant, optant ardefcere Solem; 
Prseceptis paret viigo natrici^ et omnis 
Undique conquirit nubendi fedula cau0aB. 
Tentantur patnae {pbnd&a vocibus aurea, 
Laudanturque bonae pacis bona; multua inepti 
Virginis infolito fermo novufi etrat in ore. 
Nunc- tremere inftantis belli certamina didt, 
Communemque timere deum ; nunc regis aio: 
(Namque ipfo vedta eSt orbari madla parente) 
Cum Jove communis qui quondam habuere n 

tesj 
Nunc etiam confidta dolo mendacia tiurpi 
Invenit, et div^m terret formidine civisj 
Nunc alia ex aliis, nec defunt, omina quaerit 
duin etiara cafkos aufa eil conrumpere vates: 
Ut, cum caefa pio cecidiifet vidima ferro, 
Effent, qui generum Minoa au&oribus extis 
JungerC; et ancipites fuaderent toUere pugnai 



CIBIS. 157 

riXf patul^ conponens fulfiira tefUi, 

a, cafiamque, herbas inoeDdit olentis; 

orena ligat tripHci diverfa colore 

in grenuum mecum, inquit, defpue virgo, 

er, virgo: nnmero deus inpare gaudet« 

L geminat magno Stygialia iacra» 

: Idaeis anibus» nec cognita Graiis: 

Lmydseo fpargens altaria thallo, 

dacis animum defigere votis. 

abi nulla movet iiabilem fallacia Nifum^ 

ixnt homines, nec poflunt fledere divi) 

: in parvo fidocia crine cavendi 1 

1 inceptum fodam ie ac^ungit alumnsr, 

mque parat rurfus tondere capillum^ 

^o quod jam captat fuccurrere amori ; 

us illa tamen revehi, quod moenia cref- 

9 

et cineri patria eft jucunda fepulto. 
XI capiti Scylla eft inimica patemo. 
la Sidooio fiorens fucciditur oflro. 
Ltur Meganiy et divtlm refponfa probantur. 
fpenfa novo ritu de navibus altis, 

caeruleum trahitur Nifeia virgo. 
s illam Njrmphse mirantur in undis) 
pater Oceanus, et candida Tethys» 
is fecum rapiens Galatea fbrores; 
i, jundis magnum quse pifdbus sequor 
3 bipedum curru metitur equorum. 



168 CIRI9. V.396. 

Leucothee, parvusque de^ cum matre PalsemoQ. 
Illi etiam, altemas fortiti vivere luces^ 
Cara Jovis foboles, ma^um Jovis incremeDtanii» 
Tyndaridae niveos mirantur virginis artus. 
Has adeo voces, atque haec lamenta^ per auias 
Flu^bus in mediis queftu volvebat inani, 
Ad ccelum infelix ardentia lumina tdlens, 
Lumina^ nam teneras arcebant vincula palxnas: 
Supprimite^ o paullum turbati flamina venti! 
Dum queror; et divos, quamquam nil teftibostllis 
Profieci> extrem^ moriens tamen adloquor boii. 
Vos ego, vos adeo, venti teitabor, et aur«, 
Vos o 1 Mantin^ ii qui de gente vcnitiis, 
Cemitis: illa ego fum, cognato fanguine vobiSr 
Scylla^ quod ah 1 falv4 liceat te dkere Prococ} 
Illa ego fum Ni£i pollentis filia quondam: 
Certatim ex omni petiit quam Grascia regno, 
Qu^ curvus terras ampledtitur Hellefpotttus: 
Illa ego fum, Minos, facrato foedere conjunx 
Di6ta tibi : tamen haec, et fi non adcipis^ audis. 
Vindtane tam magni tranabo gurgitis undas ? 
Vin6ta tot afliduas pendebo ex ordine luces? 
Non equidem me alio poffim contendere dxgnaoi 
Supplicio : quod fic patriam^ carosque Penates, 
Hoflibus inmitique addixi ignara tyranno. 
Verum eflo. Haec, Minos, illos fcelerata putaviy 
Si noflra ante aliquis nudaflet fcedera cafus^ 
Fa6turos» quorum^ direptis moenibus urbis^ 



r.424. CIRIS. 149 

ego crodelis ! flamm^ ddubra petiTi : 
Te vero vi^rey prius yel fidera curfus 
Motatora fuos, quam te mihi talia capta; 
Paauram metui.. Jam jam fcelus omnia vincit. 
reoe ego plus patrio dilexi perdita regno ? 
reneego? nec mirum, vultu decepta puella, 
^t vidi, ut perii ! ut me malus abfhilit error ! 
Non equidem ex ifto fperavi corpore poffe 
ralemalum nafci: form&^ vel fidere, falior. 
Non me deliciis oonmovit regia, dives 
^ralio fragiliy atque ele6tro lacrimofo: 
Non me florcntes «quali corpore Nymphaej 
^on iQetus incen(am potuit rednere deorum. 
^nia vindt amor: quid enim non vinceret ille? 
^on mihi jam pingui fudabunt tempora myrrh^, 
^onuba nec caflos adcendet pinus odores, 
^ec libys Aflyrio ftemetur ledulus oftro : 
^agna queror^ nec et^ iUa quidem communia 

alumna 
^ibus^ injed^ tellus tumulabit aren^. 
^e inter comites, andllarumque catervas 
^ene alias inter, famularum munere fungi, 
^ugis atque tuae^ quaecumque erit illa, beatae 
•^on licuit gravidos penfo devolvere fufos? 
^t belli faltem captivam lege necafles. 
am feflae tandem fiigiunt de corpore vires, 
^ caput inflex^ lentum cervice recumbit 
^brmore^; addudisque labafcunt brachia nodis. 



ifti CIRIS. r.i 

JEqvLorese peftes^ inmania corpora Fonti» 
Undique conveniunt; et,glaaco in gorgite dic 
Verbere caudarum, atque oris minitantur iuat 
Jam tandem cafus hominum, jam reipice^ Mi 
Sit fatis hoc, tantum fohun vidifle malorum: 
Vel fato fuerit nobis haec debita peftts, 
Vel cafu incerto, meriti^ vel denique cnlpl: 
Omnia nam podus^ quam te laefifle, putabo. 
Labitur inteieay refoluta ab litixe, daffis; 
Magna repentino finuantur lintea Corof 
Fleditur in viridi remus fale; hmguida ieSm 
Virginis in curfu moritur querimonia lengo. 
Deferity anguilis indufum faudbus, IfUunoa, 
Cjpfdidae magni florentia regna Corinthi: 
I^terit abruptas Sdronis protinus arcis^ 
Infeflumque fuis dirse teftudinis exit 
Spelaeum, multoque cruentas hofpite cautes. 
Jamque adeo tutum longe FirBeea cernit, 
£t notas fecumy heu fruflra 1 refpe6tat Athen 
Jam procul e fludu Minoia refpidt arva, 
florentisque videt jam Cydzdas, hinc Stropha 

quej 
Hinc finusy hinc flatio contra patet Henmone 
Linquitur ante alias longe gratiffinia Delos 
Nereidum matri, et Neptuno iEgaeo. 
Frofpidty incindam fpumanti litore^ Cythnoi 
Marmoreamque Pftron^ viridemque adkpia D( 
fam,. 



n. ciRis. ifli 

iQimqiie fimul, fementi&raixique Seriphmn, 

or, et incertis ja€btur ad omnia ventis: 

ifaa Yclat, magnas feqnitar com parvula claffi^ 

et hibemo bacchatur in flcquore turbo. 
ac tale decus formaB Yezavit, et aegros 
taliti et miferoB mutavit virginis artus, 
ilto poUens conjunx Neptunia regno. 
tamen extemam fquamis veiUre puellam, 
osque inter teneram conmittere pifbis, 

%tnit. Nimium eft avidum pecus Amphi« 
trites. 

is potius fublimem fufhilit alis, 
ut in terris fadi de nomine Cirisy 
Amyclxo fbrmofior anfere Leds. 
irelut ia niveo tenerae eum primitus ovo 
ies animantis et intemodia membris 
ieda novo fluitant concreta calore \ 
^uido Scjllae drcumfufum aequore corpus 
feri incertis etiam nunc partibus artus 
que mutabanty atque undique mutabantur. 
bonos primum> et multis optata labella, 
tulsB frontis fpecies, concrefcere in unum 
3:e, et gradli mentum producere roftro. 

qul fe medium capitis difcrimen agebat, 

rcpente, velut patrios imitatus honores, 
sam Qoncuffit apex iu vertice criflam. 
QoUis varios intexens pluma colores, 
imum volucri veflivit tegmine corpus, 

M 



162 CIRIS. V.504 

Lentaque perpetuas fuderant brachia peqnas. 
Inde alias partis, minioque infeda rabenti 
Cnira> nov^ macies obduxit fqualida pelli, 
Et pedibus teneris ungues confixit acutos. 
£t tamen hoc demum miferse fuccurrere pado 
Vix fuerat placid^ Neptuni conjuge dignum. 
Numquam illam poflhac oculi videre fuorum 
Purpureas flavo rctinentem vertice vittas^ 
Non thalamus Tyrio fragrans adcepit amomo, 
Nullae illam fedes: quid jam cum fedibus illi? 
Quae fimul ut fefe cano de gurgite velox 
Cum fonitu ad coelum flridentibus extulit alis^ 
Et raultum late difperfit in aequore roremj 
Infelix virgo, nequidquam a morte recepta, 
Incultum folis in rupibus exigit aevum, 
Rupibus, et fcopulis, et litoribus defertis. 
Nec tamen hoc iterum poeni fine : namque ddi 

rex, * 

Omnia qui imperio terrarum millia verfat, 
Conmotus talem ad fuperos volitare puellam, 
Cum pater extin6tus caec^ fub nodfcelateret, 
Illi pro pietate fu^ (nam faepe tepenti 
Sanguine taurorum fupplex refperferataras, 
S^pe detlm largo decorarat munere fedes) 
Reddidit optatam, mutato corpore, vitam; 
Fecit et in terris Haliaeetus ales ut effet: 
Quippe aquilis femper gaudet deus ille corufcus» 
Huic vero miferae, quoniam damnata deonun 



r. 531. CIRIS, 163 

Judido, gnatique, et conjugis ante fuiflet^ 
Infefti adpofuitque odium cradele pareutis. 
Kamque^ ut in aetherio fignoram munere praeHans^ 
Unum quem duplici (lellatum fidere vidi, 
Scorpius alternis clarum fugat Oriona; 
Sic inter fefe triftis Haliaeetus iras 
^t Ciris memori fervant ad faecula fato. 
^uicumquc ilia levem fugiens fecat aethera pennis, 
Ecce! inimicus, atrox, magno (Iridore, per auras 
hfequitur Nifusj qu^ fe fert Nifus ad auras, 
^ levem fugiens raptim fecat aethera peniiis. 



P. VIROILII MARONIS 

CATALECTA- 



L 

AD TUCCAM* 

lA^Tacca^ tibiveDit) fed iaepe videre 
n licet: occulitur limine claufa viri. 
faepetibi^ non venit adhucmihi: namque 
)cculitur, longe efl^ tangere quod nequeas. 
it aut tibi^ fed jam jam mihi nuntius ifte 
id prodeft? illi dicito, quse rediit. 

IL 

IN C. ANNIUM CIMBRUM RHETOREM. 

rTHioRUM amator ifte verborum^ 
e rhetor I Namque qu4tenus totus 
dides tyrannus Atticae febris^ 
allicum fpinae ipfemet male illiiit, 
inia^ iHa verba mifcuit fratri. 



:« CATALECTA. 

m. 

XX xwmnsrii. 

Sc^ax, Sci:!r kc dSi dcc jhcri, 
Gcag^^ X^yT^, pQdiom capot, 
TosDr ac=c porT^ tilss» bm! tno 
Sc;=DCcr prc& ras abtbit ^ Hci miliil 
U: il> vcnb» issqwqpuqoc pcniiict: 
GcQcr iwenjQCr penSdims omnia. 

IV. 

IX KCXOKM. 

SrPUBB Kodinxic. putidiim capiit» 
Djtur tibi pocUs, qmmpctis. datar; 
Djtur. uipcrbc Xoftnuic qnam pctis. 
Scd. o lupcrbc Xoduioc! non vides 
Doas babcTC 61ias Atiliom; 
Duas, ct hanc, ct altcnim, tibi dari. 
Adettc nunc, adcflc, dudt, ut dccet, 
Superbus ecce ! Xoduinus bcrneam. 
Thalaifiol Tbalaffio! Thalaffiol 



CATALECTA. 167 

V. 

IN LUCItJM. 

Jacbre me, quod alta non poffiin^ putas, 

tTt ante, vedtari freta; 
^ec ferre durum frigus, aeftum nec pati, 

Neque arma vi6toris fequi. 
Valent, valent mihi ira et antiquus furor, 

£t lingua, quk jam adiim tibi. 
"^t proftitutae turpe contubernium 

Sororis. O quid me incitas? 
^uid, impudice, et improbande Csefari? 

Sed furta dicantur tua, 
^t heluato fera patrimonio 

In fratre parftmonia; 
^^el a6ta puero cum viris convivia, 

Udaeque per fomnum natesj 
^t infcio repente clamatum fuper, 

Thalaffiol Thalaffio! 
Quid palluifti, femina ? an joci dolent ? 

An fa^ cognofcis tua ? 
^on me vocabis pulchra per Cotyttia 

Ad feriatos fafcinos: 
^ec dein movere lumbos in crocotulam 

Prenfis videbo altaribusj 
Iriavum prope et Thybrim te olentis nauticam 

Vocare: ubi adpulfae rates 



IBB CATALECTA. , v.2 

Stant ia vadis^ coeno retentae fordido^ 

Macrique ludantes aqu^, 
Neque in culinam^. et unda compitalia, 

Dapesque duces fordidas: 
Quibus repletus, ut falivofis aquis 

Obefam ad uxorem redis 1 
£t aefluantes node folvis pantices^ 

Olusque lambis faviisl 
Nunc lade^ nunc laceffe, fi quidqaam valet ; 

£t nomen adfcribo tuum. 
Cinaede Luci^ an te reliquenmt opes^ 

Fameque genuini crepiant? 
Videbo habentem praeter ignavos mhil 

Fratres^ et iratum Jovem> 
ScifTumque ventrem, et faemiofi patroi 

Pedes inedi^ turgidos. 

VI. 

AD VENBREH. 

Si mihi fufceptum fuerit decurrere munuSi 

O Papbon ! o fedes quse colis Idaliasl 
Troius ^neas Romana per oppida digno 

Jam tandem ut tecum carmine vedus eat:. 
Non ego ture modo, atit paM toa tempia tab 

Omaboy et puris ferta feram manibus; 
Ccsn^iger hos aries, humilis, et maxima ta^rui 

Vi&ima^ facratos.tinguet honore foGOg; 



CATALECTA. l6g 

rmoreaflque dbi, dea^ verficoloribas alis^ 
Q morem pidi flabit Amor pharetr^. 
fis, O Cy therea ! tuus te Caefar Ol^rmpo^ 
it Surrentini litoris ora, vocat. 



VII. 

IBLICTI8 ALXI8 8TUOIX8 FHIL080PHIAM 
EPICUSBAM AMPI,BCTXTUR. 

Bhinc^ inanes rlietorum manipli, ite, 
flata rore ikxi Adbaico turba. 
vos, Sile, Albuti, Arquitique» Varroque, 
bolaiticonm natio, madens pingui; 
ihinc^ inanesy cymbalon juventutis; 
ique^ o! mearumcura, Sexte, curarum, 
ile, Sabine; jam valete fbrmofi. 
y& ad beatos vela mictimas portus^ 
igoi petentes do^ dida S^nonis^ 
tamque ab omni vindicafaimus cur^. 
i hinc, Camenss, to8 quoqne limite iaevs, 
ikes Camenae ; nam, faftebimur verum, 
olces fiiiftis: et>tamen meas chartas 
^fitote j fed pudenter^ et raro. 



170 CATALECTA. 

VIII. 

DE SABINO, FARODIA CATULLIANA/ 

Sabinus ille, quem videtis^ hofpites^ 
Ait fuiffe mulio celerrimusj 
Neque ullius volantis impetum cisi 
Nequific praeterire 5 five Mantuam 
Opus foret volare, five Brixiam. 
£t hoc negat Tryphonis aemuli domum 
Negare nobilem> infulamve Caeruli : 
Ubi ifie, pofi: Sabinas> ante Quindio, 
Bidente didt adtotonfe forcipe 
Comata colla, ne qua fordidum, jugo 
Premente, dura volnus ederet juba. 
Cremona frigida, et lutofa Gallia, 
Tibi haec fuifie, et efie, cognitifiima 
Ait Sabinus : ultim^ ex origine 
Tu^ ftetifle dicit in voragine, 
Tu^ in palude depofifie farcinas; 
Et inde tot per orbitofa miUia 
Jugum tulifle : laeva, five dextera, 
Strigare mula, five utrumque, coeperat. 
Neque ulla vota femitalibus deis 
Sibi efle fada, praeter hoc noviflimum. 
Patema iora, proximumque pedinem. 
Sed haec prius fuere; nunc eburne^ 



CATALECTA. j;i 



Scdetque fede, feque dedicat tibi, 
Gremelle Callor, et gemelle Caftoris. 



IX. 

AD VARIUM. 

5i licet hoc line fraude, Vari dulciffime, dicamj 
Difpeream, nifi me perdidit ifte putus. 

Sin autem praecepta vetant me dicerej fane, 
Non dicam : fed me perdidit ifte puer. 

X. 

AD VILLAM SYRONIS. 

^ILLULA, quae Syronis eras, et pauper agellc, 
Verum illi domino tu quoque divitiae} 

Me tibi, et hos unl mecum, et quos femper anaavi, 
Si quid de patri^ triftius audiero, 

^nmendo; in primisque patrem: tu nunc eris illi, 
Mantua quod fuerat, quodque Cremona, prius. 

xr. 

AD M. VALERIUM MESSALAM. 

*^AucA mihi, niveo fed non incognita Phoebo, 
Paaca mihi^ dodae^ dicite, Pegaftdes. 



172 CATALECTA. f.3. 

Vidor adefl^ magni magnum decus ecce 1 triumphi» 

Vidor, qu^ terrae^ quique patent mariaj 
Horrida barbaricae portans infignia pugnae, 

Magnus ut CEnides, utque fuperbus Eiyx. 
Nec minus idcirco noilros expromere cantus 

Maximus, et fandos dignus inire choros. 
Hoc itaque infuetis ja6tor magis, optime, curisf 

Ouid de te poffim fcribere, quidve tibi. 
Namque, fatebor enim, quae maxima detcrrcndi 

Debuit, hortandi maxima caufla ftdt. 
Pauca tua in noibras venerunt carmina chartas, 

Carmina cum lingu^, tum fale, Cecropia: 
Carmina, quae Pylium, faeclis adcepta futuris, 

Carmina, quae Pylium vincere digna fenem. 
Molliter hic viridi patulae fub tegmine quercfls 

Moeris paftores ct Meliboeus erantj 
Dulcia ja6tantes alterno carmina verfu, 

Qualia Trinacriae do6his amat juvenis. 
Certatim omabant omnes Heroida divij 

Certatim divae, munere quaeque fuo. 
Felicem ante alias tanto fcriptore puellam! 

Altera non fam^ dixerit effe prior : 
Non illa, Hefperidum ni munere capta fuiflet, 

Quae volucrem curfu vicerat Hippomenem; 
Candida cycneo non edita Tyndaris ovoj 

Non fupero fulgens Cafliopea polo: 
Non, defenfa diu volucrum certamine equorom, 

Optabant Graiae quam, £bi quiaque^ nuuins; 



;3l. CATALECTA. l^S 

aspe aaimam generi pro qu^ pater inphis haofiti 

Saepe mbro £lei8 fangoine fluxit humna: 
Legia non Semele^ non Inachis Acrifione, 

Inmitti exfpedans fuhnine^ et imbre^ Jovem: 
!uju8 et ob raptum pulfi liquere Penates 

Tarquinii patrios^ filius atque pater^ 
lo, quo primum dominatus Roma fuperbos 

Mutavit placidis tempore Confulibus : 
lulta^ neque inmeritis^ donavit praemia almnniSy 

Praemia Meflalis maxima Poplicolis. 
im quid ego inmenfl memorem fhidia ifla laboris ? 

Horrida quid durse tempora militiae? 
aflra foro folitos^ urbi prseponere caflra^ 

Tam procul hoc nato^ tam procul hac patrii? 
Unoderata pati nunc frigora^ nuncque calores? 

Stertere vel durl pofle fuper fllice? 
aepe trucem adverfo perlabi fldere Pontum? 

Saepe mare audendo vincere^ faepehiemem? 
aepe etiam denfos inmittere corpus in hofles; 

Communem belli nec timuifle deum? 
'^unc celeres Afros, perituraque millia gentis^ 

Aurea nunc rapidi flumina adire Tagi? 
Kqdc aliam ex ali^ bellando quaerere gentem ? 

Vincere et Oceani finibus ulterius? 
Non noflrum efl» inquam, tantas adtingere laudes ^ 

Quin auflm hoc etiam dicere, vix hominum efl. 
pA, bKC ipfa ferent rerum monumenta per orbem; 

]pfa fibi egregium fada 4ecu8 parient. 



ruuuiuus, upidu» pius jaui piuccuuuus 
Hoc fatis efl; pingui nil mihi cum f 



xir. 

IN POMPEIUM MAGNUM^ V£L IN MITHl 

Adspice^ quera valido fubnixum glori; 

Altius et coeli fedibus cxtuleratj 
Terrarum hic bello magnum concuSera 

Hic rcges Afiae fregerat, hic populos 
Hic grave fervitium tibi, jam tibi, Ron 

Cetera namque viri cufpide concider 
Cum fubito, in medio rerum certaminc 

Conruit, e patrili puifus in exilium. 
Tale deae numen; tali mbrtalia nutu 

Fallax, momento temporis, hora de^ 



CATALECTA. 175 

^ifpeream, (i te fuerit mihi carior alter: 

Alter enim quis te dulcior eire poteil ? 
I^ai Venus ante alios^ divi^ divumque forores, 

Cunda^ neque indigno^ Mufa, dederebona; 
^onda, quibus gaudet Phoebi chorus^ ipfeque Phoe- 
bus: 

Dodior ol quis te^ Mufa, fuifTe poteft? 
!)1 quis te in terris loquitur jucuodior uno ? 

Clio tam certe candida non loquitur. 
iuare illud fatis efl^ fi te permittis amarij 

Non^ contra ut iit amor mutuus inde mihi. 



XIV. 

IN OCTAVII MORTEM. 

^vis deuSy Odavi> te nobis abllulit? an^ quae 

Bicunt^ ah! nimio pocula dira mero? 
^obis fi culpa eil bilis : fua quemque fequuntur 

Fata; quod inmeriti crimen habent cyathi? 
<^ripta quidem tua nos multum mirabimur, et to 

Baptum^ et Romanam flebimus hiHoriam: 
^ tu nullus eris. Pcrverfi, dicite, Manes, 

Hunc fupereffe patri quae fiiit invidia? 



176 CATALECTA. 

XV. 

P. VIRGILII MARONIS. 

Fragmenta ez EpiftoUy quam ad Augoftum Csfii 
JEneide fua fcripfit. 

Ego yero frequentes a te literas acc: 
infra: De Matk quidem meo^ ii, me 
jam dignum auribus haberem tuis, libe 
tereia: fed tantum inchoata res eft; ut p 
mentis tantum opus ingrelGlus mihi vidc 
prsefertim, ut fcis^ alia quoque fludia ac 
multoque potiora, inpertiar. 



P. VIRGILII MARONIS 

C O PA. 



^OPA Syrifca, caput Grail^ redimita mitelli, 
Crifpum fub crotalo doda movere latus, 
bri^ fumoH^ faltat lafciva tabeml, 
Ad cubitum raucos excutiens calamos. 
lid juvat aeftivo defefium pulvere abefle^ 
^iiam potius bibulo decubuifle toro ? 
t topia^ et calices, cyathi, rofa, tibia, chordae, 
trichila^ umbriferis frigida arundinibus: 
t^ Maenalio quae garrit dulce fub antro, 
ftica pafloris fidula more fonans : 
vappa, cado nuper defufa picatoj 
(bepitans rauco murmure rivus aquae : 
: Cecropio jundae de flore coroUde^ 
que purpure^ lutea miila rof^3 
virgineo libata Achelois ab amne 
mnineis adtulit in calathis : 
afeoli^ quos flirpea flfcina flccat; 
itumnali cerea pruna die; 

N 



178 COPA. V. - 

Caftaneaequc nuces, et fuavc rubentia mala : 

£ft liic munda Cercs; efl Amor, cft Bromias 
Sunt et mor^ crucnta, et lentis tiva raccmis; 

Eft, pendens junco, caeruleus cucumis : 
£fl tuguri cuftos, armatus falcc falign^; 

Sed non et vafto eft inguine tcrribilis. 
Huc Alibida veni : feftus jam fudat afellus: 

Parccillij vcftrum delicium eft aiinus. 
Nunc cantu crebro rumpunt arbufta dcadae; 

Nunc varia in gelid^ fepe lacerta latet. 
Si fapis, aeftivo recubans te prolue vitro; 

Seu vis, cryftalli verte novos calices. 
£ia age, pampine^ feftus requiefce fub umbrft; 

£t gravidum rofeo nefte caput ftrophio : 
Formofus tenerae decerpes ora puellae. 

Ah ! pcreat, cui funt prifca fuperdlia I 
Quid cineri ingrato fervas bene olentia ferta? 

Anne coronato vis lapidi ifta legi? 
Pone mcrum, ct talos. Pereant, qui craftina curantl 

Mors aurem vellens, Vivite, ait, venio. 



P. VIRGILII MARONIS 

M O R E T U M. 



[ wx, hibernas bU quinque peregerat horas^ 
ibitorque diem cantu praedixerat ales: 
ilas exigui cultor quum rufticus agri^ 
ia venturse metuens jejunia lucis> 
ibra levat^ fenfim vili demiiTa grabato; 
cit^que manu tenebras explorat inertes^ 
igatque focum^ kefus quem denique feniit. 
irvulus exuflo remanebat flipite fomes> 
inis obdudae cdabat lumina prunaek 
loyet is pronam, fubmifl^ £ronte> lucemam> 
roducit acu fhipas> humore carentes^ 
tat et crebris languentem flatibus ignem* 
iem concepto tenebrae fulgore recedunt) 
dfit^que manu lumen defendit ab aur^> 
iferat claufa> quae praevidet, oftia clavi. 
ifus erat terr4 frumenti pauper acervus> 
: fibi depromity quancum menfura patebat^ 
i bis in odtonas excurrit poudere libras^ 



180 MORETUM, v 

Inde abit, adiiftitqiie molae; parv^ue tabeM, 
Quam fixam paries illos fervabat in ufus^ 
Lumina iida locat : geminos tunc vefte lacertc 
Liberat; et, cin6his villofae tergore caprae, 
Praeverrit ca^d^ filices, gremiumque molarun: 
Advocat inde manus operi, partitus utrinque; 
Laeva miniflerio, dextra efl intenta labori; 
Haec rotat afiiduis gyris^ et concitat^ orbem. 
Tunfa Ceres rapido filicum decurrit ab a^. 
Interdum feffae fuccedit laeva forori, 
Altematque vices. Modo ruftica canmna caz 
Agreftiqtie fuum folatur voce laborem : 
Interdum clamat Cybalen : erat unica cuflos, 
Afira genus, tot^ patriam teftante figur&, 
Torta comam, labroque tumens, et fufca colon 
Pe6tore lata, jacens mammis, conpreffior alvo, 
Cruribus exilis^ fpatiofl prodiga plant&; 
Continuis rimis calcanea fiffa rigebant. 
Hanc vocat^ atque arfura focis inponere ligna 
Inperat, et flanam^ gelidos adolere liquores. 

Poflquam inplevit opus jufhiro verfatile fioei 
Transfert inde manu tufas in cribra farinas, 
£t qudtit : at remanent fummo purgamina doi 
Subfidit fincera, fbraminibusque liquatur 
Emundata, Ceres. Lsevi tum protii^is illam 
Conponit tabul&, et tepidas fuper ixigerit undtf 
Contrahit adroiflos dum fontes, atque ^uinas, 
Transverfat durata manu; liquidoque ooaAo 



.47« MORETUHdC »t 

[nterdam grumot fpargit fiile: jamque fabtdbm ' 
LaevatiiiniSy palmisque fuum dilatat in orbem, 
£t notat» inpreffis flequo difcrimine quadrit* 
Ixifert inde fbco: Cjbale mundaverat aptum 
Antelocam^ teftiique tegit, fuperaggerat ignet.^ 
^>umqae fuas peragit Vulcanut, Vefiaque, partesj 
Sunolas interea vacu^ non ceflat in hotkj 
Verum aliam fibi quaerit opem} neu fola palato 
^it non grata Ceres, quas jungatt conparat efcat. 
NpQ illi fufpenfa focum camaria juxta, 
I^ti fale teiga fuis, truncique, Tacabant: 
'^r^edus medium fparto fcd cafeus orbem, 
£t vetut adftridi fafcis petidebat anethi. 
%o aliam molitur opem iibi providus heros. 

Hortus erat cafuls jundus, quem vimina pauca, 
Et calamo recidiva levi munibat arundo; 
Exiguus fpatio, variis fed fertilis herbis. 
NoQ illi deeraty quod pauperis exigit ufus. 
Interdum locuples a paupere multa petebat: 
Nec fumtut erat hujus opus^ fed regula curse. 
Si quando vacuum caful^ pluviaeve tenebant» 
^cfeve luxj fi fortc labor ceflabat atatro; 
Rorti opus illud erat. Varias deponere plantas» 
^orat^ et occultse conmittere femina terraei 
Vidnosquc apte cur^ fubmittere rivos. 
Ric olus, hic» late fundentes brachia^ betee, 
^ccQtidusque rumex^ malvsequei, inulaeque^ vire- 
baiit: 



JSt gravis m latum demifia cucurtnta ve 
Venun hic non domini^ quis enim 

iUo? 
Sed popi^li proventus erat; Nonisque d 
Venales olerum fafces portabat in urbei 
Inde domum^ cervice levis, gravis aere, 
Vix umquam urbani comitatus merce n 
Cepa rubens^ fedique famem domat an 
Quaeque trahunt acri vultus nafhirtia n; 
Intubaque, et Venerem revocans eruca 
. Tum quoque, ta)e aliquid meditans^ 

hortnm. 
Ac primum, leviter digitis tellure refof 
Quatuor educit cum fpiilis allia fibris} 
Inde comas apii graciles, rutamque rig< 
Vellit^ et exiguo coriandra trementia fi 
Hsec ubi conlegit, laetum confedit ad i{ 
Et clar^ famulam nofcit mortaria voce. 



v.gg. MORETUM. 183 

Cafeas adjicitar; di^t fuper ingerit herbas; 
£t laev4 yefbm ietora fub inguina fulcit. 
I)extera piflillo primum fragrantia mollit 
Allia; tum pariter mijfto terit omnia fucco. 
It manus in gyrum : pauUatim fingula vires 
Deperdunt proprias; color eA e pluribus unus: 
Nec totus viridisy quia ladea frufia repugnant; 
Nec de lade nitens, quia tot variatur ab herbis. 
Saepe viri nares acer jaculatur apertas 
Spiritus^ et fimo damnat fua prandia vultu: 
S^pe manu fummfi lacrimantia lumina tergit; 
biQeritoque fiirens dicit convicia fumo. 
^ocedefoat opus: non jam falebrofus, ut antCi 
^ gravior lentos ibat piftillus in orbes. 
Bigo Palladii guttas infliilat olivi^ 
^guique fuper vires infuqdit acetij 
Atqae iterum conmifcet opus, miflumque recurat. 
^^ demuq:! digitis mortaria tota duobus 
Circuit, ioque globum diftantia contrahit unum; 
Conftet ut efFedi fpecies, nomenque, moreti. 
Bruit interea Cybale quoqiie fedula panem; 
ftucm lotis recipit manibusj pulfoque timore 
Jam j^mis, inqu^ diem fecurus Simulus illam, 
Ambit crura ocreis paribus, teftusque gslero 
Sub juga parentes cogit lorata juvencos, 
A^ue agit in fegetes, ct terrae condit aratrum. 



P. VIRGILII MARONIS 

^ N E I D O S. 

LIBER PRIMUS. 



Uma virumque cano, TrojaB qui prinitts ab oris 
aliam, fato profugus, Lavinia venit 
itora; multum ille et terris jadatus et alto, 
i fuper^m, faevae memorem Junonis ob iram : 
fulta quoque et bcUo paifus, dum conderet ur- 

bem, 
'ferretque deos Latio; genus unde Latinum, 
Ibanique patres, atque altae moenia Romae. 
Mufa> mihi cauflas memora, quo numine laefo^ 
uidve dolens, regina de^ tot volvere cafus 
ifignem pietate virum, tot adire labores, 
'pulerit: tantaene animis cceleftibus ira&l 
Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni, 
arthago, Italiam contra Tiberinaque longe 
'^, dives opum, iludiisque afperrima belli; 
tiiam Juno fertur terris magis omnib\is \]LXWda\ 



186 .ENEIDOS, v.lR 

Podhabiti coluifTe Samo: hicillius arma, 
Hic currus fiiit: hoc regnum dea gentibus efle, 
Si qul fata finant, jam tum tenditque fovetque. 
Progeniem fed enim Trojano a fanguine duci 
Audierat, Tyjias olim quae verteret arces j 
Hinc populum, late regem, belloque fuperbQnif 
Venturum excidio Libyae : fic volvere Parcas. 
Id metuens^ veterisque memor Saturnia bellii 
Prima quod ad Trojam pro caris gefferat Argb: 
Nec dum etiam cauiTas irarum faevique dolores 
Exciderant animo; manet alt4 mente repoilum 
Judicium Paridis, fpretaeque injuria formae, 
Et genus invifum, et rapti Ganymedis honorts; 
His adcenfa fuper, jadatos aequore toto 
Troas, rdiquias DanailUn atque inmitis Achillif 
Arcebat longe Latio : multosque per annos 
Errabant, a€d fatis, maria omnia circum. 
Tantae molis erat Romanam condere gentem ! 
Vix, e confpedu Siculae telluris, in altum 
Vela dabant laeti, et fpumas falis aere ruebanti • 
jQuum Juno, aetemum fervans fub pedore yckosi 
Haec fecum: Mene incepto defiftere vidami 
Nec pofTe Itali^ Teucrorum avertere regem? 
Quippe vetor fatis. Pallasne exurere clafTeni 
Argivum, atque ipfos potuit fubmergere pontQi 
Unius ob noxam et fiirias Ajacis Oilei ? 
Ipfa, Jovis rapidum jaculata e nubibus ignenii 
Disjecitque rates^ evertitque aequora ventis; 



V.44. LIB. I. 187 

Hlmn, exipinuitem trangfixo pedore flammas, 
Tiirbine conripuit, fcopuloque infixit acuto. 
-^ cgo, qu2e divom incedo regina, Jovisque 
£t foror et conjunx, unl^ cum gente tot annos 
^ella gero. £t quisqoam numen Junonis adoret . 
^^rea, aut fupplex aris inponat honorem? 

Talia flanmiato fecum Dea corde volutans, 
Nimborum in patriam, loca feta furentibus aufbis^ 
•^liam venit. Hic vafto rex -^olus antro 
Lndantis ventos tempeftatesque fonoras 
Imperio ^remit^ ac vinclis et carcere frenat. 
Uli indignantes magno cum murmure montis 
Ciicmnclaaflrafremunt: celf^ fedet .£olus arce, 
Sceptra tenens; mollitque animos^ et temperat iras. 
^i &ciat, maria ac terras coelumque profundum 
Qiiippe ferant rapidi fecum^ verrantque per auras. 
Sed pater omnipotens fpelunds abdidit atris> 
Hoc metuensj molemque et montis infuper altos 
lopofuity regemqiie dedit, qui fcBdere certo 
£t premere, et laxas fciret dare juilus habenas. 
Ad quem tum Juno fupplex his vocibus ufa eft: 

^le, namque tibi divom pater, atque homi- 
num rex^ 
fit mulcere dedit fludus et tollere vento^ 
^ens, inimica mihi^ Tyrrhenum navigat aequor, 
^um in Italiam portans, vidosque Penates : 
^iicute vim ventis, fubmerfasque obrue puppes; 
Aut age diverfos, et disjice corpora pon to. 



188 -^ N E I D O S, Y.JU 

Sunt mihi bis feptem praefbnti corpore Njmpho^ 
Quaruni, quae forml^ pulcherrimay Deiopeam 
Connubio jungam &ibili, propriamque dicabo ^ 
Omnis ut tecum meritis pro talibus annos 
£:iigaty et pulchr^ faciat te prole parentem. 

j^olns faacc contra : Tuus, o regina I quid optcft 
Explorare labor $ mihi juila capeflere fas eii 
Tu mihi, quodcumque hoc regni, tu fceptrajo- 

vemque 
Concilias^ tu das epulis adcumbere divom» 
Nimborumque facis tempefbitumque poteotem. 

Haoc ubi dida, cavum caayerfk cufpide montertt 
Inpulit in latus; ac venti> velut agmine fadoi 
Clu4 data porta, ruunt, et terras turbine perflant 
Incubuere mari^ totumque a fedibus imis 
Una £uru8que Notusque ruuntf creberque pro* 

cellis 
Africus, et vaflos volvunt ad litora fludus: 
Infequitur clamorque viriim fbidQrque rudentaau 
£ripiunt fubito nubes caelumque, diemque, 
Teucrorum ex oculis : ponto nox incubat atra. 
Intonuere poli, et crebris micat ignibus sethef $ 
Praefentemque viris intentant omnia mortem. 

£xtemplo Mnex folvuntu^ frigore membra: 
Ingemit^ et, duplicis tendens ad fidera palmfl^ 
Talia voce refert: O terque quaterque beatil 
Quis ante ora patrum, Trqjae fub nacenibns alti^ 
Contigit oppeteie\ o,I>«s:^W€^ttiffim€geottf^ - 



97. LIU I. 1« 

fdidel mene Ilkcis occambere cainpis 

OQ potuifley toAque anixnam hanc effundere deX'* 

tr&l 
em ubi iBacid» telo jacet Hedor, ubi ingena 
upedon; ubi tot Simois oonrepta fub undis 
»ta virdm, gakasque, et fortia corpora^ volvit. 
Talia jatenti ftridens aquilone procella 
dum adveria ferit, fludusque ad fidera tollit; 
nmguntnr remi: tum prora avertity et undis 
lat latos: infequitur cumulo praeruptus aqua 

mons. 
1 fommo in fludu pendent^ Iiis unda dehifcens 
emun inter fludus aperit ; furit aeftus arenis. 
ris Notus abreptas in faxa latentia torquet : 
kxa vocant Itali, mediis quae in flu6Hbu8, Aras: 
kafom inmane maii fummo. Tris £urus ab alto 
1 brevia et f jrtis urguet, miferabile vifu, 
^ditqne vadis, atque aggere dngit arenae. 
^Asffiy quae Ljcios fidumque vehebat Oronten, 
)fiiis ante oculos iogens a vertice pontus 
1 puppim ferit: eicutitur pronusque magiiler 
olvitur in caput: aft iUam ter fludus ibidem 
brquet agens circum^ et rapidus vorat aequore 

vortex. 
ipaient rari nantes in gurgite vailo; 
Jmavir6m» tabulaeque, et Troia gaza per undas. 
mi validam Ilionei navem, jam fortis Achatae, 
t qjok vc6h)g Ahai^ et qu& grandsevua A]i&t»> 



igo JENEliros, V.: 

Vicit hiems: laxis lateram coDpagibus oames 
Addpiunt inimicom imbrem^ rimisque fatiic 

Interea^ magno mifceri murmure pontam^ 
£miflamque hiemem fenfit Neptunus, et imis 
Stagna refiifa vadis, graviter conmotus^ et| a 
rrofpidensy fumm^ pladdum caput extulit ui 
Disjedam .^nese toto videt aBquore cla£fem; 
Fludibus oppreflbs Troas coslique ruin^. 
Nec latuere doli fratrem Junonis^ et irae. 
Eurum ad fe ZephynuQque Tocatj dehinc t 

fatur: 
Tantane vos generis tenuit fiduda veibi? 
Jam ccelum terramque meo fine numine, Venti 
Mifcere, et tantas audetis tollere mdes? 
Quos ego — ^fed motos praefhit conponere fludo 
Pofl mihi non fimili poen^ conmifla luetis. 
Maturate fugam, regique haec didte vefbY>: 
Non illi imperium pdagi> fsevumque trideQta 
Sed mihi> forte datum. Tenet ille inmania ^ 
Veftras, £ure, domos: illi fe ja^t in auU 
.^lusy et claufo ventorum carcere regnet. 

Sic ait; et, dido dtius, tumida sequofa plii 
Conledasque fugat nubes, fdemque xeducit 
Cymothoe, iimul et Triton adnixus, acntH 
Detrudunt navis fcopulo : levat ipfe tridentif 
£t vafbis aperit Syrtis, et temperat sequor; 
Atque rotis fummas levibus perlabitur undas. 
Ac, velutimag;iioVxL^^\iXo«^asasv^«^ 



ti4g: LIB. I. 191 

Seditio, fkevitque animis ignobile vulgus; 

Jamque faces et faxa volant^ fiiTor arma minif* 
trat: 

Tom pietate gravem ac meritis fi folrte vimm quem 

Coiifpexerey iilent; adredisque auribus adftant; 

tte regit didis animos, et pedora mulcet: 
Sic cundus pelagi ceddit ^gor^ aequora pofiquam 
Aiorpiciens genitor^ cceloque invedus aperto, 
Kedit equos, curruque volans dat lora fecundo. 
Defeifi ^neadae, qu« proxima^ litora curfu 
Contendunt petere^ et Libyae vertuntur ad oras. 

£fl in feceflu longo locus; infula portum 
^ffidt obje^ laterum^ quibus omnis ab alto 
frangitur, inque finus fdndit fefe unda redudos: 
Hinc atque hinc vaflae rupes/geminique minantur 
Iq Gcelum fcopuli; quorum fub vertice late 
<£quora tuta filent : tum fdvis fcena corufcis 
Defaper, horrentique atrum nemus inminet um- 

hrk: 
^nmte fub adverfl^ fcopulis pendentibus^ antrum; 
Intus aquae dulces, vivoque fedilia faxo; 
NTmpharum domus : bic feflas non vincula navis 
Inia tenenti unco hon adligat ancbra morfu. 
&QC fepteth ^neas conledis navibus omni 
^ numeio fubit; ac, magnb telluris amore 
C^ffiy optat^ potiuntur Troes aren^, 
£t iale tabentis artus in litote ponunt. 
Ac ptimum iilid icintUlam elccudit AcViaVts^ 



192 ^NEIDOS, Y.175. 

Sufcepitque ignem foliis, atque arida ciicum 
Nutrimenta dedit> rapuitque in fomite flammam. 
Tum Cererem» conruptam undis, Cerealiaqueanns 
Expediunty feffi rerum^ frugesque receptas 
£t torrere parant flammis» et frangere faxo. 

^neas fcopulum interea confcendit^ et omneDi 
Profpedum late pdago petit ^ Anthea fi quem 
Jadatum vento videa^, Phrygiasque biremis, 
Aut Cap^m, aut celfls in puppibus arma Caid 
Navem in confpedu nullam: tris litore cervoi 
Profpicit errantis^ hos tota armenta fequuntur 
A tergo, et longum per vallis pafdtur agmen. 
Conflitit hicy arcumque manu cderisque (agittai 
Conripuit^ fldus quae tela gerebat Achates: 
Dudoresque ipfos primum, capita alta flsitDdi 
Comibus arboreis, flemit^ tum volgus j et omDCfl 
Mifcet agens telis nemora inter frondea tuilMm. 
Nec prius abflftit, quam feptem ingentia vi^ 
Corpora fundat humi, et numerum cum nafibus 

sequet. 
Hinc portum petit, et focios partitur in omiiis. 
Vina bonus quae deinde cadis onerarat Aoeto 
Litore Trinacrio, dederatque abeuntibus hacs, 
Dividit^ et di6tis maerentia pedora muloet: 

O focii ! neque enim ignari fumus ante makh 
rum, 
O pafli graviora ! dabit deus his quoque finem. 
Vos et Scyllacam laVAtm, ^^itusque fonantb 



T.m LIB. I. 103 

AdoefUi fcopiilos : tos et Cyclopia faxa 
Sxperd. Revocate animos, maefhimque timorem 
Mittlte: forfan et haec olim meminifTe javabit. 
Per varios cafus, per tot difcrimina rerum, 
Tendimus in Latium^ fedes ubi fata quietas 
Ofiendunt: illic fas regna refurgere Trojae. 
Durate, et vosmet rebus fervate fecundis. 

Talia voce refert; curisque ingentibus seger 
Spem voltu fimulat, prcmit altum corde dolorem. 
Uli fe praedse adcingunt, dapibusque futiuis. 
Xergora deripiunt cofHs, et vifcera nudant: 
I^arsin fruila fecant, veribusque trementia figunt: 
litore aena locant alii, flanmiasque minifirant. 
Xmn vidu revocant viresj fu£que per herbam 
Xnplentur veteris Bacchi, pinguisque ferinae. 
Poflquam exemta fames epulis, menfaeque remotae, 
Amiflbs longo focios fennone requirunt; 
Spemque metumque inter dubii^ feu vivere cre- 

dant, 
Sive extrema pati, nec jam exaudire vocatos. 
iVsecipue pius iBneas, nimc acris Oronti, 
Ntmc Amyci cafum gemit, et crudelia fecum 
^ataLyci, fbrtemque Gyan, fortemque Cloanthum. 

Etjamfiniserat; quum Juppiter, setherefummo 
IWpiciens mare velivolum, terrasque jacentis, 
litoraque, et latos populos, fic vertice coeli 
^nftitit, et Libyae defixit lumina regnis. 
Atqac iUum^ talis jadantem peftore curas» 
o 



104 JENEIDOS, V.228 

Triftior, et lacrimis oculos fuffufa nitentUy 
Adloquitur Venus: O qui res hominumque dec 

rumque 
JEterms regis imperiis, et fulmine terres! 
Quid meus iBneas in te conmittere tantum, 
Quid Troes potuere? quibus^ tot funera paifis» 
Cundus ob Italiam terrarum clauditur orbis. 
Certe hinc Romanos olim, volventibus annis^ 
Hinc fore du6^ores^ revocato a fanguine Teucrii 
Qui mare, qui terras omnis, ditione tenerent, 
PoUicitus. Qu2B te, genitor^ fententia vertit? 
Hoc equidem occafum Trojae, trifiisque ruinas, 
Solabar^ fatis contraria fata rependens. 
Nunc eadem fortuna viros, tot caiibus ados, 
Infequitur. Quem das finem^ rex magne, labc 

rum? 
Antenor potuit^ mediis elapfus Achivis, 
Illyricos penetrare iinus atque intima tutus 
Regna Libumorum, et fontem fuperare HmaTi: 
Unde per ora novem vaflo cum murmure montii 
It mare proruptum, et pelago premit arva ioDaot 
Hic tamen iUe urbem Patav), fedesque locarit 
TeucrcH^m, et genti nomen dedit, armaque &A 
Troia : nunc placid^ conpofhis pace quiefcit 
Nos> tua progenies, cceli quibus adnuis arceni, 
NavibuSy infandum! amiifis> unius ob iram 
Prodimur, atque Italis longe disjungimur oris. 
Hic pietatis hoaoa^ ^c iio& Vsx ^cx^fon. te^nis.' 



.254. L I B. L jgs 

Olli^ fabridens, hominum fator atque deoram, 
i^oltQ, qao coelam tempeibtesque ferenat, 
Kcula libavit natae; dehinc talia fatur: 
^9icc metu^ Cytherea; manent inmota tuorum 
'ata tibi j cemes urbem et promiifa Lavini 
tfcenia» fublimemqiie feres ad fidera coeli 
tfagnanimum ^nean : neque me fententia vertit. 
lic tibi (fabor enim, quando haec te cura remor- 

det, 
lOngios et volvens fatorum arcana movebo) 
•dlom ingens getet Itali^, populosque ferocis 
!ontundet$ moresque viris et moenia ponet : 
'ertia dum Latio regnantem viderit aefhiSy 
*emaque tranfierint Rutulis hiberna fubadis. 
Lt puer Afcanius^ cui nunc cognomoi lulo 
Ldditur^ (Ilus erat^ dum res iletit Ilia regno) 
*riginta magnos volvendis menfibus orbis 
oaperio explebit, rcgnumque ab fede Lavinl 
'ransferet> et longam mult^ vi muniet Albam. 
fic jam ter centum totos regnabitur annos 
■ente fub Hedbre^ ; donec regina facerdos, 
larte gravis, geminam partu dabit Ilia prolem. 
ode, lupae fiilvo nutricis tegmine laetus^ 
iomulus excipiet gentem, et Mavortia condct 
Iflenia^ Romanosque fuo de nomine dicet. 
iisego nec metas rerum^ nec tempora, pono: 
Q^erium ^ne fine dedi. Quin afpera Juno» 
Imtnarenunc, terrasquemetu^ccelumqwe^aXAi^^v» 



IpS ^NEIDOS, V.28K 

CQnfilia in melius referet, mecumque fovebit 
Romanos, rerum dominos, gentemque togatam. 
Sic pladtum. Veniet luilris labentibus aetasi 
Quum domus Ailaraci Phthiam, clarasque Myce» 

nas> 
Servitio premet, ac vidtis dominabitur Argis. 
Nafcetur pulchr^ Trojanus origine Caefar, 
Imperium Oceano^ £amam qui terminet aftrisi 
Juliusy a magno demifTum nomen lulo: 
Hunc tu olim cqbIo, fpoliis orientis onuilum, 
Adcipies fecura : vocabitur hic quoque votis. 
Afpera tum poiitis mitefcent fsecula bellis: 
Cana Fides^ et Ve(la> Remo cimi fratre Quirinui^ 
Jura dabunt: dirse ferro et conpagibus artis, 
Claudentur Belliportae: Furor inpius intus, 
Ssva fedens fuper arma» et centum vin£his a^ 
Pofl tergum nodis^ fremet horridus ore crueoto. 

Hate ait : et Mai^ genitum demittit ab alto; 
Ut terrae, utque novae pateant Carthaginis aio» 
Hofpitio Teucris : ne fati nefcia Dido 
Finibus arceret. Volat ille per aera magnom 
Remigio alarum: ac Libyae citus adftitit oris. 
£t jam jufla facit : ponuntque feroda Poeni 
Corda^ volente Deo. In primis regina quietoai 
Adcipit in Teucros animum» mentemque benig' 
nam. 

At pius ^neas, per nodem plurima volvau^ 
Utprimumluxa\xs^^\at&> t:!La^\^^ * 



so;. LIB. I. ipr 

cplorarenovos; quas vento adcefTerit oras, 
aiteneant, nam inculta videt, homiuesnc fenene^ 
luerere conftituit» fociisque exada referre. 
aflem in convexo nemorum, fub rupe cavatft, 
boribus claufam circum atque horrendbus um* 

bris, 
xmlit : ipfe uno graditur comitatus Achate ; 
la manu lato crifpans haflilia ferro. 
ii mater medi^ fefe tulit obvia filvd, 
rginis os habitumque gerens^ et virginis arma 
artanae: vel qualis equos Threiifa fatigat 
irpalyce, volucremque fug^ praevertitur Hebrum. 
tmque humeris de more habilem fufpenderat ar« 

cum, 
inatrix, dederatque comam diffundere ventis^ 
ida genu, nodoque (inus conleda fiuentis. 
: prior, Heus, inquit^ juvenes ! monftrate mea- 

rum 
diftis fi quam hic errantem forte fororum, 
bcindam pharetr^ et maculofae tegmine lyncis, 
it fpumantis apri curfum clamore prementem. 
Sic Venusj et Veneris contra fic filius orfus : 
alla tuarum audita mihi neque vifa fororum, 
quam te memorem? virgo! namque haud tibi 

voltus 
ortalis, nec vox hominem fonat; o, Deal certe; 
1 PhcBbi foror? an NTmpharum fanguinis una? 
» felix^ DoRnunque icvcs, quaecumque, \a\>ot«imv 



198 JENEIDOS, V.331 

Et, quo fub cceIo tandem, quibus orbis in oris 
Jademur, doceas. Ignari hominumque, locoruni 

que, 
Erramus, vento huc et vaflis fludibus adi: 
Multa tibi ante aras nofbrei cadet hoflia dextri 
Tum Venus : Haud equidem tali me dignor ho 
nore: 
Virginibus Tyriis mos eft geftarc pharetram, 
Purpureoque alte furas vincire cothumo. 
Punica regna vides, Tyrios, et Agenoris urbemj 
Sed fines Libyci, genus intradabile bello. 
Imperium Dido Tyri^ regit urbe profeda, 
Geraianum fugiens. Longa eft injuria, loDgx 
Ambages^ fed fumma fequar faftigia rerum. 
Huic conjunx Sych^us erat, ditiffimus agri 
Phoenicum, et magno miferae dile^s amore; 
Cui pater inta6bm dederat, primisque jugarat 
Ominibus : fed regna Tyri germanus habebat 
Pygmalion, fcelere ante alios inmianior oaaiSt 
Quos inter medius venit Furor. JUe SychaBOis 
Inpius ante aras, atque auri csecus amore, 
Clam ferro incautum fuperat, fecurus ansorom 
Germanse : fa6tumque diu celavit, et aegrami 
Multa malus ftmulans, vanli fpe luiit amant^ 
Ipfa fed in fomnis inhumati venit imago 
Conjugis : ora modis adtollens pallida miris, 
Crudelis aras, trajedtaque pe6tora ferro, 
Nudavit 3 C8ecum(\\ii& ^ia^% ^c&Va& omne retcii^ 



V.357. LIB. I. 199 

Tom oelerare fiigam patri^ue excedere fuadet, 
Auxiliiunque viae veteres tellure recludit 
Theiaurofli, ignotum argenti pondus et auri. 
His coDmota» fugam Dido fociosque parabat. 
Conveoiunt, quibus aut odium crudele tyranni, 
Autmetus acer, erat: navis, quae forte paratse, 
Conripiunt, onerantque auro. Portantur avari 
I^ginaUonis opes pelago: dux femina fadi. 
I^evenere loco^» ubi nunc ingentia ccmes 
Mcenia, furgentemque novae Cartliaginis arcem: 
Mercatique folum, fadi de nomine Byrfam, 
Taurino quantum poldent circumdare tergo. 
^ vos, qui tandem, quibus aut veniftis ab oris, 
^uove tenetis iter? Quaerenti talibus iUe 
Sufpifans, imoque trahens a pedore vocem : 

Dea ! ii, prim^ repetens ab origine, pergam, 
£t vacet annalis nofb^orum audire laborum; 
Antc diem clauib conponet vefper Olympo. 
Nos Troj^ antiqul, fi veftras fortc per auris 
Trojae nomen iit, diverfa per aequora ve6tos 
Porte fu^ Libycis tempelias adpulit oris. 
Sum pius ^neas, raptos qui ex holle Pcnates 
^^afle vcho mecum, fam^ fuper aethera notus. 
^taliana quaero patriam et genus ab Jove fummo. 
^^9 denis Phrygium confcendi navibus aeqnor, 
*^atre Dek monfbante viam, data fata fecutus; 
^ix feptem, convolfse undis Euroque, fuperfunt. 
ipfe ignotus, egens^ Libyae deferta petagjfo, 



aoo iENEIDOA Y.3fi5. 

Europ^ atque Afi^ pulfus. Nec plura qucrentcm 
Pafla Venus medio fic interfata dolore cft; 

Quisquis es^ haud, credo^ invifus coeleftibus auras 
Vitales carpis, Tyriam qui adveneris urbem: 
Perge modo^ atque hinc te reginae ad limina pcrfcr. 
Namque tibi reduces focios, claftemque rdatam 
Nuntio, et in tutum verfis aquilonibus a6tam: 
Ni fruftra augurium vani docuere parentcs. 
Adfpice bis fenos Isetantis agmine cycnos^ 
^thcri^ quos lapfa plag^ Jovis ales aperto 
Turbabat ccelo : nunc terras ordine longo 
Aut capere, aut captas jam defpedare^ videntur. 
Ut reduces illi ludunt ftridentibus alis, 
Et ccetu cinxere polum^ cantusque dedere; 
Haud aliter puppesque tuae, pubesquc tuorum 
Aut portum tenet, aut pleno fubit oftia velo. 
Perge modo 5 et, qu^ te ducit via, dirige greffum. 

Dixit^ et, avertens, rofe^ cervice refulfit, 
Ambrofiaeque comse divinum vertice odorem 
Spiravere j pedes veftis defluxit ad imos, 
Et vera inceflu patuit dea. Ille, ubi matrem 
Agnovit, tali fugicntem eft voce fecutus : 
Quid natum toties, crudelis tu quoque, falfis 
Ludis imaginibus? cur dextrae jungere dextram 
Non datur, ac veras audire et reddere voces ? 
Talibus incufat, greflumque ad moenia tendit« 
At Venus obfcuro gradientis aere faepfit, 
Et multo pebuVae ciTCurcv ^^21 iw^x. ^\siQtu: 



ild. LIB. I. 201. 

nere ne quis eos, neu quis contingere poifet, 
lirive monun» aut veniendi pofcere cauilas. 
i Faphum fublimis abit, fedesque revifit 
ta foas: ubi templum illi, centumque Sabaeo 
t calent arae, fertisque rccentibus halant. 
!ooripuere viam interea^ qu^ femita monftrat; 
iqoe adfcendebant coUem, qui plurimus urbi 
linet, adverfasque adfpedat defuper arces. 
atur molem ^neas^ magalia quondam ; 
atur portas, fbepitumque, et ftrata viarum. 
ant ardentes Tyrii: pars ducere muros, 
lirique arcem, et manibas fubvolvere (axa : 
} optare locum te6to, et concludere fulco. 
a magifbatusque iegunt, fandumque fenatum. 
portus alii effodiunt: hic alta theatris 
idamenta locant alii, inmiinisque columnas 
nbus excidunt, fcenis decora alta futuris. 
alis apes seflate nov^ per florea rura 
'rcet fub fole labor; quum gentis adultos 
icunt fetus^ aut quum liquentia mella 
)ant, et dulci diftendunt nedare cellas: 
t onera excipiunt venientum, aut agmine fadto 
avum fucos pecus a praefcpibus arcent : 
ret opus, redolentque thymo fragrantia mella. 
brtunati ! quorum jam moenia furgunt, 
leas ait; et fafligia fufpidt urbis. 
;rt fe fa?ptus nebul^ (mirabile didu) 
mtdios, mifcetque virisj neque cetnilxa \iSC\. 



202 -ffiNEIDOS, Y.44: 

Lucus in urbc fuit medi^, laetiffimus umbrae, 
QuQ primum> ja6tati undis et turbiue» Poeni 
EiFodere loco iignum^ quod regia Juno 
Monftrarat, caput acris equij fic nam fore bello 
Egregiam, et fadlem vidu, per faecula gentcm. 
Hic templum Junoni ingens Sidonia Dido 
Cgndebat, donis opulentum et numine divae: 
.^lrea cui gradibus furgebant limina, nixaeque 
^re trabes: foribus cardo ftridebat aenis. 
Hoc primum in luco nova res oblata timorem 
Leniit; hic primum .^neas fperare falutem 
Aufus, et adflidis melius confidere rebus. 
Namque, fub ingenti lufirat dum fingula temp 
Reginam opperiens, dum, quae fortuna fit M, 
Artificumque manus inter fe, operumque laborei 
Miratur, \ddet Iliacas ex ordine pugnas, 
Bellaque jam famk totum volgata per orbem, 
Atridas, Priamumque, et faevum ambobus Ach 

lem.. 
Conllitit^ et lacrimans, Quis jam locus, ioqu 

Achate, 
Quae regio in terris noilri non plena laboris? 
£n Priamus! Sunt hic etiam fua praemia laudi: 
Sunt lacrimae rerum -, et mentem mortalia tangui 
Solve metus; feret baec aliquam tibi fama falotei 
Sic ait, atque animum pidur^ pafcit inani> 
Multa gemens; largoque hunoedat flumioe vo 
. • tum, 



»4B6. LIB. L 303 

Namque videbat, ud bellantes Pergama circum 
Hac ftigerent Graii, prcmeret Trqjana juventua: 
Bac Phryges; infUu^et curru criiiatus Achilles. 
Nec procul hinc Rhefi niveis tentoria velis 
Agnofdt lacrimans 5 primo quae prodita fomno 
Tydides mult^ vafiabat caede cruentus ; 
Ardentisque avertit equos in cafb:a^ prius quam 
Pabola gufbiTent Trojae, Xanthumque bibiffent. 
I^arte alii fugiens amiffis Troilus armis, 
hfelix puer, atque inpar congreiTus Acbilli, 
Fertur equis^ cumiquc hseret refupinus inani, 
Lora tenens tamen: huic cervixque, comaeque tra- 

huntur 
^^ terram, et verl^ pulvis infcribitur haftl. 
hterea, ad templum non aequae Palladis ibant 
Crimbas Iliades paffis, peplumque ferebant, 
Suppliciter trifies, et tunfae pe6tora paknis : 
lK?a folo fixos oculos averfa tenebat. 
^^ circum Iliacos raptaverat He6tora muros, 
^^animumque auro corpus vendebat, Achilles. 

Tum vero ingentem gemitum dat pedore ab 
imo, 
"t fpoHa, ut currus, utque ipfum corpus amid, 
^cndentemque manus Priamum confpexit inermis. 
^ quoque prindpibus permixtum agnovit Achi- 

•vis, 
^^^ue ades, et nigri Meomonis arma. 
^cU Amazomdum iunatis agmina ]^e\VA2& 



aoi JENEIDOS, V.491 

Pentheiilea furens, raediisque in millibus ardet, 
Aurea fubnedens exfertae cingula mamnaae, 
Bellatrix j audetque viris concurrere virgo. 

Haec dum, Dardanio ^neae miranda, videntur, 
Dum ftupet, obtutuque haeret defixus in unoj 
Regina ad templuro, form^ pulcherrima, Dido 
Jnceffit, magn^ juvenum ilipante caterva. 
Qualis in Eurotae ripis, aut per juga Cynthi, 
Exercet Diana chorosj quam mille fecutae 
Hinc atque hinc glomerantur Oreades: illa phar^ 

tram 
fert humero, gradiensque deas fupereminet otamM 
Latonae tacitum pcrtentant gaudia pe6his : 
Talis erat Dido, talem fe laeta ferebat 
Per medios, inllans operi, regnisque futuris. 
Tum foribus divae, medi^ tefludine templi, 
Saepta armis, folioque alte fubnixa, refedit. 
Jura dabat, legesque, virisj operumque laborem 
Partibus aequabat juflis, aut forte trahebat: 
Quum fubito j^neas concurfu adcedere magno 
Anthea, Sergeftumque videt, fortemque Cloan- 

thum, 
Teucrorumque alios : ater quos aequore turbo 
Difpulerat, penitusque alias avexerat oras. 
Obftupuit iimul ipfe, ftmul percufTus Achates 
Laetiti^que metuque: avidi conjungere dextras 
Ardebant-, fed res animos incognita turbat. 
Didimulant > et nubcf caN^ i^pwdJwMjtaa «sc&di^ 



517^ LIB. L 9M 

lae fortuna virisy clailein quo litore linqaant, 
lid veniant: cundis nam ledi navibus ibant, 
antes veniam, et tempium clamore petebant* 
Poilquam introgreffi> et coram data copia fandi» 
axumus Uioneus placido iic pedore coepit : 
regina! novam cui condere Juppiter urbem, 
iftiti^ue dedit gentis frenare fuperbas^ 
roes te miferi, ventis maria omnia ve^, 
^mus: prohibe infandos a navibus ignis^ 
arce pio generi, et propius res adfpice noilras» 
lon nos aut ferro Libycos populare Penates 
^enimus, aut raptas ad litora vertere praedas: 
^on ea vis animo> nec tanta fuperbia vidds. 
^ locusy Hefperiam Graii cognomine dicunt» 
^erra antiqua, potens armis, atque ubere glebae; 
&notri coluere viri : nunc fama^ minores 
Uliam dixifTe duds de nomine gentem. 
Rc curfus fuit : 

^uum^ fubito adfurgens fludu^ nimbofus Orioa 
^ vada caeca tulit, penitusque procacibus aufbis^ 
erque undas, fuperante falo, perque invia faxa, 
Kfpulit : huc pauci vedris adnavimus ori^. 
bod genus hoc hominum, qu^ve hunc tfim bar- 

bara roorem 
ermittit patria? hofpitio prohibenmr arense: 
ella cient, prim^que vetant confiliere terri. 
i genus humanumet mortalia temnitis arma, 
X fperate dtxts mcmores fandi> atque u^fa^tv^.. 



206 -ffiSTEIDOS, y\^ 

Rex crat ^neas nobis, quo juftior alter, 
Nec pietate fuit, nec bello major, et armis: 
Quem ii fata virum fervanti fi vefd tilr aur^ 
JEthenh, neque adhuc crudelibus occubat uxnbi 
Non metus, officio ne te certaile priorem 
Pceniteat. Sunt et Siculis regionibus urbes, 
Anaque, Trojanoque a fanguine clarus Aceftes 
QuafTatam ventis, liceat fubducere claffem, 
£t filvis aptare trabes, et flringere remos. 
Si datur Italiam, fociis et rege recepto, 
Tendere, ut Italiam laeti Latiumque petamus: 
Sin Abfumta falus, et te, pater optume Teucrf 
Pontus habet Libyse, nec fpes jam reilat luli; 
At freta Sicanide faltem, fedesque paratas, 
Unde huc adve6ti, regemque petamus Accften. 

Talibus Ilioneus: cundi limul ore fremcbsD 
Dardanidae. 

Tum breviter Dido, voltum demiffa, profatu 
Solvite corde metum, Teucri; fecludite curas. 
Res dura et regni novitas me talia cogunt 
Moliri, et late finis cuflode tueri. 
Quis genus TEneadum, quis Trojae nefciat tirb( 
Virtutesque, virosque, aut tanti incendia bellii 
Non obtufa adeo geflamus peftora Poeni, 
Nec tam averfus equos Tyri^ Sol jungit ab ort 
Seu vos Hefperiam magnam Saturniaque ar\% 
Sive Erycis finls re^emc^ue optatis Aceflenj 
Auxilio tutos dinAUam, o^TXwflojQfc^sw^- 



572. LIB. I. Mf 

iiltis et his mecum pariter confidere regnis? 
rbem quam flatuo, veflra ed: fubducite naves: 
ro8 Tjrriusque mihi nullo difcrimine agetur. 
tque utinam rex ipfe^ Noto conpulfus eodem, 
dforet .£neas! equidem per litora certos 
imittam, et Libyx luflrare extrema jubeboi 
. quibus ejedus filvisy aut urbibus, errat. 

His animum adredi 6i€ds, et fortis Acliates 
t pater iEneas jamdudum erumpcre nubem 
jxiebant^ Frior JEnesin conpellat Achates : 
^ate dek, quae nunc animo fententia furgit ? 
^mnia tuta vides^ claflem^ fociosque receptos. 
Tnus abefl^ medio in fludu quem vidimus ipli 
ubmerfum : didis refpondent cetera matris. 
'^ix ea fatus erat^ quum drcumfufa repente 
ciodit fe nubes^ et in aethera purgat apertum. 
^efUtit JEneas, clar^ue in luce refulfit, 
^s humerosque deo fimilis : namque ipfa decoram 
-aefariem nato genetrix^ lumenque juventsc 
Urpureum^ et laetos oculis adflarat honores. 
^uale manus addunt ebori decus, aut ubi flavo 
argentum, Pariusve lapLs, circxmidatur auro. 

Tom fic reginam adloquitur, cun6iisque repente 
iprovifusait: Coram^ quem quaeritis, adfum 
roius ^neas» Libycis ereptus ab undis. 

fola infandos Trojx miferata labores, 
uas nos^ reliquias Danaiim^ terraeque mansc^\% 
mnibtu exhauQosjam cafibusr omnivkia e^<euc»f 



208 .ENEIDOS, T.flOO 

Urbe, domo, focias ; grates perfolvere dignas 
Non opis efl no&rx, Dido l nec quidquid ubiqueci 
Gentis Dardaniae, magnum quae fparfa per orbea 
Di tibi, ii qua pios refpedant numina, fi quid 
Usquam jufHtia eft, et mens fibi confcia redi> 
Praemia digna ferant. Quae te tam laeta tuleront 
Sxcula? qui tanti talem genuere parentes? 
In freta dum fluvii current, dum montibus umbn 
Ludrabunt convexa, polus dum fidera pafcet,- : 
Semper honos, nomenque tuum, laudesque tiM 

bunt; 
CiusB me cumque vocant terrae. Sic fatus, amica 
Ilionea petit dextr^, laev^que Seredum: 
Pod alios, fortemque Gyan, fortemque Cloanthno 

Obflupuit primo adfpedu Sidonia Dido, 
Cafu deinde viri tantoj et fic ore locuta eft: 
Quis te, nate de^, per tanta pericula cafus 
Infequitur? quae vis inmanibus adplicat oris? 
Tune ille ^neas, quem Dardanio Anchifk 
Alma Venus Phrygii genuit Simoentis ad undao 
Atque equidem Teucrum memini Sidona yenii^ 
Finibus expulfum patriis, nova regna petentem 
Auxilio Beli : genitor tum Belas opimam 
Vaflabat Cyprum, et vidor ditione tenebat. 
Tempore jam ex iilo cafus mihi cognitus uitii 
Trojanae, nomenque tuum, regesque PelafgL 
Ipfe hofib Teucros infigni iaude ferebat, 
Seque ortiun antiqu^Teucrorum ab ilirpe VDldii 



ir.627. LIB. I. 209 

Qnare agite, o te£tis juveneal fuccedite noflris. 
Me quoque per multos fimilis fortuna laborea 
Jadatam hac demum voluit coofiiiere terr^. 
NoQ ignani m^li raiferis fuccurrere difco. 
Sic manorat : iimul iEnean in regia ducit 
'^e^; fimul divom templis indicit honorem. 
Nec minus interea fociis ad litora mittit 
Viginti tauros, magnorum horrentia centum 
Tcrga fuum, pinguis centum cum matribus agnos, 
Monera Istitiamque dii. 

At domus interior, regaii fplendida luxu, 
iDftmitur y mediisque parant convivia tedUs. 
Arte laborat» vefles, oftroque fuperbo : 
%eii8 argentum men&s, caelataque in auro 
^rtia fada patrum, feries longiliima reruni, 
^^ tot duda viros antiqu^ ab origine gentis. 

£nea8, neque enim patrius coniiilere mentem 
Paflus amor, rapidum ad navis praemittit Achaten, 
^canio ferat haec; ipfumque ad moenia ducat: 
^Wis in Afcanio cari ftat cura parentis. 
Munera praetcrea, Iliacis erepta ruinis, 
^crre jubet : paUam iignis auroque rigeutem, 
^t circumtextum croceo velamen acantho, 
^atus Acgivae Helen» 5 quos illa Mycenis, 
^rganja quum peteret inconceiTosque Hymenaeos, 
^Uolerat, matris I/cdse mirabile donum. 
^terca fccptrum, IJione quod geiferat oiim, 
''taxuma natarum Priami -, collQque monile 



210 -ffi N E I D O S, T. 655 

Baocatum, et dapliceih geminis aoroqae coronam. 
Haec celerans, iter ad navis tendebat Achates. 
At CjTtherea novas artis, nova pe^re veriat 
Confilia : ut, faciem matatas et ora, Capido 
Pro dalci Afcanio veniat^ donisque furentem 
Incendat reginam, atque offibus inplicet ignem: 
Quippe domam timet ambiguam, Tjriosque bilin- 

guis. 
Urit atrox Juno, et fub nodem cura recurfat. 
£rgo his aligerum didis adfatur Amorem: 
Nate, meae vires, mea magna potentia ; fdaS; 
Nate, patris fummi qui tela Typhoia temniS} 
Ad te Confiigio, et fupplex tua numina pofco. 
Frater ut ^neas pdago tuus, onmia circum 
Litora, jadetur, odiis Junonis iniquae, 
Nota tibi^ et noflro doluifli faepe dolore. 
Nunc PhcenifTa tenet Dido, blandisque morator 
Vocibus: et vereor, quo fe Junonia vertant 
Hofpitia : haud tanto ceffabit cardine rerum. 
Quocirca capere ante dolis, et cingere flamm^i 
Reginam meditor; ne quo fe numine mutet: 
Sed magno Mnex mecum teneatur amore. 
Qiuk facere id poliis, noflram nunc adcipe mentem: 
Regius, adcitu cari genitoris, ad urbem 
Sidoniam puer ire parat, mea maxima cura, 
Dona ferens, pelago et flammis reflantia Trqj*' 
Hunc ego fopitum fomno, fuper alta Cytherai 
Aut fuper Idalium, facrat^ fede recondamj 



T.681. Llfi. I. 211 

Ne qui fdre dolos, mediusye occurrere polfit. 
Tu fadem illiusy nodem non amplius unam^ 
Falle dolo; et notos pueripuer indue vultus: 
Ut, quum te gremio adcipiet ketiOima Dido^ 
Hegalis inter men&s laticemque Lyseum^ 
Quum dabit amplexus atque ofcula dulcia figet, 
Occultum infpires ignem^ fallasque veneno. 
I^aret Amor didis carae genetricis, et alas 
Bxuit^ et greflu gaudens incedit luli. 

At Venus Afcanio placidam per membra quietem 
^iirigat, et fotum gremio dea tollit in altos 
^daliae lucos^ ubi molHs amaracus illum 
^loribus et dulci adfpirans conpleditur umbrl. 
Jainque ibat, dido parens^ et dona Cupido 
^«gia portabat Tyriis, duce laetus Achate. 
^uum venit, aulaeis jam fe regina fuperbis 
"^Ure^ conpofuit fpondl^, mediaraque locavit. 
Jam pater ^neas, et jam Trojana juventus 
^nveniunt, fbatoque fuper difcumbitur oibt>. 
'^ant famuli manibus lymphas, Cereremque ca- 

niibis 
^Xpediunt, tonfisque ferunt mantelia villis. 
^Uinquaginta intus famulae; quibus ordine longo 
^Ura penum ftracre, et flammis adolere Penates: 
^-^tum aliae, totidemque pares aetate minidri, 
^ui dapibus menfas onerant, et pocula ponunt. 
^ec non et Tjrrii per limina keta frequentes 
^nvenere^ toris juffi difcumbere pidis. 



212 ^NEIDOS, t.)K 

Bifinmtiir dona ^Eoae; minmtiir lalimi, 
Flagrant c aqqe dei Toltng, fimnlataqoe verfaa, 
Pallamqiie» et pidam crooeo velamcB aGantfao. 
PraBcipcie infdix, pefti derota fatnrae» 
Expleri mentem neqmt, ardefcitqae taendo 
FhaBnifla, et pariter pnero donisqae movetur. 
Hie^ ubi oooplexa .^neae colloqae p^enditi 
£t magnnm falfi inplevit gcnitoiis amorem; 
Reginam petit: haec ocnlis, faacc pedore toto, 
Hsrety et interdnm gremio fovet; infda Dido, 
Iniidat qnantos miierae dena. At memor ille 
Matris Acidaliaey paollatim abolere SjchaBom 
Incipity et vivo tentat praevertere amore 
Jam pridem refides animos, ddiietaqne oords. 

Poftqoam prima quies q^olis, meniaeqne rcfloio^ 
Crateras magnos flataunt, et vina corbnant 
flt firepitus tedis, vocemqae per ampla volntB 
Atria : dependent Ijcfani laquearibus aureis 
Inoenfi^ et nodem fiammis fimalia vincunt. 
Hic regina, gravem geromis auroqne, popofcit 
Inplevitque mero, pateram^ quam Bdus» et om: 
A Belo foliti. Tum fada filentia tedis: 
Juppiter^ hofpitibus nam te dare jiira loqotioti] 
Hunc IsBtum Tjriisque diem> Troj^ue profedi 
EfTe velis; noftrosque hujus meminifle minora 
Adfit laetitiae Bacchus dator, et bona Juno : 
£t V0S9 o, ccetum^ Tyrii 1 oelebrate fiiventes. 

Diidt, et in meniam laticum libavit iiQOOiti 



W. LIB. I. 21« 

imaque libatnm fummo teous adtigit ore. 
am Bitis dedit iDcrepitans: ille inpiger haafit 
iumantem pateram, et pleno fe proluit aoro: 
)ft alii proceres. Cithar^ crioitus lopas 
nfonat auratft^ docoit quem maxumus Atlai. 
ic canit errantem lunam, folisque laboresi 
nde hominum genus, et pecudesj unde imber^ 

etignes; 
rdarqpiy pluviasque H^radas^ geminosque Trio* 

nes: 
uid tantum Oceano properent fe tinguere foles 
ibemiy yel quae tardis mora no6dbus obflet. 
igeminant plaufu Tyrii^ Troesque fequuntur. 
Nec non et yario no^m fermpne trahebat 
felix Dido^ longumque bibebat amorem; 
ulta fuper Priamo rogitans, fuper Hedore multa : 
\mc, quibus Aurorae veniiret filius armis; 
UQc» quales Diomedis equi; nunc^ quantus Achil- 

les. 
nmo age, et a primft dic> hofpes, origine nobis 
i6diasy inquit^ Danatim^ cafusque tuorum, 
'noitsque tuos: nam te jam feptima portat 
HQmbus errantem terris^ et flu^bus, aeflas. 



P. VIRGILII MARONI8 

^ N E I D O S 

^IBER SECUNDUS, 



TicuEBB omnes, intentique ora tcnebant; 
toro pater JEncas fic orfus ab alto: 
fandam, Regina, jubes renovare dolorem) 
nas ut opes, et iamentabile regnum^ 
int Danai : quaeque ipfe miferrima vidi, 
lorum pars magna fui. Cluis talia fando 
didonumy Ddopumye, aut duri miles Ulixi, 
leret a lacrimis ? £t jam nox humida coelo 
pitat^ fbadentque cadentia fidera fonmos: 
fi tantus amor cafus cognofcere noibx», 
eviter Trojae fupremum audire laborem^ 
iquam animus memimiTe borre^ ludu(]|ue re- 
iigitj 

iam. Fradi bello, fat)sque repulfi, 
)res Danai!^> tot jam labentibus annis,^ 
montis equum^ divin^ Palladb artet 



21« iE N E I D O S, V. 16. 

^dificant, fedlque intexunt abiete coftas. 
Votum pro reditu fimulant: ea fama vagatur. 
Huc, deleda viriim fortiti corpora, furtim 
Includunt caeco lateri, penitusque cavemas 
Ingentis, uterumque, armato milite conplent. 

£ft in confpedu Tenedos, notiffima fam^ 
Infula, dives opum, Priami dum regna manebaot^ 
Nunc tantum iiuus, et flatio male fida carinis: 
Huc fe provedi deferto in litore condunt: 
Nos abiiffe rati, et vento petiiffe Mycenas. 
Ergo omnis longo folvit fe Teucria lu6hi : 
Panduntur portae: juvat ire, et Dorica cafhti 
Defertosque videre locos, litusque relidum. 
Hic Dolopum manus, hic faevus tendebat AdsaJikii 
Claffibus hic locus : hic acie certare folebant. 
Pars flupet itmuptae donum exitiale Minerv», 
Et molem mirantur equi : primusque ThymoBtei 
Duci intra muros hortatur, et arce locan^ 
Sive dolo, feu jam Trojae fic £ata ferebaot. 
At Capys, et quorum melior fententia menti, 
Aut pelago DanaCim infidias, fufpe^que dooa, 
Prsecipitare jubent, fubjedisve urerc flamousj 
Aut terebrare cavas uteri et tentare latebras; 
Scinditur incertum fhidia in contraria volguf* 

Primus ibi ante omnis, magn^ comitante ca- 
terva, 
LaocQon ardens fumm^ decurrit ab arce : 
Et procul, O nuferil qus tanta infaniib cifes^ 



43. LIB. n. 217 

^reditis avcdos hofHs? aut tdla patatis 
k)na caiere dolis Danaiim? iic notus Ulixes? 
LUt hoc indufi ligiio occultantur Achivi, 
lut haec in nofbos fabricata efl machina muros, 
Bfpedara domos» ventunique defuper urbi; 
^ut aliquis latet error: equo nc credite^ Teucri. 
Gtuidquid id efl, timeo Danaos et dona lerentis. 
%: fatus, validis ingentem viribos hafUm 
Iq latus, inque €cn, curvam conpagibus^ alvum 
Contorfit. Stetit tlla tremens, uteroque recuflb 
Inibnuere cavae gemitumque dedere cavenue. 
£t, fi fata deiaa, fi niens non laeva fuifiet, 
bpulerat ferro ArgoHcas foedare latebras; 
Trojaqae nunc fiares^ Priamique arx alta maneres. 
£oce! manus juvenem intefea pofl terga revinc- 
tum 
^sfipres magno ad regem clamore trahebant 
^ardanidse: qui fe ignotum venientibus ultro> 
^oc ipfum ut fbueret> Trqjamque aperiret Achi- 

vis, 
^btolerat j fidens animi, atque in utrun)que para- 

^ verfare dolos, ieu certae occumbere morti. 
'^odique, vifendi fhidio, Trojana juventus 
ircumfufa ruit, certantque inludere capto. 
dd^ nunc Dana^m infidias^ et crimine ab uno 
^cc omnis. 
'^amqu^.ut confpeftu in medio, turbatusy inermis. 



218 -aS N E I D O S, ▼. 68. 

ConiHtit, atque oculis Phrygia agnoina drcmih 

fpexit; 
Heul qu» nunc tellus, inquit, quae me aequon 

poflunt 
Adcipere ? aut quid jam roifero mihi denique r^ 

ftat? 
Cui neque apud Danaos usquam locus; et fuperipfi 
Dardanidae infenfi poenas cum fanguine pofcunt 
Quo gemitu converfi animi> conpreflus et ommi 
Inpetus : hortamur fari^ quo fanguine cretus» 
Quidve ferat) memoret, quae fit fiducia capta 
Hle haec, depoiit^ tandem formidine, fatur: 
Cund;a equidem tibi, Rex, fuerit quodcumqix^ 
fatebor 
Vera, inquit : neque me Argolic^ de gente ncgabo. 
Hoc primum : nec, fi miferum Fortuna Sinonem 
Finxit, vanum etiam mendacemque inprobafiffgc^ 
Fando aliquod fi forte tuas pervenit ad amis 
Belidae nomen Palamedis, et incluta fam^ 
Gloriaj quem falf^ fub proditione Pelafgi 
Infontem, infando indicio, quia bella vetabat, 
Demifere neci ; nunc caffum lumine lugent: 
Illi me comitem, et confanguinitate propinquuift 
Pauper in arma pater primis huc mifit ab annii. 
Dum ftabat regno incolimiis, regumque vigcbat 
Conciliis; et nos aliquod nomenque, decusquCi 
Geflimus : invidi^ poflquam pellacis Ulixi 
(Haud ignota loquor) fuperis conceffit ab on>i 



v.g2. LIB. II. 219. 

Adflidus viiam in tenebris, luduqne, trahebam, 
£t cafum infontis mecum indignabar amici. 
Nec tacui demens: et me, fors fi qua tuliiret» 
Si patrios umquam remeaflem vidor ad Argos, 
F^mi£ ultorem; et verbis odia afpera movi. 
Hinc mihi prima mali labes; hinc femper UliKes 
Criminibus terrere ndvis^ hinc fpargere voces 
In volgum ambiguas, et quaerere confcius arma. 
Nec requievit enim^ donec Calcliante miuiflro— 
Sed quid ego haec autem nequidquam ingrata re- 

volvo? 
Quidve moror? fi omnis uno ordine habetis Achi- 

vos, 
Idque audire fat efl; jaradudum fumite pcenas: 
Hoc }thacus velit^ et magno mercentur Atridae. 
Tum vero ardemus fcitari, et quaerere cauffas, 
Ignari fcelerum tantorum artisque Pelafgae. 
hofequitur pavitans, et fido pedore fatur : 
Sa^ fugam Danai Troji cupiere relid^ 
Moliri, et longo feffi difcedere bello : 
^eciflentque utinam! faepe illos afpera ponti 
biterdufit hiems^ et temiit Aufler euntis. 
., j . iWipue^ quum jam hic> trabibu^ contextus acer- 
^l nis, 

^i Staret equus, toto fonuerunt sethere nimbi. 
l^; S^pcnfi Eurypylum, fcitatum oracula Phcebi, 

ifittimus} isque adytis haec triflia di6ta reportat : 
■ Sanguine placaftis ventos, et virgine caefl. 



(■: 



»20 JENEIDOS, v.n; 

Quum i^ritnuin Qiacas Danai veniftis ad oras^ 
Sanguine quaerendi reditus, anim^ue Utandoin 
Argpiic^. Volgi quae vox ixt venit ad aoris, 
Obf^puere animiy gelidusque per iqaa cucurrit 
Ofla tremor^ cui fata parent, qaem pofcat Apott 
Hic Ithacus vatem magno Calchanta tumultu 
Protrahit in medios: quae fiiit ea numina difom, 
Flagitat. £t miM jam multi crudele cane)»iit 
Artifiqis fcelus> et taciti ventura videbant. 
Bis quinos fikt ilk dies^ te^sque recu&t 
Prodere voce fui quemquam^ aut opponere iDort 
Vix tandem» magnis Ithad damoribus a^us, 
Conpofito rumpit vocem, et me defUnat aree. 
Adfenfere omnes; et, qusc fibi quisque tiniebat» 
Uniu3 in miiibri exitinm converfa tulere. 
Jamque dies iofanda adexat; mihi iacra pacan» 
£t falf^ fruges^ et drcum tenq>Qra vittae. 
Eripui» iiaiteor« leto nae^ et vincula rupi; 
Limofo^ue lacu per nodem, obfcurus in ulv^ 
Delitui^ dum vda, darent ii iorte, dedifieQt 
Nec mihi jam patriam antiquam fpes ulla vidBnd 
Nec dulois natos^ exoptatumque paventem; 
Ouos Uii forfan poenas ob noftra repofcent 
EfTugia, et culpam lianc miferorum morte piabun 
Quod tt, per fuperos^ et confda numina veri; 
Per, fi qua eft» qu» reilet adhyc mortalibus usqQfli 
latemerata 6dfi9, oro, nuferere laborum 
Tantorum ; ipiferef e animi^ non digna fereoti<' 



r.l45. LIB.il 321 

Ifis laciiinifl Titam danms» et imferefclmus ultro. 
[pfe vixo primns maoicat atque arU leraii 
Vinda jnbet Priamiu; didisqae ita fatar amicia: 
QoisquiB es, amiflbs hinc jam obiivifoere Gnios} 
Nc^er eris: mihique baec ediflere vera rogand. 
Quo molem hanc imnanis equi flatuere? quis auc- 

teMT? 
Q.uidve petunt? quae rdigio? aut quse machina 

belli? 
Dixerat. Ille dolis infhndus, et arte Tthfgk, 
Sufhilit^ exutas vindis^ ad fidera palmas : 

Vos^ aetemi ignes, et non violabile veilrum 
Tejftor numen, ait: vos, arae^ enfesque nefandi^ 
Qoos fugi; vittaeque detaai, quas hoftia geili ; 
Fas mihi Graiorum iacrata refolvere jura^ 
Pi8 odiiTe viros, atque omnia ferre fub auras^ 
Si qua tegunt -, teneor patriae nec legibus ullis. 
Tu modo promiffis maneas, fervataque ferves 
Troja fidem; fi vera feram^ ii magna rependaro. 

Qmnis fpes Danai!km, et ccepti fiduda belU> 
I^alladis auxiliis iemper fledt. Inpius ex quo 
Tydides fed enim fcelerumque inventor Ulixes 
Pitale adgreffi facrato avellere templo 
^alladium^ caeiis fummae cuflodibus arcis, 
&)nripuere facram eifigiem» manibusque cruentis 
^irgineas aufi divae contingere vittas^ 
^ illo fluere, ac retro fubdapfa referri, 
^pes Danailm ; fradae vires, averfa deae meas. 



223 uE N E I D O S, vAJ 

Nec dubiis ea iigna dedit Tritoniia moiiftris: 
Vix pofitum cafbis fimulacrum, arfere conifcv 
Luminibus flammae adre^s, falfusque per artufl 
Sudor iit : terque ipfa folo^ mirabile didu I 
Emicuit, parmaraque ferens faaflamque tremd 

tem. 
Extemplo tentanda fug^ canit sequora Calcfaas; 
Nec polfe Argolicis exfcindi Pergama telis, 
Omnia ni repetant Argis^ numenque reducant^ 
Quod pelago et curvis fecum avexeit; carinis. 
Et nunc, quod patrias vento petiere Mycenas, 
Arma deosque parant comites, pelagoque remeDi 
Inproviii aderunt : ita digerit omina Calcfaas. 
Hanc pro Palladio, moniti, pro humine laefo, 
Effigiem. Itatuere^ nefas quae triAe piaret. 
Hanc tamen inmenfam Calchas adtollere molem 
Roboribus textis, caeloque educere juffit : 
Ne recipi portis, aut duci in moenia poffit, 
Neu populum antiqui fub religione tueri. 
Nam> fi vefb-a manus violafTet dona Minervae, 
Tum magnum exitium, quod di prius omen i 

ipfum 
Convertant! Priami imperio Phrygibusque fotu 

rum: 
Sin manibus vefbis vefbram adfcendiffet in urbea 
Ultro Afiam magno Pelopea ad mcenia bello 
Venturam, et nofbros ea fata manere nepotes. 
Talibus infidiisi peijurique arte Sinonis, 



.Ip5. LIB. U. 223 

:iiedita res ; captique dolb, lacrimisque coadi8> 
Iru» neque Tydides, nec Lariflkus Achilles. 
lon anni domuere deceniy non mille carinae. 
Hic aliud majus miferis multoque tremendum 
)bjicitur magis, atque inprovida pedora turbat. 
jaoooon, dudus Neptuno forte facerdos, 
iollemnis taurum ingentem madabat ad aras. 
Sccel autem gemini a Tenedo tranquilla per alta 
[Horrefco referois) inmenfis orbibus angues 
[ncumbunt pelago, pariterque ad litora tendunt: 
Pedora quorum inter fludus adreda, jubaeque 
Sanguineae^ exfuperant midas : pars cetera pontum 
Pone legity finuantque inmaifa volumine terga. 
Fit fonitus, fpumante falo : jamque arva tenebant, 
AFdentisque oculos fuffedi fatiguine et igni^ 
Sibila lambebant linguis vibrantibus ora. 
Diffugimus vifu exfangues. Hli agmine certo 
Laocoonta petunt : et primum parva duorum 
Corpora natorum ferpens amplexus uterque 
Inplicat, et miferos morfu depafcitur artus. 
Poft ipfum, auxilio fubeuntem ac tela ferentem, 
Conripiunt^ fpirisque ligant ingentibus: et jam, 
Bis medium amplexi^ bis collo fquamea circum 
Terga dati, fuperant capite, et cervicibus altis. 
lUe fimul manibus tendit divellere nodos^ 
^rfufus fanie vittas, atroque veneno^ 
Clamores iimul horreodos ad iidera tollit : 
Qualis mugitus, fugit quum faucius aram 



2SU ^NEIDOS, v.m 

Taurasy et incertain excuffit cervicc fecanm. 
At gemini lapfu delubra ad fumma dracones 
Efiugiunt^ fcvaeque petunt Tritonidis arcera; 
Sub pedibusque deae, clipeique fub orbe, teguntur. 
Tum vero tremefada novus per pedora cundis 
Infinuat pavor^ et fcelus expendifie meientem. 
Laocoonta ferunt, facrum qui cufpide robur 
Lseferit» et tergo fceleratam intorferit haftam. 
Ducendum ad fedes fimulacrum, orandaque divs 
Numina condamant. 

Dividimus muros, et mcEnia pandimus uriiis. 
Addngunt omnes operi, pedibusque rotarum 
Subjidunt lapfus^ et fhippea vincula coUo 
Intendunt. Scandit fatalis machina murosy 
Feta armis. Pueri drcum, innuptaeque puellCy 
Sacra canunt, funemque manu contingere gaiident 
IUa fubit, medieeque minans inlabitur urbi. 

O patria ! o divtlm domuslliuml et induta bdlo 
Moenia Dardanidum ! quater ipfo in limine pofts 
Subflitit^ atque utero fonitum quater arma dcdeie. 
Inflamus tamen inmemores, caodque furore^ 
£t monflrum infdix facrati iiliimus arce. 

Tunc etiam fatis aperit Caffandra futuris 
Ora, dei juffu non umquam credita Teucris. 
Nos ddubra de(tm miferi^ quibus ultimns dSet 
Ille dies, fefii vdamus fronde per urbem. 
Vertitur interea codumy et ruit oceano Nox, 
Involvens umbr^ magnl temunque^ polamqu^ 



y.152. LIB. tt. 225 

Myrmidonnmque dolos: fufi per nxenia Teucri 
Conticoere: fopor feflbs conpleditur artus. 

£t jam Argiva phalanx inibrudis navibus ibant 
A Tenedo, tacitae per amica iilentia lunx» 
litora nota petens: dammas quum regia puppis 
EitulerBt; fiEitisque deiim defenfus iniquis, 
Ibclufos utero Danaos et pinea furtim 
Laxat daufira Sinon'. illos, patefadus, ad auras 
beddit equus^ ketique cavo fe robore promunt 
ThefTandrus Sthenelusque duces, et dirus Ulixes^ 
Demiflum lapfi per funem; Acamasque, Thoasque, 
Bclidesque Neoptolenms^ primusque Machaon^ 
£t Menelaiis, et ipfe doli fabricator Epeos. 
Invadunt urbem fomno vinoque fepultam : 
Caeduntur vigiles» portisque patentibus onmis 
Addpiunt focios, atque agmina confcia jungunt. 

Tempus erat, quo prima quies mortalibus segris 
lodpit, et dono divilkm gratiiiima ferpit: 
Infomnb ecce! aute oculos maeiliiiimus Hedor 
Wus adefle mihi, largosque efiundere fletus; 
Raptatns bigis ut quondam, aterque cruento 
Polverey perque pedes trajedus lora tumentis. 
Hei ! mihi» qualis erat ! quantum mutatus ab illo 
Hedore, qui redit exuvias indutus Achilli^ 
Vd Danailtm Phrygios jaculatus puppibus ignis! 
Sqnalentem barbam^ et concretos fanguine crinis, 
Vdneraque illa gerens» quae circum plurima muros 
Adoq^t patrios. Ultro flens ipfe vldebar 



326 ^ N E I D O S, V. 28( 

Conpcllate viram, et maeftas expromere voices: 
p lux Dardaniael fpes o fidiflima Teucri!km! 
Qu8£ tants tenuere morae? quibus Hedlor ab ona 
Exfpedate venis? ut te, poft multa tuorum 
Funera, poft varios hominumque urbisque labores 
Defefti, adfpicimus! quae caufTa indigna ferenof 
Foedavit voltus? aut cur haec volnera cerno? 
Ille nihilj nec me, quaerentem vana, moratur: 
Sed, graviter gemitus imo de pe6tore ducens, 
Heu I fuge, nate de^, teque his, ait, eripe flammb. 
Hoftis habet muros: rait alta a culmine Trcja. 
Sat patriae Priamoque datum. Si Pergama dextrH 
Defendi poffent, etiam hac defenfa fuiftent. 
Sacra fuosque tibi conmendat Troja Penates: 
Hos cape fatoram comites: his moenia quaere^ 
Magna pcrerrato ftatues ciuae deni<)ue pouto. 
Sic ait : et manibus vittas Veflamque potentem 
^ternumque adytis effert penetralibus ignem. 

Diverfo interea mifcentur moenia Yvl&mj 
Et magis atqoe magis, quamquam fecreta parentis 
Anchifae domus arboribusque obtcda receffit, 
Clarefcit fonitus, armoramque ingruit hoTTOS, 
Excutior fomno, et fummi fafligia tedti 
Adfcenfu fupcro, atque adredis auribus adfto: 
In fegetem veluti quum flamma, furentibus aufiri^ 
Iiicidit, aut rapidus montano flumine torrens 
Sterait agros, fterait fata laeta, boumque laboM 
Praecipitesque trahit fllvas : ftupet infdiis alto 



V.308. LIB. II. 227 

Adcipiens fonitiun (au de vertice pador. 
Tum vero manifefla fides, Danaiimque patefcunt 
Iniidiae, Jam Deiphobi dedit ampla ruinam, 
VolcaDo fuperante, domus: jam proxumus ardet 
Ucalegon : Sigea igni freta lata relucent. 
Exoritur clamorque viriim, clangorque tubarum. 
Arma amens capio 5 nec fat rationis in armis; 
Sed glomeraro manum bello^ et concurrere in ar^ 

cem> 
Cum fociis, ardent animi : furor iraque mentem 
Praecipitant; pulchrumque mori fuccurrit in armis» 

£cce ! autem telis Panthus dapfus Achivom, 
Panthus Othryades, arcis Phoebique facerdos, 
Sacra manu, vidosque deos, parvumque nepotem 
Ipfe trahit, curHique amens ad limina tendit. 
Qao res fumma loco> Panthu? quam prendimus 

ar<:em ? 
Vix ea fatus eram^ gemitu quum talia reddit: 
Vcnit fumma dies^ et inelu6Ubile tempus» 
B^^rdaniae. Fuimus Troes: fuit Ilium» et ingens 
Gloria Teucrorum : ferus omnia Juppiter Argos 
tranfhilit : incenf^ Danai dominantur in urbe. 
Arduus armatos mediis in mcenibus adftans 
Fandit equus^ vi6lorque Sinon incendia mifcet^ 
^nltans. Portis alii bipatentibus adfunt» 
^fillia. quot magnis umquam venere Mycenis. 
Obfcdere alii telis anguda viarum 
Oppofiti: fbt ferri acies mucrone corufco^ 



22S -ffiNEIDOS, v,3a 

Stri6ta, patiata ned : vix primi prceOa ientsoi 
Portarum vigiles, et cxco Marte refiftunt. 
Talibus Otliryadae di6tis, et nrnnine divomi 
In flammas et in arma feror, quo trifiis Edaays, 
Quo fremitus vocat» et fublatus ad sthera damo] 
Adduiit fe fodos Rhipeus, et maxumns annis 
Epytus : oblati per lunam Hypanisque Dymaaqva 
£t lateri adglomerant noflro; juvenisque Conebn 
Mygdonides : illb ad Trojam forte diebus 
Venerat^ iniano CaiTandrse incenfus amore^ 
£t gener auxilium Priamo, Phiygibusque» feitbat 
Infelix ! qui non fponise prsecepta furentis 
Audierit. 

Quos ubi confertos audere in proBlia vidi ; 
Incipio fuper his: Juvenes^ fortiffinoa fruflra 
Pedora^ fi vobis audentem extrema cnpido 
Certa fequi; (qu8e fit rebus fortuna videtis: 
Exceifere omnes^ adjrtis arisque relidis, 
Di, quibus imperium hoc fleterat: fuccurritis urb 
Incenfae) moriamur, et in media arma ruamas: 
Una falus vi6ds, nullam fperare falutem. 
Sic animis juvenum furor additus. Inde^ lupio^ 
Raptores atr^ in nebul^, quos inproba ventris 
Exegit caecbs rabies, catulique reli^ 
Faucibus exfpedant iiccis; per tela, per hofdB, 
Vadimus haud dubiam in mortem: mediseque te 

nemus 
Urbis iter: Nox atra cav& drcumvolat mnbil 



i. LIB. 11. 229 

11 cladem iUius noQis, qais funm, fandp 
2et, aut poffit lacrimis aequare labores? 
antiqua ruit, multos doroinata per annos; 
aa perque vias iiemuntur inertia paffim 
TB, perque domos, et religiofa deorum 
la. Nec foli pcenas dant fanguine Tencri; 
dam etiam yi€d» redit in praecordia virtus^ 
'csque cadunt Danai. Crudelis ubique 
9, ubique F^voo et plurima Mortis imago. 
nu8 fe^ Danai!Uxi magn^ comitante caterv^j 
)geus obfert nobis, foda agmina credens 
s; atque ultro verbis conpellat amicis : 
ate, viri j nam quae tam fera moratur 
:ie8? alii rapiunt incenfa, feruntque, 
na: tos celiis nunc primum a navibus itis? 
: et extemplo (neque enim refponfa dabantur 
atis) fenfit medios delapfus in hodis. 
puitf petroque pedem cum voce repreHit. 
ifun} afpris veluti qui fentibus anguem 

humi nitens, trepidusque repente refugit, 
.entem iras, et cacrula colla tumcntem; 
fecus Aiidrogeus vifu tremefadus abtbat: 
lus, d^fis et ci|K:umfundimur armis; 
»sque loci.palfim, et formidine captos« 
muB, Adfpirat primo Fortuna labori. 

hic, ibccefTu exfultans animisque» CoroBbus : 
i! qu^ prima, inquit, fortuna falutia 
VB,%itpT, qufique oftend\t te dextra^fequammv 



230 -« N E I D O S, V. 389. 

Mutemus clipeos, Danatlmqae infignia nobis 
Aptemus : dolus^ an virtus, quis in hofte reqairat? 
Arma dabunt ipfi. Sic fatus, deinde comantem 
Androgei galeam, clipeique infigne decorum, 
Induitur; laterique Ai^ivum adcommodat cnfcm. 
Hoc Rhipeus, hoc ipfe Djmas, omnisque juvcntni 
Laeta facit : fpoliis fe quisque recentibus arauit 
Vadimus inmixti Danais haud numine nofh-o, 
Multaque per caecam congrefli prcBlia no€tcm 
Gonferimus : multos Danailim demittimus Orco. 
Difiligiunt alii ad navis, et litora curfu 
. Flda petunt : pars ingentem formidine turpi 
Scandunt rurfus equum, et not^ conduntur in alvo. 
Heu nihil invitis fas quemquam fidere divisl 

Ecce ! trahebatur pafiis, Priameia virgo, 
Crinibus a templo Caifandra adytisque Minenrie, 
Ad cGelum tendens ardentia lumina fruftra : 
Lumina; nam teneras arcebant vincula pahnas. 
Non tulit hanc fpeciem furiat^ mente ConeboSi 
Et fefe medium injecit periturus in agmen. 
Confequimur cun^, et denfis incurrimus armis. 
Hic primum ex alto ddubri culmine telis 
Nodrorum obruimur, oriturque miferrima caedei 
Armorum facie, et Graiarum errore jubarum. 
Tum Danai, gemitu atque ereptae virginis irft, 
tJndique conle6U invadunt : acerrimus Ajax, 
^ gemini Atridae, Dolopumque exercitos ooiDif 
Adverii rupto ceu quondam turbine vend 



LIB. II. 331 

nt> Zephjrusque, Notusque, et laetus Eoif 
uis: ftridunt filvae^ faevitque tridenti 
atque imo Nereus ciet xquora fundo. 
i^ ^ quos obicur^ no6te per umbram 
infidiis^ tot^ue agitavimus urbe, 
t: primi clipeos, mentitaque tela, 
tmt'y atque ora, fono difcordia, fignant, 
ruimur numero: primusque Coroebus 
leKtr^, divae armipotentis ad aram, 
lit: cadit et Rhipeus^ juftiffimus unus 
in Teucris, et fervantiffimus acqui^ 
r vifum : pereunt Hypanisque Dymasque, 
I fociis ', nec te tua plurima^ PanthUj 
n pietas, nec Apollinis infula, texit. 
leres^ et flamma extrema meorum^ 
n occafu veflro nec tela, nec ullas 
vices Danai^ ; et, fi fata fuiifeut, 
em, meruiffe manu. Divellimur indej 
:t Pelias mecum: quorum Ipbitus aevo 
^ior, Pelias et volnere tardus Ulixi. 
us ad fedes Priami clamore vocati: 
• ingentem pugnam, ceu cetera nusquam 
ent^ Qulli totlk morerentur in urbe; 
itn indomitum, Danaosque ad teda ruentis 
8, obfeffumque a^ teftudine limen. 
parietibus Q:alst, poftesque fub ipfos 
r gradibus^ dipeosque ad tela finiHris 
objiciunt) pMnCmt fa^gia dei^tris. 



132 -ffiNEIDOS, y.m 

Dardanidae contra tarris, ac teda domoniin 
Culmina, convelhmt: his fe, quando ultima cer- 

nunt, 
Extremi jam in morte parant defendere telis: 
Auratasque trabesy veterum decora alta pareotuiDi 
Devolvunt : alii ftridis mucronibus imas 
Obfedere fores; has fervant agmine denfo. 
Inilaurati animi, regis fuccurrere te^s, 
Auxilioque levare viros, vimque addere vidis. 

Limen erat, caecaeque fores, et pervius ufua 
Tedonun intcr fe Priami, poflesque relidi 
A tergo ! infelix qu^ fe^ dum regna manebant, 
Saepius Andromache ferre incomitata folebat 
Ad focerosj, et avo puerum Aftyanada trahebat 
£vado ad fummi fafiigia cuhninis 5 unde 
Tela manu miferi jadabant inrita Teucri, 
Turrim in praecipiti flantem, fummisque fub afin 
Edudam tedis, unde omnis Trqj^ videri 
Et Dana^ folitaB naves et Achaia caftra, 
Adgreffi ferro drcum, qu^ fumma labantis 
Jun6turas tabulata dabant, conveUimus altis 
Sedibus, inpulimusque: ea, labfa repente, ruinam 
Cum fonitu trahit ; et Danai!l.m fuper agmina Utfi 
Incidit: afl alii fubeunt: nec faxa^ nec uUmn 
Telorum interea ceffat genus. 

yeitibulum ante ipfum, primoque in finioc» 
lyrrhus 
Exfultaty telisetlucecorufcusaen&: 



471. LIB. II. 28a 

lalis, u\A in lucem coluber, mala gramina paftui» 
igida fab terr4 tninidum quem bruma tegebat; 
inc, pofitis novus exuviis^ uitidusque juventi^ 
ifariGa convolvity fublato pedore^ terga, 
duns ad folem, et linguis micat ore trifulcis. 
yk ingens Periphas, et, equorum agitator Achillis 
niigerj Automedon; un^ omnis Scyria pubei 
ccednnt tedo, et flammas ad culmina jadant. 
fe inter pnmos conreptlk dura Upenni 
oiina perrumpity poftesque a cardine vellit 
j^tos : jamque^ exdik trabe^ firma cavavit 
>bora, et ingentem lato dedit ore feneftram. 
Iparet domus intus> et atria longa patefcunt ; 
iparent Priami et veterum penetralia regum: 
rmatosque vident flantis in limine primo. 
At domus interior gemitu^ miferoque tuinultu» 
Kbetur; penitusque cavse plangoribus sedes 
anineis ululant; ferit aurea fidera clamor. 
am pavidfiB tedis matres ingentibus errant» 
mplexfleque tenent pofles, atque ofcula fignnt. 
ilat vi patrili Pyrrbus; nec clauiba» neque ipfi. 
jftodes^ fufTerre valent : labat ariete crebro 
nua, et emoti procumbunt cardine poftes. 
t yia vi : rumpunt aditus, primosque trucidant 
miffi Danai, et late loca milite conplent. 
on fic, aggeribus ruptis, quum fpumeus aionuF. 
uit, oppofitasque evicit gurgite moles, 
;rtur in arva furens cumulo, camposque per.omnis 



234 ^NEIDOS, v.^ft 

Cum (labulis armenta trahit. Vidi ipfe fiirenten 
Caede Neoptolemum^ geminosque in limine Atr 

das: 
Vidi Hecubam, centumque nurus, Priamumqu 

per aras 
Sanguine fcedantem, quos ipfe facraverat, ignis. 
Quinquaginta illi thalami, fpes tanta nepotum t 
Barbarico pofles auro fpoliisque fuperbi 
Procubuere. Tenent Danai, qui deficit ignis. 

Foriitan et, Priami fuerint quae fata, requiras. 
Urbis uti captae cafum, convolfaque vidit 
Limina tedorum, et medium in penetralibus hofr 

tem; 
Arma diu fenior defueta trementibus aevo 
Circumdat nequidquam humeris, et inutile femio 
Cingitur, ac denfos fertur moriturus in hoflis. 

iEklibus in mediis, nudoque fub setheris axe^ 
Ingens ara fuit ; juxtaque veterrima laurus, 
Incumbens arse, atque umbr^ conpliexa Fenates. 
Hic Hecuba et natae nequidquam, altaria circua 
Praecipites alr^ ceu tempedate columbae, 
Condenfae, et divom amplexae fimulacra, fedebanl 
Ipfum autem fumtis Priamum juvenalibus annis 
Ut vidit^ Quae mens tam dira, miferrime coDJuni 
Inpulit his cingi telis? aut quo ruis? inquit. 
Non tali auxilio, nec defenforibus iftis, 
Tempus eget : non^ fi ipfe meus nunc adforet VfiC 
tor.. . . . 



▼.523. LIB. II. 235 

Huc tandem coocede: haec ara tuebitor omnis^ 
Aut moriere iimul. Sic ore efFata, recepit 
Ad fcft, et facr^ longaevum in fede locavit. 

Ecce 1 autem, elabfus PTrrhi de csede, Polites, 
Unus natorum Priami, per tela, per hoflis, 
Porticibus longis fugit^ et vacua atria lulfa^t 
Saacius. IUum, ardens, infedo volnere Pyrrhus 
Infequitur, jam jamque manu tenet, et premit 

hafti. 
Ut tandem ante oculos evafit et ora parentum, 
Concidit, ac multo vitam cum fanguine fudit. 
Hic Priamus, quamquam in medii jam morte te- 

netur, 
Non tamen abdinuit, nec voci iraeque pepercit : 
At tibi pro fcelere, exclamat, pro talibus auiis, 
^i, fi qua efl coelo pietas, quae talia curet, 
I^erfolvant grates dignas, et praemia reddant 
l^ebtta: qui nati coram me cernere letum 
fecifli, et patrios fcedafli funere voltus. 
At non iile, fatum quo te mentiris, Achilles 
Talis in hofle fuit Priamo^ fed jura fidemque 
Supplicis erubuit, corpusque exfangue fepulcro 
Ileddidit Hedoreum, meque in mea regna remifit. 
Sic fatus fenior, telumque inbelle fine idu 
Conjedtj rauco quod, protinus aere repulfum, 
£x /uinmo clipei nequidquam umbone pependit. 
Cui Pyrrhus : Referes ergo haec, et nuntius ibia^ 
Pelidae genitori: illi mea trifiia fa6ta, 



296 iENEIDOS, T.549 

Degeneremque Neoptolemum, narrare mcpicnto 
Nunc morere. Hoc dicens^ altaria ad ip(a tre- 

mentem 
7raut, et in malto labfantem fanguine nati ; 
Inplicuitque comam lacv^, dextr^que corufcum 
£x.tulit9 ac lateri capulo tenus abdidit, enfero. 
Haec finis Priami iBitorum : hic exitus illum 
jSorte tuUt^Trqjam incenfam, et prolabfa videnteii 
Fergama; tot quondam populis tenisque fuper- 

bum; 
Regnatorem Afiae! Jacet ingens litore truncus» 
Avolfumque humeris caput, et fine nomine corpoi 

At me tum primum faevus circumftetit horrors 
Obflupui : fubiit cari genitoris imago» 
Ut regem aequaevum crudeli volnere vidi 
Vitam exhalantem : fubiit deferta Creufaj 
£t direpta domus, et parvi cafus luli. 
Refpicio, et, quae fit me circum copia, lulbro. 
Deferuere oranes defeffi» et corpora faltu 
Ad terranil mifere, aut ignibus aegra dedere. 

Jamque adeo fuper unus eram» quum liiniai 
Veftae 
.Setvantem, et tadtam fecret^ in fede latenteiB, 
Tyndarida adfpicio : dant clara incendia luceoi 
frranti, paflimque oculos per cun^ ferenti. 
IUa, iibi infeftos everfa ob Pergama, Teucros, 
£t poenas Danaiim, et deferti conjugis iras, 
Fraemetuens^ Trojae et patriae ppmmunis ErinDji» 



t:574. LIB. II. 087 

Abdiderat feCe, atque aris invifa fedebat. 
Exarfere ignes animo: fubit ira cadentem 
Ulcifei patriam» et fceleratas fomere poBnas. 
Scilicet baec Spartam incolumis, patriasque My-» 

oenas 
Adfpidet; partoque ibit regina triumpho? 
CoDJugiumque, domumque, patres, natosque yd* 

debit, 
Siadum turbi et Phrjgiis comitata miniftris? 
Occiderit ferro Priamus ? Troja arferit igni? 
Bardanium toties fudarit fanguine litus? 
Non ita: namque, etii nullum memorabile nomen 
Femineli in pcenlk eft, nec habet vidoria laudem; 
Extinxifle nefas tamen, et fumiiife merentis 
Laudabor poenasj animumque expleife juvabit 
Ultricis flammae, et cineres fatiaiTe meorum. 
Talia jadabam^ et furiat^ mente ferebar; 
Quum nuhi fe, non ante oculis tam clara, videndam 
Obtulit, et pur^ per nodem in lace refuliit, 
Alma parens, confeifa deam, qualisque videri 
Coclicolis et quanta folet^ dextr^que prehenfum 
Continuit, rofeoque haec infuper addidit ore : 
Nate, quis indomitas tantus dolor excitat iras? 
Quid furis? aut quonam noilri tibi cura receflit? 
Non prius adfpicies^ ubi^ fefllim «tate, parentem 
liqueris Anchifen? fup^et conjunxne Creiiia» 
Afcaniusque puer? quos omnis undique Graiae 
Circiim errant acies) et, ni mea cura teii^t^. 



238 MN E I D O S, v. 600. 

Jam flammfie tulerint> inimicus et hauferit enfis. 
Non tibi Tyndaridis facies inYifa Lacsenae, 
Culpatusve Paris^ divom inclementk> divom, 
Has eveitit opes, Hemitque a culmine Trqjam. 
Adfpice^ namqueomnem^ quae nunc, obduda tu* 

enti, 
JVtortalis hebetat vifus tibi, et humida circum 
Caligat, nubem eripiam ; tu ne qua parentis 
JufTa time, lieu praeccptis parere reciifa: 
Hic, ubi disjedas moles avolfaque faxis 
Saxa vides, mixtoque undantem pulveile famum/ 
Neptuuus muros, magnoque emota tridenti 
Fundamenta, quatit^ totamque ab fedibus urbeooi 
Eruit. Hic Juno Scaeas faeviffima portas 
Prima tenet, fociumque furens a navibus agmefi* 
Ferro adcinda, vocat. 

Jam fummas arcis Tritonia, refpice, Pallas 
Infedit, nimbo effulgens, et Grorgone faev^^ 
Ipfe Pater Danais animos, vjresque fecundas, 
Sufficit: ipfe deos in Dardana fufcitat arma. 
Eripe, nate, fugam, finemque inpone labori. 
Nusquam abero, et tutum patrio te limine fiftam. 
Dixerat : et fpiffis nodis fe condidit umbri& 
Adparent dirae facies, inimicaque Trcgae 
Niunina magna detkm. 

Tum vero omne mihi vifum coniidere in igniJ 
lium, et ex imo verti Neptimia Troja : 
Ac veluti^ fummis antiquam in montibus oimuB 



v;»/. LIB. II. 2^ 

Quum, fenx> adcifam crebrisqoe bipentiibusy in- 

llant 
Eruere agricdx certatim, illa usque minatur, 
£t^ tremefada comam concuifo vertice, nutat 
Volneribus; donec pauUatim evida fupremum 
Congemuit, traxitque jugis avolia ruinam. 
Defcendo, ac, duceote deo, flammam inter et hofiis 
£xpedior; dant tela locum, flammaeque recedunt. 
Atque, ubi jam patriae perventum ad limina fedis, 
Antiquasque domos^ genitor^ quem tollere in altos 
Optabam primum montis, primumque petebam, 
Abnegat excif^ vitam prodncere Troj^, 
Exfiliumque pati. Vos o 1 quibus integer aevi 
Sanguis^ ait, folidaeque fuo dant robore vires, 
Vos agitate fugam : 
JVfe fi coelicolae voluiflent ducere vitam, 
Has mihi fervafient fedes. Satis una, fuperqne, 
Vidimus excidia, et captae fuperavimus urbi. 
Sic o ! fic pofitum adfati difcedite corpus. 
Ipfe manu mortem inveniam. Miferebitur hofiis, 
Exuviasque petet. Facilis jadura fepulcri. 
Jam pridem invifus divis, et inutilis^ annos 
Demoror^ ex quo me divom pater^ atque hominum 

rex, 
Fulminis adflavit ventis, et contigit igni. 
Talia perflabat memorans^ fixusque manebat : 
Nos contra/ effufi lacrimis, conjunxque Creiifa, 
Afcaniusque, omnisque domus^ ne vertere fecum 



1140 ^NEIDOS, Y.65i. 

Cuh^ pater> fatoque urguenti incumbere yellet* 

Abnegat 3 inceptoque, et fedibus haeret in isdem. 

Rurfus in anna feror, mortemque miferrimus 

opto: 
Nam quod confilium, aut quae jam fortuna» daba« 

tur? 
Mene efferre pedem, genitor^ te pofle relido 
Sperafti ? tantumque nefas patrio excidit ore? 
Si nihil ex tant^ Superis placet urbe relinqui^ 
£t fedet hoc animo, perituraeque addere Trojtf 
Teque tuosque juvat; patet ifti janua leto : 
Jaraque aderit multo Priami de fanguine PyrrbQS^ 
Natum ante ora patris, patrem qui obtruncat ad 

aras. 
Hocc*erat; alma parens, quod me per tela, per igms» 
Eripis^ ut mediis hoitem in penetralibusy utque 
Afcanium, patremque roeum, juxtaque Creiifanii 
Alterum in alterius madatos fanguine, cemam? 
Arma^ viri> ferte arma : vocat lux ultima vidos. 
Reddite me Danais: finite infiaurata revilam 
Proelia. Numquam omnes hodie moriemur inuld* 
Hinc ferro adcingor rurfus^ dipeoque iinifiram 
Infertabam aptans, meque extra te6ta ferebam. 
Eccel autem, conplexa pedes, in limine conjmix 
Haerebat, parvumque patri tendebat lulum : 
Si periturus abis, et nos rape in omnia tecumj 
Sin aliquam expertus fumtis fpem ponis in armii^ 
timc primum tutare domum. Cui parvus Inlui^ 



678^ . L I B. II. 241 

ui pater^ et conjunx, quondam tua dida^ relin- 

quor? 
.Talia vociferans gemitu tedum omne replebat; 
tuum fubitum diduque oritur mirabile monilrum. 
famque manus inter^ mseftorumque ora pareh^ 

tum, 
cce! levis fummo de vertice vifus luli 
andere lumen apex, tadtuque innoxia mollis 
ambere flamma comas, et circum tempora pafci. 
[os pavidi trepidaire metu/ crinemque flagrantem 
xcutere^ et fan6tos refiinguere fontibus ignes. 
i pater Anchifes oculos ad iidera laetus 
xtulit, et coelo palmas cum voce tetendit : 
ippiter omnipotens, precibus fi flederis ullis, 
dfpice nos) hoc tantum: et, ii pietate meremur, 
•a deinde auxilium, pater, atque hsec omina firma. 

Vix ea fatus erat fenior, fubitoque fragore 
itonuit lacvum; et, de coelolabfay perumbras 
£lla, facem ducens, mult^ cum luce cucurrit. 
lam, fumma fuper labentem culmina tedi^ 
emiinus Idae^ claram fe condere filv^, 
gnantemqiie vias^ tum lotigo liroite fulcus 
>at lucem, et late circum loca fulfure fumant. 
[ic vero vidus genitor fe toUit ad auras, 
.dfkturque deos, et fandum iidus adorat: 
im jam nulla mora efl: fequor; et^ qu^ duci- 

, ii3, adfum. 
Hpatrii, fcrvatcdomum, fervate nepotem: 



041 -ffiNEIDOS, v.^OS 

Vcftrtim hoc aaguriam^ vcftroque in nTimiDeTn7J2 

cft. 
Cedo equidem; necy nate, tibi comes ire recofo. 

Dixcrat ille: et jam per mcenia darior ignis 
Auditor, propiusque aeftus incendia volviint. 
Ergo agc, carc patcr, cervici inponere noftrae; 
Ipfe fubibo humeris, nec me labor ifte gravabit. 
Quo res cumque cadent, unum et commune pe* 

riclum, 
Una falus, ambobus erit Mihi parvus lulus 
Sit comes, et longe fervet veftigia conjunx. 
Vos, famuli, qus dicam, aninus advertite vefbis 
Eft urbe egreifis tumulus, templumque vetuftum 
Beierts Cereris, juxtaque antiqua cupreflas, 
Religione patrum muUcB fervata per annos: 
Hanc ex diverfo fedem veniemus in unam. 
Tu, gcmtor> cape facra manu, patriosque Penates 
Me, bello e tanto digreiRun, et caede recenti, 
Adtredare nefas; donec me flumine vivo . 
Abluero. 

Haec fatusy latos huroeroSy fubjedaque collfl, 
Vefte fuper, fidvique inftemor pelle leonis> 
Suceedoque oneri : dextrae fe parvus lulus 
Inplicuit^ fequiturque patrem non paifibus aeqoif 
Fone fubit conjunx. Ferimur per opaca locomo 
£t me, quem dudum non ulla injedta movebaot 
Tela, neque adverfo glomerati ex agmine Graiii 
^unc omnea terrait 2L\xt«> tosm t:&s^\ax «Bssit 



▼.729. LIB. II. 243 

Sufpenfum^ et pariter ccmiitique onerique timen- 

tem. 
Jamque propinquabam portis, omnemque vide- 

bar 
Evafifle viam; fubito quum creber ad auris 
Vifus adefle pedum fonitus : genitorque, per um- 

bram 
Profpiciensy Nate, exclamat, fiige, nate^ propin- 

quant : 
Ardentis clipeosy atque aera micantia, cerno. 
Hic mihi, nefdo quod, trepido male numen 

amiciim 
Ck)nfu{amecripuitmentem: namque^ aviacurfu 
Dom fequor, et not^ excedo regione viarum, 
Heul mifero conjunxy ifotone erepta> Creiifa 
Sabfiitit» erravitne vHk, feu laffa refedit, 
Incertum: nec poft oculis cft reddita noilris) 
Nec prius amiflam refpexi, animumve reflexi^ 
Qoam tumulum antiquae Cereris fedemque facra- 

tam 
Venimus: hic demum donledis omnibus una 
Defuit; et comites, natumque, virumque, fefellit. 
Quem noQ incu&vi amens hominumque^ deorum- 

que? 
Aut quid in everf^ vidi crudelius urbe? 
A&amum, Anchifenque patrem, Teucrosque Pe- 

nates 
CoDmendo (ocm, et cxirvk valle rtconjko*. 



244 jENEIDOS, V.749: 

Ipfe urbem repeto, ct cingor fulgentibus armis. 
Stat cafus renovare omnis, omnemquereverti 
Per Trojam, et rurfus caput objedare peridis. 

Frincipio muros, obfcuraque limina portae, 
Q,{xk greiTum extuleram, repeto; et veitigia retro 
Obfervata fequor per nodem, et lumine luftro. 
Horror ubique animos, fimul ipfa iilentia ten^ent. 
Inde domum, ii forte pedem, ii forte, tulilTet, 
Me refero: inruerant Danai, et te6him omne te- 

nebant. 
Ilicet ignis edax fumma ad faitigia vento 
Volvitur : exfuperant flammae 5 furit aeihis ad auras 
Procedo ; et Priami fedes, arcemque, revifo. 
£t jam porticibus vacuis Junonis afyloy 
Cuilodes ledi, PhGenix et dirus Ulixes 
Praedam adfervabant : huc undique Troia gaza, 
Incenfis erepta adytis, menfaeque demum, 
Crateresque auro folidi^ captivaque veilis 
Congeritur : pueri, et pavidae longo ordine matres, 
Stant circum. 

Aufus quin etiam voces ja6tarc per umbram, 
Inplevi clamore vias, maeihisque Creiifam, 
Nequidquam ingem^nans, iterumque iterumqoe 

vocavi. 
Quaerenti, et te6tis urbis iioe iihe furenti, 
Infelix fimu]acrum$ atque ipiius umbra Creiifs 
Vifa mihi ante oculos, et not^ major imago. 
Obflupui, iletemutc^cotQ2&>tX.'9^i^i^\i^Vsvk&h8e^ 



ir.r75. LIB. II. 245 

rum fic adSBLTi, et curas his demere di€tU : 
Qxad tantom infano juvat indulgere doloriy 
dulcis coajunx? non hsec fine numine divom 
Bveniunts nec ttt hinc comitem afportare Creu- 

iam 
Pasj aut iUe £nit fuperi regnator Olympi. 
Longa tibi exfilia^ et vafhim maris aequor aran- 

dum: 
Et terram Hefperiam veniesj ubi Lydius, arva 
(nter opima virillm^ leni fluit agmine Tliybris. 
Dlic res \xtx, regnumque, et regia conjunx 
t^arta tibi: lacrimas diledae pelle Crelifae. 
^fon ego Myrmidonum fedes^ Dolopumve, fuper- 

bas 
Adfpiciam^ aut Graiis fervitum matribus ibo, 
Dardanis, et divae Veneris nun;s: 
Sed me magna dedm Geqetrix his detinet oris. 
Jamque vale, et nati ferva communis amorem. 
Baec ubi ,di^ dedit, lacrimantero, et roulta vo- 

lentem 
Dicere, deferuit, tenuisque receflit in auras. 
Ter conatus ibl coUo dare brachia circuro 3 
Tcr fmfbra conprenfa manus effugit imago, 
Par levibus ventis, volucrique fimillima furoo. 

Sic demum focios, confumt^ no6te, revifo. 
Atque hic ingentem comitum adfluxiife novorum 
Infenio, admirans numerum; matresque virosque, 
Conle&am exMo pnbem, miferabile voV^s. 



246 jENEIDOS. Y.799. 

Undique convenere, animis opibusqae parati, 
In quascumque velim pelago deducere terras. 
Jamque jugis fummae furgebat Lucifer Idae, 
Ducebatque diem^ Danaique obfeffa tenebant 
Limina portarum; nec fpes opis ulla dabatur: 
Cefli, et fublato montem genitore petivi. 



VIRGILII MARONIS 

^ N E I D O S, 

LIBER TERTIUS. 



PosTQUAM re« Afiae, Priamique everterc gentem 
Inmeritam, vifum Superis, ceciditque fuperbum 
Ilium, et omnis humo fumat Neptunia Troja; 
Diverfa exiilia, et defertas quaerere terras, 
Auguriis agimur divom^ clafremque fub ipf^ 
Antandro, et Fhrygiae molimur montibus Id^e; 
Incerti, quo fata ferant, ubi fiftere detur: 
Cpntrahimusque viros. Vix prima inceperat aeflas^ 
£t pater Anchifes dare fatis vela jubebatj 
Litora quum patriae lacrimans portusque relinquo, 
£t campos, ubi Troja fuit. Feror exful in altum 
Cum fociis, natoque^ Penatibus, et magnis dis. 
Terra procul vaftis colitur Mavortia campis^ 
Thraces aranty acri quondam regnata Lycurgo^ 
Hofpitium antiquum Trojae, fociique Penates, 
Duizr foituna fuit. Feror huc, et WVoxt cvits<^ 



248 iE N E I D O S, v. 17- 

Moenia prima loco, fatis ingreflus iniquis; 
^neadasque meo noraen de nomine fingo. 

Sacra Dionaeae matri divisque ferebam, 
Auipicibus coeptorum operum) fuperoque niten- 

tem 
Coelicolum regi madabam in litore taurum. 
Forte fuit juxta tumulus, quo cornea fummo 
Virgulta, et detifis haftilibus horrida myrtus : 
Adceffi ', viridemque ab humo convellere filvam 
Conatus, ramis tegerem ut frondentibus aras, 
Horrendum et didu video mirabile monfirum. 
Nam, quae prima folo, ruptis radicibus, arbor 
Vellitur, huic atro liquuntur fanguine guttae, 
£t terram tabo maculant. Mihi frigidus horror 
Membra quatit, gelidusque coit formidinefanguis. 
Rurfus et alterius lentum convellere vimen 
Infcquor, et caufTas penitus tentare latentis : 
Ater et alterius fequitur de cortice fanguis. 
Multa movens animo, Nymphas venerabar agreflis, 
Gradivumque patrem, Geticis qui praefidet arvisj 
Rite fecundarent vifus, omenque levarent. 
Tertia fed poflquam majore hafUlia nifu 
Adgredior, genibusque adverfae obludor arenae, 
(Eloquar, an fileam?) gemitus lacrimabilis imo 
Auditur tumulo, et vox reddita fertur ad auris: 
Quid miferum, i^nea, laceras? jam parce fepulto; 
Parce pias fcelerare manus. Non me tibi Troja 
Externum tu\it-, aut cmot Yog ^^ ^^-^xc^^jL ., 



V.44. LIB. m. ^ 24ff 

Heu! fugc crudclis tcrras, fuge litus avarum. 
Nam Polydorus cgo. Hic confixum fcrrea tcxit 
Tclorum fcges, et jaculis increvit acutis. 
Tum vcro, ancipiti mcntem formidine preflus, 
Obftupui, ftetcruntque comae, ct vox faucibus hsefit. 

Hunc Polydorum auri quondam cum pondere 
magno 
Infelix Priamus furtim mandarat alendum ■ 
Threicio regij quum jam diffidcret armis 
Dardaniae, cingique urbem obfidione viderct. 
IUe, ut opes fra6be Teucrum, et Fortuna receflit, 
Res Agamenmonias vidriciaque arma fecutus, 
Fas onme abrumpit : Polydorum obtruncat, et auro 
Vi potitur. Quid non mortalia pe6bra cogis, 
Auri facra fames! Poftquam pavor ofTa reliqnit, 
Deleftos populi ad proceres, primimiquc parentcm, 
Monftra detim refero; et, quae fit fententia, pofco. 
Omnibus idem animus fcelerat^ excedere terri 5 . 
Linqui poliutum hofpitium, et dare clafllbus au- 

ftros. 
Ergo inftauramus Polydbro funus, et ingens 
Adgeritur tumulo tellus : ftant Manibus arae, 
Caeruleis maeflae vittis, atrSque cupreflb 5 
Et circum Iliades, crinem de more folutae. 
Inferimus tepido fpumantia cymbia lade, 
Sanguiniset facri pateras^ animamque fepulcro • 
Condimus, et magn^ fuprcmum vocc ciemus. 

lade, ubi prima fides pelago> ^Watai^^NtaJCv. 



050 -«INEIDOS, V.70. 

Dant maria» et lene crepitans vocat aufter in al- 

tum, 
Deducunt focii navis, et litora conplent. 
Provehimur portu; terraeque> urbesque, reccdunt. 

Sacra mari colitur medio gratiflima tellus 
Nereidum matri^ et Neptuno .^gaoo : 
Quam pius Ardtenens^ oras et litora circum 
Errantem, Gjaro celCk Myconoque revinxit, 
Inmotamque coli dedit, et contemnere ventos. 
Huc feror; haec feflbs tuto placidiflima portu 
Adcipit. Egreffi veneramur Apollinis urbem. 
Hex Anius^ rex idem hominum Phoebique facer- 

dos, 
Vittis ct facr^ redimitus tempora lauro» 
Occurrit : veteretn Anchifen agnofcit amicum. 
Jungimus hofpitio dextras, et teda fubimus. 
Templa dei faxo venerabar fbruda vetufio : 
Dapropriam>Thymbraee, domum; da moenia fc&h 
£t genus, et manfuram urbem. Serva aitera Trojae 
Pergama^ rdiquias Danaillm, atque inmitis Achilli. 
Quem fequimur? quove ire jubes ? ubi ponere fc- 

des? 
Da> pater^ augurium; atque animis inlabere nor< 

tris. 
Vix ea fatus eram; tremere omnia vifa repeDte^ 
Liminaque^ laurusque deij totusque moveri 
Mons circum, et mu^re adytis cortina reclufis. 
Stibmifli petunua Xicnam, tt-^ork tocox ^\«sc&*. 



V.94. LIB. III. 251 

Dardanidae duri, quae tos a flirpe parentum 
Prima tulit tellus^ eadem vos ubere laeto 
Addpiet reduces : antiquam exquirite matrem. 
Hic domus ^neae cundis dominabitur oris» 
£t nati natorum^ et qui nafcentur ab iilis. 
Hasc FhcBbus: mixtoque ingens exorta tumultu 
Laetitia } et cundi> quae fint ea maenia> quaerunt ; 
Quo Phoebus vooet errantis, jubeatque reverti. 
Tum genitor^ veterum volvens monumenta viro- 

rum, 
Audite, oprocerest ait; et fpes difcite ve(hras. 
Creta Jovis magni medio jacet infula ponto; 
Mons Idaeus ubi, et gentis cunabula noftrae. 
Centum urbes habitant magnas» uberrima regna: 
Maximus unde pater, fi rite audita recordor, 
Teucrus Rhceteas primum efl advedus ad oras» 
Optavitque locum regno. Nondum liium^ et arces 
Pergameae ileterant: habitabant vaUibus imis. 
Hinc mater, cultrix Cybelae, Corybantiaque aera, 
Idaeumque nemus : hinc fida iilentia facris, 
£t jundi currum dominae fubiere leones. 
Ergo agite, et, divom ducunt qu^ juiira, fequamur : 
Placemus ventos, et Gnoiia regna petamus. 
Nec longo diftant curfu : modo Juppiter adfit, 
Tertia lux claflem Cretaeis fifletin oris. 
Sic fatus, meritos aris madavit honores; 
Taurum Neptuno, taurum tibi, pulcher ApoUo; 
NigxBm Hiam pecudemt Zepliyna &Y\cCqv3&^S^\sv. 



2S2 ^ N E I D O S, V. 121, 

Fama volat, pulfum regnis ceffiffc paterni» 
Idomenea ducem, defertaque litora Cretae; 
Hofle vacare domos, fedesque addare relidas. 
Linquimus Orlygiae portus, pelagoque volamus, 
Bacchatamque jugis Naxoh, viridemque Donufam, 
Olearon, niveamque Paron, fparfasque per aequor 
Cycladas, et crebris legimus freta concita te ris. 
Nauticus exoritur vario certamine clamor j 
Hortantur focii, Cretam proavosque petamus : 
Profequitur furgens a puppi ventus euntis, 
£t tandem antiquis Curetum adlabimur oris. 

£rgo avidus muros optaitae molior urbis, 
Pergameamque VOCO3 et, laetam cognomine, gentem 
Hortor amare focos, arcemque adtollere tedis. 
Jamquc fere iicco fubdiidae litore puppes^ 
Connubiis, arvisque novis, operata juventus; 
Jura domosque dabam; fubito quum tabida mem- 

bm, 
Conrupto coeli traftu, miferandaque venit 
Arboribusquc fatisque lues, et letifer annus. 
Linquebant dulcis animas, aut aegra trahebant 
Corporaj tum fterilis exurere Sirius agros^ 
Arebant herbae, et vidum feges aegra negabat. 
Rurfus ad oraclum Ortygiae, Phoebumque, remenfo 
Hortatur pater ire mari, veniamque precari: 
Quam feiiis finem rebus feratj unde laborum 
Tentare auxilium jubcat; quo vertere curfus. 
. Nox erat, et lerm «Lii\rc«\V2L^omTim\va5w^^ 



I4g. LIB. III. 259 

igies facrae divom, Phrygiique Penates, 
los mecum a Troj^, mediisque ex ignibus urbis, 
tuleram, vifi ante oculos adflare jacentis 
fonmis, multo manifedi lumine, qu^ fe 
;na per infertas fundebat luna feneflras. 
im fic adfari, et curas his demere didis : 
lod tibi, delato Ortygiam, didurus Apollo eft, 
c canit: et tua nos en! ultro ad limina mittit. 
)s te, Dardaui^ incenl^, tuaque arma fecuti; 
)s, tumidum fub te permenii claflibus sequor, 
5m venturos tollemus in aftra nepotes, 
iperiumque urbi dabimus. Tu moenia magnis 
agna para, longumque fugae ne linque laborem^ 
utandae fedes. Non haec tibi litora fuafit 
;Uus, aut Cretae jufCt coniidere, Apollo. 
[ locus, Hefperiam Graii cognomine dicunt ; 
:rra antiqua, potens armis^ atque ubere glebae^ 
Inotri coluere viri: nunc fama, minores 
diam dixiffe, ducis de nomine, gentem: 
£ nobis propriae fedes; hinc Dardanus ortus, 
[iusque pater, genus a quo principe noHrum. 
rge age, et haec la&tus longaevo di6ta parenti 
aud dubitanda refer: Corythum, terrasque rcr 

quirat 
Lifonias. Didaea negat tibi Juppiter arva. 
Uibus adtonitus vifis, ac voce deorum, . 
^ec fopor illud erat^ fed .coram agnofccre.vul- 



254 -ffi N E I D O S, v. 174. 

Velatasque comas, praefentiaque ora videbar: 
Tum gelidus toto manabat corpore fudor) 
Conripio e firatis corpus, tendoque fupinas 
Ad coelum cum voce manus, et munera libo 
Intemerata focis. Perfedo laetus honorey 
Anchifen facio certum, remque ordine pando. 
Agnovit prolem ambiguam^ geminosque parentis; 
Seque novo veterum deceptum errore locorum. 
Txmimemorat: Nate> Iliacis exerdte fatis, 
Sola mihi talis cafus Caflandra canebat. 
Nunc repeto, haec generi portendere debita noftroi 
£t fsepe Hefperiam, faepe Itala regna, vocare. 
Sed quis ad Hefpetiae venturos litora Teucros 
Crederet? aut quem tum vates Caflandra moveret? 
Cedamus Ph(Ebo> et rooniti meliora fequamur. 
Sic ait^ et cundi di6to paremus ovantes. 
Hanc quoque deferimus fedem, paucisque relidis 
Vela damus, vaftumque cavlk trabe currimus aequor. 
Poftquam altum tenuere rates, nec jam amplias 

uUae 
Adparent terrse, ccelum undique et undique pontus; 
Tum mihi caeruleus fupra caput adftitit imber, 
Nodem hiememque ferens; et inhorruit unda te- 

nebris. 
Continuo venti volvunt mare^ magnaque furguot 
.^quora. Difperii jadamur gurgite vafto. 
Involvere diem nimbi^ et nox humida ogBlum 
Abftulitj ingemmaivl, a\«>\^NA%\iNiJMbus» ignes. 



v.aoa LIB. ni. 255. 

Excatimtir carfu^ et caecis erramus in undls^. 
Ipfe diem nodemque negat difcernere coslo^ 
Nec meminiife viae medi^ Palinurus in und^. 
Tris adeo^ incertos caec^ caligine, foles 
Erramus pelago; totidem fine iidere nodes : 
Quarto terra die primum fe adtollere tandem 
Vifa; aperire procul montis, ac volvere fumum. 
Vela cadunt j remis infurgimus: haud mora, nautae 
Aduixi torquent fpumas, et caerula verrunt. 

Servatum ex undis, Strophadum me litora pri-^ 
mum 
Adcipiunt ; Strophades Graio flant nomine di6tae> 
Infulae lonio in magno: quas dira Celaeno, 
Harpyiaeque colunt aliae, Phineia pofiquam 
Claufa domus^ menfasque metu liquere priores. 
Triftius haud illis monfbrum^ nec faevior ulla 
P^flis^ et ira deiilm^ Stygiis fefe extulit undis. 
Virginei volucrum voltus, fcediflima ventris 
Proluvies, uncaeque manus> et pallida femper 
Ora fame. 

Hnc ubi delati portus intravimus, ecce ! 
Laeta boum paffim campis armenta videmus^ 
Caprigeniimque pecus, nullo cuflode^ per herbas; 
loruimus ferroj et divos> ipfumque vocamus 
In partem praedamque Jovem. Tum litore curvo 
Exflruimusque toros, dapibusque epulamur opimis. 
At fubitae horrifico lapfu de montibus adfunt 
Harpyiae, et magnis quatiunt daugoivW^ 2\a&% 



250 -^TSr E I D O S, Y. 227: 

Diripiuntque dapes, conta6hiqtie omnia foedant 
Inmundo : tum vox tctram dira inter odorem. 
Rurfum in feceflu longo, fub rupe cavat^, 
Arboribus claufi circum, atque horrentibus umbris, 
Inflruimus menfas, arisque reponimus ignem. 
Rurfum ex diverfo cceli, caedsque latebris, 
Turba fonans praedam pedibus circumvolat uncis: 
Folluit ore dapes. Sociis tunc, anna capeflant, 
Edico, et dir^ bellum cum gente gerendum. 
Haud fecus ac julfi faciunt, tedosque per berbam 
Difponunt eniis, et fcuta latentia condunt 
£rgo, ubi delapfae fonitum per curva dedere 
Litora, . dat iignum fpecul^ Mifenus ab aM 
^re cavo : invadunt focii, et nova proelia tentant, 
Obfcenas pelagi ferro foedare volucres. 
Sed neque vim plumis ullam, nec volnera tergo, 
Adcipiunt ; celerique fugi fub fideca labf» 
Semefam praedam, et veftigia fceda, relinquuDt. 
Una in praecell^ confedit rupe Celaeno, 
Infelix vates^ rumpitque hanc pe6tore vocem: 

Bellum etiam pro caede boum, fhratisque juvencijy 
Laomedontiadae, bellumne inferre paratis, 
Et patrio Harpyias infontis pellere zegno? 
Adcipite ergo animis, atque haec naea figite di£U: 
Quae Phoebo pater omnipotens, mihi Pbsto 

Apollo, 
Praedixit, vobis Furiarum ego maxima pando. 
Italiam curfu jeliXis*, \tii\A&Q^N^j«a.\aA 



r.2M. LIB. III. 257 

Ibids Italiam, portusque intrare licebit : 
Sed non ante datam dngetis mccnibus urbem, 
Quam vos dira fames^ noftraeque injuria caedis, 
Ambelas fubigat malis abfumere menfas. 

Dixit; etinfilvam, pennis ablata> refugit: 
At fociis^ fubit^ gelidus formidine^ fanguis 
Deriguit: ceddereanimi; nec jam amplius armis, 
Sed Yotis, pfedbusqucy jubent expofcere pacem» 
Siye deae, feu fint dirae obfcenaeque volucres. 
Etpater.Anchiiesy paffis de litore palmis, 
Nmnina magna vocati meritosque indidt iionores: 
Di, prohibete minas; di^ talem avertite cafum; 
£t placidi iervate pios ! Tum litore funem 
Beripere, excuflbsque jubet laxare rudentis. 

Tendunt vela Noti : ferimur fpumantibus undis» 
Cla^curfum ventusque gubematorque vocabant. 
}am medio adparet fludu nemorofa Zacynthos» 
Daliduumque, Sameque^ et Neritos ardua faxis. 
^[ugimus fcopulos Ithacae, Laertia regna> 
Et terram altricem faevi exfecramur Ulixi. 
Mox dt Leucatae nimbofa cacumina montis^ 
Ety formidatus nautis, aperitur ApoUo. ^ 
Hnnc pedmus feffi> et parvae fuccedimusftirbi. 
Ancora de pror^ jadtur j flant litore puppes. 

Ecgo» infperati tandem tellure potiti^ 
Luflramurque Jovi> votisque incendimus aras; 
Aftiaque Iliads celebramus litora ludis. 
Exercent patrias^ oleoIabente> paVsftxa^ 
s 



^8 -ffiNEIDOS, V.282. 

Nudati focii. Juvat evaiifle tot urbis 
Argolicas^ mediosque fugam tenmfTe per hollis. 
Interea magnum fol drcumvolvitur annum> 
£t glacialis hiems aquilonibus afperat undas. 
JEre cavo clipeum^ magni gefbtmen Abantis, 
Poilibus adverfis figo, et rem carmine iigno: 

JBNBAS BJEC D£ DANAIS VICTORIBUS ABMA. 

Linquere tum portus jubeo, et coniidere tranftris: 
Certatim focii feriunt mare, et aequora verrunt 
Protenus aerias Phaeacum abfcondimus arces, 
litoraque Epiri legimus, portuque fubimus 
Chaonio^ et celfam Buthroti adcedimus urbem. 

Hic iucredibilis rerum fama occupat auris, 
Pri^miden Helenum Graias regnare per urbis, 
Conjugio iBacidae Pyrrhi iceptrisque potitum; 
£t patrio Andromachen iterum ceffiife marito. 
Obihipuij miroque incenfum pedtus amore^ 
Conpellare virum, et cafus cognofcere tantos. 
Progredior portu, claiiis et litora linquens. 
Sollemnis tum forte dapes, et triitia dona, 
Ante urbem in luco, falii Simoentis ad undam, 
Libabat cineri Andromache, Manisque vocabat 
Hedoreum ad tumulum; viridi quem cefpite iiui* 

nem, 
Et geminas, cauifam lacrimis, facraverat aras. 
Ut me confpexit venientem, et Troia circum 
Arma amens vidit, magnis exterrita monfbis, 
Deriguit vifu in medio; calor oild reliquit; 



y.909' LIB. m. 239 

Labitur; et longo vix tandem tempore fatur: 
VeraDc te facies^ verus mihi Duntius adfers, 
Nate dek ? vivisne ? aut, fi lux alma receffit, 
He6tor ubi eft ? dixit, lacrimasque effudit, et om- 

nem 
Inplevit clamore locum. Vix pauca fiirenti 
Subjicio, et raris turbatus vocibus hifco : 
Vivo equidem, vitamque extrema per omnia duco. 
Ne dubita : nam vera vides. 
Heu ! quis te cafus, dejedam conjuge tanto, 
Exdpit? aut quae digna fatis Fortuna revifit? 
Hedtoris Andromache, Pjrrrliin* connubia fervas? 
Dejecit voltum, et demjffk voce locuta efl: 
felix una ante alias Priameia virgo, 
Hoiiilem ad tumulum Trojae fub moenibus altis 
Jufla mori, quae fortitus non pertulit ullos, 
Nec vidoris heri tetigit captiva cubile! 
Nos, psLtnk incenf^, diverfa per aequora vedae, 
Stirpis Achilleae fafhis, juvenemque fuperbukn, 
Servitio enixae, tulimus : qui deinde, fecutus 
Ledaeam Hermionem, Lacedaemoniosque Hyme- 

naeos, 
Me famulo famulamque Heleno transmifit haben- 

dam. 
Aft illum, ereptae magno inflammatus amore 
Coirjugis, et fcelerum Furiis agitatus, Orefles 
Excipit incautum, patriasque obtruncat ad aras. 
Horte Neoptolemi regnprum reddita cefiit 



260 ^NEIDOS, V.334. 

Fara Heleno : qui Chaonios cognomine campos, 
Chaoniamque omnem Trojano a Chaone dixit ^ 
Pergamaqne, Iliacamque jugis hanc addidit arceoL 
Sed tibi qui curfum venti^ quae fata» dedere ? 
Aut quisnam ignarum noibis deus adpulit oris? 
Quid puer Afcanius; fuperatne^ et yefcitur auri? 
Quem tibi jam Trqja * * * * 
Ecqua tamen puero efl amiflk cura parentis? 
Ecquid in antiquam virtutem, animosque virilis^ 
£t pater ^neas, et avunculus exdtat He6br? 

Talia flindebat lacrimans, longosque debat 
Incaflum fletus^ quum fefe a mflenibus heros 
Priamides multis Hdenus comitantibus adfert» 
Adgnofdtque fuos^ laetusque ad limina dudt, 
£t vultum lacrimis verba inter fingula fundit. 
Procedo, et parvam Trojam> iimulataque magnis 
Pergama^ et arentem Xanthi cognomine rivum 
A4gnofco^ Scaeaeque ampledor limina portse. 
Nec non et Teucri fod^ iimul urbe fruuntur. 
Ulos portidbus rex adcipiebat in amplis: 
Aulai' in medio libabant pocula Bacchi^ 
Inpoiitis auro dapibus^ paterasque tenebant. 

Jamque dies^ alterque dies, proceffit $ et aurft 
Vela vocant; tumidoque inflatur carbafus aufiro. 
His vatem adgredior didis^ ac talia quaefo: 
Trojugena, interpres divom^ qui numina Phoebii 
Qui tripodas, Clarii lauros^ qui fidera fentis, 
£t volucrum luigvxa%> ^\. i^to?^n2^ ^sQBis^ ^^ennae^ 



t.362. LIB. m, 261 

Fare age (namque omnem curfum mihi profpera 

. dixit 
Rdigioy et cundi fuaferunt numine divi 
Italiam petere, et terras tentaie repoftas : 
Sola noYum^ diduque nefas^ Harppa Celsno 
Prodigium canit^ et triftis denuntiat iras, 
Obfcenamque famem) quae prima pericula vito; 
Quidve fequens tantos poffim fuperare labores ? 

Hic Helenus^ caefis primum de more juvencis, 
Exorat pacem divom^ vittasque refolvit 
Sacrati capids, meque ad tua limina, PhoBbe, 
Ipfe manu^ multo fufpenfum nimiiney ducit; 
Atque haec deinde canit divino ex ore facerdos : 

Nate dei> nam te majoribus ire per altum 
Aufpiciis manifeiia fides : fic fata deiim rex 
Sortitur^ volvitque vicesj is vertitur ordo : 
Pauca tibi e multis, qup tutior hofpita luAres 
.£quora, et Aufonio poffis confidere portu, 
Expediam didis^ prohibent nam cetera Parcae 
Scire> Helenum farique vetat Satumia Juno. 

Principio, Italiam, quam tu jam rere propin- 
quam, 
Vidnosque, ignare, paras invadere portus, 
Longa procul longis via dividit invia terris. 
Ante et Trinacri^ lentandus remus in undk^ 
Et falis Aufonii luflrandum navibus sequor, 
tnfemique lacus, JEsexqxie infula Circse, 
Cluam tut^ poifis urbem conponere t&it^» . 



2(52 ^ N E I D O S, V. 388. 

Sigoa tibi dicam $ tu condita mcnte teneto. 
Quum tibi follicito, fecreti ad fluminis undam, 
Litoreis ingens inventa fub ilicibus fus, 
Triginta capitum fetus enixa, jacebit, 
Alba, folo recubans, albi circum ubera natij 
Is locus urbis erit, requies ea certa laborum. 
Nec tu menfarum morfus horrefce futuros; 
Fata viam invenient, aderitque vocatus Apollo, 
Has autem terras, Italique hanc litoris orani; 
Proxima quae nolbri perfunditur sequoris aBfhi, 
Effuge : cun^a malis habitantur maenia Graiis. 
Hic et Narycii pofuenmt mcenia Locri, 
£t Sallentinos obfedit milite campos 
Ly6tius Idomeneus : hic illa ducis Meliboei 
Parva Philo6letae fubnixa Petelia muro. 
Quin, ubi transmifTae fleterint trans aequora dafles» 
£t pofitis aris jam vota in litore folves, 
Purpureo velare comas adopertus ami^tuj 
Ne qua inter fandos ignis in honore deorum 
Hoftilis facies occurrat, et omina turbet. 
Hunc focii morem facrorum, hunc ipfe teneto; 
Hac cafti maneant in religione nepotes. 
Aft, ubi digreiTum Siculae te admoverit orae 
Ventus, et angufti rarefcent clauftra Pelori, 
Laeva tibi tellus, et lougo laeva petantur 
^quora circuitu: dextrum fuge litus, et undas* 
Haec loca, vi quondam et vaft^ convolfa rain^, 



y.4l6. LIB. III. 263 

Diifiluifle ferunt^ quuin protenus utraque tellus 
Una foret : vcnit medio vi pontus, et undis 
Hefperium Siculo latus abfcidit; arvaque^ et urbis^ 
Litore didu£tas, angudo interluit aeltu. 
Dextrum Scylla latus^ laevum inplacata Charjbdis, 
Obfidet; atque imo barathri ter gurgite vados 
Sorbet in abruptum flu^us, rurfusque fub auras 
Erigit altemos, et fidera verberat und^. 
At Scyllam caeds cohibet fpelunca latebris, 
Ora exfertantem^ et navis in faxa trahentem. 
Prima hominis facies^ et pulchro pedore virgo 
Pube tenus: poflrema inmani corpore piftrix, 
Delphinum caudas utero conmifTa luporum. 
Praeftat Trinacrii metas luftrare Pachyni 
CeiTantem, longos et circumfle6tere curfu», 
Quam femel informem vaflo vidiire fub antro 
Scyllam, et caeruleis canibus refonantia faxa. 
Praeterea, li qua eft Heleno prudentia, vati 
Si qua fides, animum fi veris inplet Apollo; 
Unum illud tibi, nate de^, praeque omnibus unum, 
Praedicam, et repetens iterumque iterumque mo- 

nebo : 
Junonis magnae primum prece numen adora; 
Junoni cane vota libens, dominamque potentem 
Supplicibus fupera donis: fic denique viftor 
Trinacri^ finis Italos mittere reli6t^. 
Huc ubi delatus Cumaeam adcefteris urbem, 
Divinosque Jacus^ et Avema {oiiaTi\)\2L ^W\%% 



7J54 -ffi N E I D O S, V. 44S 

Infanam vatem adfpicies^ quae rnpe fnb iml^ 
Fata canit^ foliisque notas, et nomina, mandat. 
Quaecumque in folib defcripfit carmina Tirgo, 
Digerit in numerum^ atque antro fedufa relinquil 
Illa manent inmota locis, neque ab ordine cedoD 
Verum eadem, verfo tenuis quum cardine ventus 
Inpulit, et teneras turbavit janua frondis, 
Numquam deinde cavo volitantia prendere faxo, 
Nec revocare iitus, aut jungere carmina curat 
Inconfulti abeunt, fedemque odere Sibyllae. 
Hic tibi ne qua morae fuerint difpendia tanti, 
Quapivis increpitent fodi et vi rurfus ia altuni 
Vela vocent, poffisque iinus inplere fecundos; 
Quin adeas vs^tem, precibusque oracula pofcas 
Ipfa canat, vocemque volens, atque ora, refolvat. 
lUa tibi Italiae populos, venturaque bella, 
£t, quo quemque modo fugiasque ferasque labc 

rem, 
Expediet ; curfusque dabit venerata feciindos. 
Haec funt, quae noib*^ liceat te voce moneri. 
Vade age, et ingentem fa6tis fer ad aethera Trojan 
Quae poflquam vates fic ore effatus amico c&, 
Dona dehinc, auro gravia, fedoque elephanto, 
Imperat ad navis ferri, flipatque carinis 
Ingens argentum, Dodonaeosque lebetas, 
Loricam, confertam hamis auroque trilicem,. 
Et conum iniignis galeae, criflasque comantis, 
Arma Neoptolccoi: iAxtwl^lixsaL^Q»a.^5«ss^^ 



V. 47a. L I B. IIL 4(55 

Addit equoSy additque duces : 

Remigium fupplet: focios fimul inftruit annis. 

Interea claifem velis aptare jubebat 
Anchifesy fieret vento mora ne qua ferenti; 
Quem Phcebi interpres multo conpellat honore: - 
Coxijugio^ Anchifa> Veneris dignate fuperbo, 
Cura de{an, bis Pergameis erepte ruinis» 
£cce! tibi Aufoniae teUus} hanc*adripe velis : 
£t tamen hanc pdago prseterlabare necefle eft: 
Aufoniae pars illa procul> quam pandit Apollo, 
Vade^ ait, o felix nati pietate ! quid ultra 
Provehor, et fando furgentis demoror auflros? 
Nec minus Andromache, digreffu mcBfta fupremoi 
Fert, piduratas auri fubtemine, veitis, 
£t Phiygiam Afcanio chlamydem^ nec cedit ho- 

nore, 
Textilibusque onerat donis^ ac talia fatur^ 
Adcipe et haec, manuum tibi quae monumenta 

mearum 
Sint, puer 5 et longum Andromachae teflentur amo- 

rem, 
Conjugis Hedoreae. Cape dona extrema tuorum, 
O mihi fola mei fuper Aflyanadis imagot 
Sic oculos, fic ille manus, fic ora, ferebat: 
£t nunc aequali tecum pubefceret aevo. 

Hos ego digrediens lacrimis adfabar ob(»:tis : 
Vivite.felices, quibus efl Fortuna perada 
Jam fua : nos alia ez alUs in f ata vocatcrax \ 



( 



2(5(5 -ffiNEIDOS, v.495. 

Vobis parta quies: nuUum maris aequor arandum^ 
Arva neque Aufoniae, fenlper cedenda retro, 
Quaerenda. £fiigieni Xanthi, Trqjamque, videtis, 
Quam veftrae fecere manusj melioribus, opto, 
Aufpiciis! et quae fiierit minus obvia Graiis. 
Si quando Tliybrim, vicinaque Thybridis arva, I 

Intraro, gentique meae data mcenia cernam; ^ 

Cognatas urbis olim, populosque propinquos, 
Epiro, Hefperi^, (quibus idem Dardanus audor, 
Atque idem cafus) unam faciemus utramque 
Trojam animis : maneat nofb-os ea cura nepotes. ^ 

Provehimur pelago vicina Ceraunia juxta; ^ 

Unde iter Italiam, curfusque breviffimus undis. 
Sol ruit interea, et montes umbrantur opaci. ^ 

Stemimur optatae gremio telluris, ad undam, 
Sortiti remos; paffimque in litore ficco 
Corpora curamus. Feffos fopor inrigat artus. 
Nec dum orbem medium Nox horis a£ta fubibatj 
Haud fegnis flrato furgit Paliniirus, et omnis 
Explorat ventos, atque auribus aera captat : 
Sidera cun6ta notat, tacito labentia ccelo; 
ArdurumPleiadasque, Hyadas geminosqueTiiones, 
Armatumque auro circumfpicit Oriona. 
Poflquam cun6ta videt ccelo coniiare fereno, 
Dat clarum e puppi fignum^ nos cafh^ nK>veniU8y 
Tentamusqae viam, et velorum pandimus alas. 

Jamque rubefcebat fiellis Auiora fugatis, 
Quum procul obfcuros coUes, humilemqae Tidemus 



▼. 523. LIB. ra. 267 

Italiam. Italiam primus conclamat Achates; 

Italiam Iseto focii clamore falatant. 

Tum pater Anchifes magnum cratera coron^ 

Induit^ inplevitque mero; divosque vocavit 

Stans celfi in puppi : 

Dij maris et terrae tempeAatumque potentes, 

Ferte viam vento facilem, et fpirate fecundi. 

Crebrefcunt optatae aurae^ portusque patefcit 
Jam propior^ templumque adparet in arce Mi- 

nerva: 
Vela legunt focii, et proras ad litora torquent. 
Portus ab Euroo fludu curvatus in arcum; 
Obje6tae faif^ fpumant adfpargine cautes^ 
Ipfe latet: geroino demittunt brachia muro 
Turriti fcopuli, refiigitque ab litore templum. 
Qiiatuor hic, primum omeu, equos in gramine vidi, 
Tondentis campum late, candore nivali : 
Et pater Anchifes, Bellum, o terra hofpita I portas : 
Bello armantur equi: bellum haec armenta minan- 

tur: 
Sed tamen idem olim curru fuccedere fueti 
Quadrupedes, et frena jugo concordia ferre 5 
Spes et pacis, ait. Tum numina fan6ta precamur 
Palladis armifonae, quae prima adcepit ovantisi 
£t capita ante aras Phrygio velamur ami^; 
Praeceptisque Heleni, dederat quae maxuma, rite 
Junoni Argivae juiTos adoiemus honores. 

Haud mora; continuo, perfedis ordine votis, 



208 -ffiNEIDOS, r.549. 

Comua velatarum obverdmus antennarum, 
Grajugenumque domos fufpe^que linquimns arva. 

Hinc finus Herculei» fi vera eft fama, Tarend 
Cemitur. AdtoUit fe diva Ladnia contra, 
Caulonisque arces, et navifraguni Scylaceum. 
Tum,procul e £udu Trinacria cernitur iBtna, 
£t gemitum ingentem pelagi^ pulfataque iaxa 
Audim^is longe, fradasque ad litora voces^ 
Exfultantque vada, atque seftu mifcentur areiae. 
£t pater Anchifes: Nimirum haec illa Charjbdis; 
Hos Helenus fcopulos^ haec faxa horrenda^ cane- 

bat. 
EripitCy o focii! pariterque infurgite remis. 
Haud minus ac juffi faciunt: primusque radentem 
Contorfit laevas proram Falinuras ad undas ; 
J^aevam cun6ta cohors remis^ ventisque, petirit. 
Tollimur in coelum curvato gurgite, et idem 
Subdud^ ad Manis imos defidimus und^. 
Ter fcopuli clamorem inter cava faxa dedere; 
Ter fpumam elifam, et rorantia vidimus aftra. 
Interea fefTos ventus cum fole reliquit; 
Ignarique vise Cyclopum adlabimur oris. 
•^ Portus ab adceffu ventorum inmotus, et ingens . 
Ipfe^ fed horrificis juxta tonat ^tna rainis, 
Interdumque atram prorumpit ad aethera nubem, 
Turbiue fumantem piceo, et candente faviJlk: 
Adtellitque. globos flammarum, et fidera lambit: 
Interdum fcopulos^ avolfaque vifcera montis. 



T.576. LIB. III. 2^ 

Erigit erudans, liquefadaque faxa fub auras 
Cum gemitu glomerat, fundoque exaeibiat imo. 
Fama cft, Enceladi femiuftum fulmiue corpus 
Urgueri mole hac, ingentemque infuper iBtnam 
Inpofitam ruptis flammam exfpirare caminis; 
£ty feflum quoties mutet latus, intremere omnem 
Murmure Trinacri^m^ et coelum fubtexere fumo. 
Nodem illam, te6d iilvis^ inmania monilra 
Ferferimusj nec^ quae fonitum det caufa> videmus: 
Nam neque erant afb-orum ignes, nec iuddus aethr^ 
Sidere^ polus, obfcuro fed nubila ccelo ; 
£t lunam in nimbo nox intempefla tenebat. 
Foflera jamque dies primo furgebat £oo> 
Humentemque Aurora polo dimoverat umbram; 
Quum fubito e fiivis, macie confeda fuprem^, 
Ignoti nova forma viri, miferandaque cultu^ 
Frocedit, fupplexque manus ad litora tendit. 
Refpicimus. Dira illuvies, inmiiTaque barba^^ 
Confertum tegumen fpinis^ at cetera Graius, 
Ut quondam patriis ad Trojam miifus in armif, 
Isque, ubi Dardanios habitus et Troia vidit 
Arm^ procul^ paullum adfpedu conterritus baefitt 
Continuitque gradum: mox fefe ad litora praecepft 
Cum fletu, precibusque, tulit: Per iidera teiior> 
Per fuperos, atque hoc cceli fpirabile lumen; 
Tolliteme, Teucri: quascumque abducite terras; 
Hoc fat erit. Scio me Danais e claiiQbus unum> 
£t bello Iliaeos fateor petiifle Penates. 



270 -ffi N E I D O S, V. 604. 

Pro quo, fi fceleris tanta eft injuria noftri, 
Spargite me in fludus» vafloque inmei^te ponto: 
Si pereo, hominum manibus periifle juvabit. 
Dixerat: et, genua amplexus genibusque volutansi 
Haerebat. Qui fit, fari, quo fanguinc cretus, 
Hortamur ; quae deinde agitet Fortuna, fateri. 
Ipfe pater dextram Anchifes, baud multa moratosi 
Dat juveni } atque animum praefenti pignore fir- 

mat. 
Ille haec, depofit^ tandem formidine, fatur : 

Sum patri^ ex Ithac^, comes infelicis Ulixi, 
Nomen Achemenides; Trojam genitore Adamafto 
Paupere (manfiffetque utinam Fortunal) profec- 

tus. 
Hic me, dum trepidi crudelia limina linquunt, 
Inmemores focii vallo Cyclopis in antro 
Deferuere. Domus fanie dapibusque cruentis, 
Intus opaca, ingens : ipfe arduus, altaque pulfat 
Sidera, (Di, talem terris avertite pefiera!) 
Nec vifu facilis, nec di6ku adfabilis ulli : 
Vifceribus miferorum, et fanguine vefcitur atro. 
Vidi egomet, duo de numero quum corpora nofiro, 
Prenfa manu magn^, medio refupinus in antro, 
Frangeret ad faxum, fanieque exfperfa natarent 
Limina: vidi atro quum membra fiuentia tabo 
Manderet, et tepidi tremerent fub dentibus artus. 
Haud inpune quidem j nec talia pafTus Ulixes, 
Oblitusve fui eft Ithacus difcrimine tanto. 



V.630. LIB. m. 271 

Nam fimul^ expletus dapibus, vinoque fepultus, 
Cervicem inflexam pofuit, jacuitque per antrum 
Inmenfus, faniem enidans, ac frufta cruento 
Per fonmum conmixta mero; nos, magna precati 
Numina, fortitique vices, un^ undique circum' 
Fundimur, et telo lumen terebramus acuto, 
Ingens> quod torv^ folum fub fronte latebat^ 
Argolici clipei, aut Phcebeae iampadis, inflar : 
Et tandem laeti fociorum ulcifcimur umbras. 
Sedfugite^omiferi! fugite^ atque ab iitore funem 
Rumpite : 

Nam^ qualis quantusque cavo Polyphemus in antro 
Lanigeras claudit pecudes, atque ubera preffat^ 
Centum alii curva haec habitant ad litora volgo 
Infandi Cyclopes, et altis montibus errant. 
Tertia jam Lunae fe cornua lumine conplent^ 
Quum vitam in filvis, inter deferta ferarum 
Lufba domosquc, traho^ vaflosque ab rupe Cyclopas 
Profpicio, fonitumque pedum vocemque tremifco. 
ViiStum infelicem, baccas, lapidofaque coma, 
Dant rami, et volfis pafcunt radicibus herbae. 
Omnia conlufbrans, hanc primum ad litora clailem 
Confpexi venientem. Huic me, qusecumque fuiflet, 
Addixi: fatis efl gentem effugiife nefandam : 
• Vos animam hanc potius quocumque abfumite leto, 
Vix ea fatus erat, fummo quum monte videmus 
Ipfum, inter pecudes vaM fc mole moventem, 
Paflorem Polyphemum, et litora nota petentem : 



274 ^NEIDOS. V.7C 

Heu genitorem, omnis curae cafi!lsque levanieD, 
Amitto Ancbifen I Hic me, pater optime, feiTu 
Deferisj heu! tantis nequidquam erepte pericl 
Nec vates Helenus^ quum multa horrenda mooei 
Hos mihi praedixit lu£tus^ non dira Celseno. 
Hic labor extremus, longnrum baec meta viarui 
Hinc me digreffum veibris deus adpulit oris. 
Sic pater j^neas^ intentis omnibus, untis 
Fata renarrabat divom, curfusque docebat. 
Conticuit tandem^ fa6toque hic fine quievit. 



IN VIRGILIUM NOTULiE. 



IN ECLOGAS. 

I. iS« Ad fidem vetuftiorum tt plurium membranarum ab» 
cidi verfum 

Sae|>e finiftra cava praedixit ab ilice comix : 
[atim pr»vityox 'pnedicere^ quod per fe verfum cfle interpola* 
jm evinceret, et huc tralatum ab £cl. ix. 15. Nec a nobis 
oa ftat Servii filentium. 

Ver. 33. Diftinxi ut redeat < pinguis' ad 'vi^ima/ probante 
ervioj et fcriptorum ' aiiorum auAoritate ; quos in re manifefta 
uid profuerit cumuiare ? 

Ver. 44. Dedi < hoc * ex conje^rS ; quam nemo improbabit» 
ifi qui vetuftam rubiginem nitori novo praetulerit, aut cum Fa- 
ro profunditatera receptae le^tionis emirabitur. * Hic* ineptit : 
aid enim refert <ubi' refponfum datum fit ? ' quale' ver5 fuerit 
efponfumy id demum momento videtur efle maximo. ^n. v. 
06. 

* Haec. refponla* dabat: 
tvi. 344. 

' Hoc' uno 'refponfo' animum delufit Apollo. 
^mfer Ovidium met. ii* 326. Aliud non patitur linguae ratio. 

Ver. 49. Aliter diftinxi noh fine magno loci commodo. Hinc 
nnnia cohaerent melii^s; nec nudi aliquid, aut fine rationibus 
doneis di£Uy relinquitur. 

Ver. 59. Dedi quod conjeceram, et ante me Cerda, aflcn- 
aente uno MS. nec credibile eft aliter potuifle fcribere Vlrgilium. 
OppbfitiDoem neceflariam ben^ fervat Horat. art. poet. 30. 



IN VIRGILIUM 

Ddphinum filvis appingity * fluAibus aprum/ 
Similiter ClaudianuSy in Prob. conf. v. 169. 

pcr < flumina dai&s ' 

Errabunt : 
ubi hunc locum Virgilii aperte imitatus eft. 

Nec egregi^ non favet nobis cjufilcm omatiifimi poctae l< 
non alio colore, in Eutropium, i. 354. 

jam < frugibus aptum' 

.£quor, et advedum filvis * delphina ' videbo. 
Ver. 73. Quivis, intentiiks fpe£bns, agnofcet veram le&ic 
efle 'perduxit.' Dubitantem remittimus ad Ruhnkenium in 
Paterc. ii. xo6. 2. 

Ed. ii. 20. Peifime dispungitur poft < pecoris.' Sic r 
Geo. ii. 146. 

Hinc<albi/ Clitumne, 'greges'-^ 
ibid. iii. 391. * 

Munere fic ' niveo lanac' — . 
Valerius Fbccusy i. 90. 

.... 'niveiquegreges* altariacingent. 
Facetus eft Heynius, cikm putet alia diftinAione verfum fiei 
merofiorem : quafl haec caefura non fuerit etiam frequentil 
et aliud magis commcndaret poefln paufarum varietate! '. 
nobis Servius. 

£cL iii. 6o. Audio fecundam interpretationem Servii : ' 
" Mufx; fumaraus ab Jove principium." Conferas praec 
tem verfumy et ed. vii. 19. 

Ver. 109. Dudtim divinaveram transponendas efle voces < 
res' et 'amaros;' fed ante me, quod fer5 intdkxerim, 
< Eberto ' in mentem venerat. ^Amaros' quidem metuit an 
utvidetur, Damoftas; vide verss. 65. 81. xoi. 'dukes' a 
expertus eft Menalcas : vide verss. 66. 74. 

Ecl. iv. 33. Ledvonem ampledor looge magis eiqui 



NOTUL-ffi. 

atque clegantem> ex audoritate codicum ; quorum unus dat ^ tel- 
lurc/ altcr « tellurem ' et < fulco ;* tertiu$ denkjue * fulcts/ De his 
conftru£lionis varietatibus, quas amant in primis poetx, nos le£tor 
confulat ad Eurip. Hcrc. fur. 7. lon. 1. et Soph. Philodt. 3^4. 
Vcr. 53. Conjedurae propris *tum* cxtudcrant.j quam lec- 
tionera> MSS. confirmatamy non dubitavi recipere) quiim ulita- 
Catior mihi videatur non lucis tantummodo, fed et fenfus, expers. 

£cl. V. 5. Prafero ' motantibus.' Dicere quid expedit ' in- 
xrtas' efTe eas umbras, quas ' mutent' Zephyri? Minimeautem 
ineptum videtur affirmare, umbras 'variare* ob Zephyrorum 
' motum.* Plura mox dicemus ad Lucretium, iv. 78. 

Vcr. 54. Ad vocem * puer* vifum cft utrobiquc diftinguere : 
zonfcras ver. 19. 

£cl. viii. 6. Ita placuit interpungere. Adeas qu« diximus 
nuper ad Euripidis Herc. fur. 627« 

Ver. 55. Amicus quidam nofter hanc le^onem invenit in 
MS. Eft fane longe exquifttior» et procM dubio veniy qui^m Vir^ 
filius in animo habuerit exprimere Theocritum> idyU. i. 136. 

Kn^ opiAiv TOi a-XMirts an^i yt^fua-atm, 
/ulgata vox orta eft ex interpretatione ; quam proclivitery &cile 
liicas ex fcholio ad Theocriti locum citatum. 

Ver. 74« Ita prius conjeceram legendumj quam noveriro co- 
iicem confentire. L<onge iignatior eft haec le£Uo. 

Ver. 83. Luce clarius eft me veritatem ex conjedura protu- 
ifle. ** £go hanc laurum contra Daphnida " Non inunerit6 re- 
epta fcriptura fcrupulum injecit Servio t vid. fchol. Theoc. ii. 23. 

£d. ix. 5. Videas Burmannum. £ladjem noftro quoque in- 
enio fe obtulerat conjeAura, quam pro veriijima ample^mur^ 

£d. X. 44. Sic procul dubio reponendum^ ut ante me vi- 
erunt alii. Commentum Servii minus pla^ ob fequentia.— 
'x diftin<£tionem maluerim poft *Martis/ ut vox *Martis* ad 
tela * rcferatur. Ita Silius^ viii. %o. 



IN VIROILIUM 

maerebanty caedefineuUl 

(InfoUtum fibi) bella geriy ficcasque cruore 
Inter < t la' fini < Mavortis' bebefcere dextns : 

fic enim reftituendus eft ifte locus. Nofter fupra, ecL ix* it» 

carmina tantum 

Noftravalent, Lycida, < tcla ' inter < Martia*— . 

Propertius, iii. i. 7. 

At valeaty Pbcebum quicunque moratur in armis : 

adeas etiam Georg. ii. 283. 



IN OBOR6ICA. 

Georg. i. 4. Sequor le£Uonem in editione noftra Geoigicoo 
(minus accurata (ane atque pueriliter temeraria) mihi propofiUffl» 
tunc temporis infcio idem aliis pbcuifie. Sic HoratiuSy fe ooid* 
parans 'api/ od. iv. 2. 31. 

operoia < parvus* 

Carmina fingo. 
Ver. 6. Dudum perfpexeram ita efle reponendum'; per (e vi- 
cinae voces iatis oftendunt eum loqui de 'iuminibus:* et (erdvidi 
Servium agnofcere pro antiquiore ledkione, et, ne dubites, veriote; 
nam ' deos ' invocat (quod notandum), et videtur ex profeflb iffli- 
tari ^fchjlumy Agam. 5. 

Kai Tovc ^ipoyrac X^^M^ '^^ ^tfO( BfcrHft 

A«f*irpevc iv9€karai, tfAW^worrat^ aiBifi, 
Philode Monarchia, lib. i. vocat 'fidera' of^vrraf tucfjuih 
Valerius Flaccus, vii. 390. 

£t jam jam magico per opaca filentia Colchis 

Coeperat ire fonoy monftrataque condere vultus 

* Numina :* 
ubi confulas interpretes* Seneca» de conioL ad Polyb. 31. Max- 



NOTUL-ffi. 

imi et * dariifimi' confpe£tu < numinis.' Nec diffiniulem tamen 
Probam Falconiam in centone Virgiliano, ver. 60. vulgatam con- 
firmare, ab ultima fcilicet antiquitate depravacam. Miltonusy 
Par. amifs. iv. 33. de < Sole :' 

like^thsGod' 

Of this new world. 
Frigctcura Muraina* cpitheton «clariffima,* Hos vocat <luci- 
dum ' cosli < decus ' in carmine feculari Flaccus. 

Vcr. 7. Non audiendi funt viri dariirimiy qui Liberum etCe- 
rerem ad prxcedentia reduamt, Schutzius, Heynius^ Brunckiusy 
ec Bryantus noftras, quicquid obnitatur Macrobius, Sat. i. 16. 18. 
et .24. qui fibi ipli niiniks conftat. Adeas Apuleium de deo So- 
cratis, fub. initio; cujus textus ledtloni noftra^ adverfotyr, a|gu- 
mentum favet ; ut hoc obiter attingam : mox etiam haec ' clarif- 
fima numina,' quali volens interpretari, nominat ' radiantes dcios.' 

Priinas agunt, ut manifeftum eft, in agricolarum rebus coeli 
fidera, et potiiiimum majora, quae fovent omnia; deinde, ob 
maxima beneficia in communem vitam per fruges inventas et 
vinum importata, fecundas Ceres et Baochus fibi vindicant. 

Ver. 27. Elegantiorem adhibui, ni fallor, diftin^onem. Is 
< ZM&OT * Latine di^^us tA, quem fequimur, ut ducem. Cioero 
ad Atticum, viii. 2. Aut locupletior mihi fit quxreodiis ^auc- 
tor' quam Socrates. Ovidius, amor. iii. 10. 35. 

Diva, < potens frugum»' filvis ceiTabat in altif, 
Sed rem fecat Manilius, ndftrum in^tatus, i. 446. 

CaeCar nunc < terris,' poft ' ccelo,' maximus ' audor.' 

Ver. 35. Elegantior haec le£tio c&, quao^ ^relinquit:' yid^ 
libftram Silv. Crit. i. pp. 16. 17. 

Ver. ico. Ovidius, Faft. i. 695. 

* Hoc ego pro vobis, hoc vos * optate,' coloni. 

Ver; 102. Hunc ordinem verborum dat, noftris auribus (ane 
mollioremi vetustiflimuQi pxemplar^ typis ejianttvm, penes me ; 



IN VIRGILIUM 

compares EcL vi. 73. ^n. vi. 878. Sed error eft pro 'cultu.' 

Ver. 126. Ita locum citat Ladantius, inftit. v. 5. Aliter 
Seneca, epiA^. xc. 

Ver. 136. Sequor ordinem editionis noftrae vetuftiffimz; 
qu^m duo fubftantiva minib concinne feparentur. 

Vcr. 196. Ita Brunckius; quod et ipfe feorftm videram. 

Ver. 200. Fidenter repofuimus divinationem noftiam duduffl 
propolitam et munitam exemplis: qua nulla verior optari pote(^* 
Vox ' ruere * in fe notionem babct perfe<^ cujufdam atque abfo- 
lutiy quod gradus refpuat : unde, quamvis bonum fuerit * ruere' 
per fe, ' ruere in pejus ' minime ferri poCeft. Livius, x. %%» 
Gallorum quidem etiam corpora, intolerantiffima laboris atque 
xftusy <fluere.' Sophocles Eled. 1006. 

La^ntius, de mort. pers. 24. <' Jam propinquavit illi judidum 
Dei; fecutumque tempus efty quo res ejus 'diiabi' ac 'fluere' 
coeperunt. Velleius Paterculus, ii. 16.4. 'fluentem' procum- 
bentemque rempublicam : ubi confulas Ruhnkenium, et, fi velis 
plura> noftram Georgicon editionem. Hx voces confiinduntur 
etiam fcribis ad ^n. xi. 236. 

Ver. 213. Ita legit etiara editio noftra vetuftiffima. 

Ver. 243. Diftinxi, ut vera conftrudio, qux latuit^ elucef- 
cat. Ordo plenus flc fe habet : '' At iliumy qui eft fub pedibuS) 
Styx videt." Invicem opponuntur * fub pedibus,* qux voces 
adjedtivi officio funguntur, et ' fublimis.' 

Ver. 251. Olim dedi veriflime hanc le£lionem ex divinatiooe; 
nefcius ita citafle Senecam in epift cxxii. 

Ver. 334. * Plangit/ i. e. Jupiter : adeas nos ad Horatii epod. 
X. 8. 

Ver. 438. * Condit * vera eft \t6kio : confer ver. 427. 

Ver. 441. Has emendationes, olim ex conjedura nobis pro- 
pofitas; poft quam fa£li ftmus certiores^ partim MSS, partim io- 



N O T U L ^. 

geniis alionim criticorum ciTe confirmataS) non dubitavimus in 
textum admittere : nec fe propria luce atque elegantia leAoribus 
venuftis non commendabunt. 

Ver. 467. Genuinam Virgilii manum tibi reddimus, leftor, ejc 
conjeftura. 'Caliginc/ vel « tenebris, tegcrc* reftc dixeris; 
unde non obftiterit Petronius, fic, ni fallor, refcribendus, eadcm 
prodigia tra6tans: 

namque, < orbe ' cruento 

* Deformis,' Titan vultus * caliginc texit :* 

unde etiamobiter liquet < eclipfin * non intelligi. Scd 'fcrru- 
ginc,.' Lc. 'colore' quodam, (Ifidor. orig. xix. 28.) vel ^patlorei 
feegere,' quis poetarum dixit ? Ovidius, met. iv. 404. 

* obfcura * tin£tas ferruginc ' habenas : 

ibid. XV. 718. 

Caerulus et ' vultum ferruginc ' Lucifer atra 

* Sparfus * erat : 
et ii. 798. 

peftusquc maBU, « ferrugine tin£ta/ 

Tangit. 
Martialis, x. 33. 

viridi ' tinftos aeruginc ' verfus. 

Non alienus eft Paulini de S. Joh. Bapt. ver. 115, pulchcr 
verficulus : 

vultus demifla pudicos, 

* Tinxit fuffufo * rutilantes ' (anguine ' malas : 

confer Ovidium, epift. iv. 72. Non aufim tamen celare Probam 
Falconiam, de nov. Teft. ver. 312. pro vuigata ftare; fltd librarit 
hos lufus ad receptam fcripturam facile retorqucrent. 
Lucanus, vii. 178. 

£t 'pallerc' diem: 
ut Valerius Flaccus, i. 775. 

multa 'paUensferrugioe* taurust 



IN VIRGILIUM 

Aldmus AvituS) vL 298* 

Tbdauros geminate meos ufuque politey 

Livida ne £acies pulla ' rubigine tinguat.' 
Claudianus, de Mall. cons. v. 175. 

* infe^him ' longt ' rubigine ' ruris : 

ct eodem redit de Stil. laud. ii. 194. 

* nigras rubigine' falces. 

Conier Aufonii epig. xvii. 4. Prudentius, Cathcni. ix. 79. 

Sol .refugit j et, lugubri < fordidus ferrugine/ 

Igneuro reliquit azem. 
Quc fequuntur etiam loca, inter fe corapofita, mentem meam ple- 
niils aperient, et le£tioni propofitae offundent lucem. Virgilius 
nofter ecl. ii. 47. 

* Pallentes violas' et fumma papavera carpens. 
Horatius, od. iii. lo* 4. 

Nec < tin£his viola pallor * amandum : 
et Claudianus, rapt. Pros. ii. 93. 

dulci < violas ferrugine ' pingit : 

ubi codex habet * tingit.' Neque alius naevus, ut id obiter atdn- 
gam, deformat Sidonium ApoUinarem, carm. zxiii. ver. 206« 
ita refingendum: 

£t te de genetrice vagientem 

* Tinxerunt ' . vitrci vado Hippocrenis. 
Prudentius, cont. Sym. ii. 978. 

Ambuftumque caput culmi < fuligine tingit.' 
Se4 fentio me longiilks evagari, quam patienter ferent operis hu« 
jusce rationes: videas tamen Marklandum ad Statii Sihr. i. 3. 
103. et libros in his vocibus turbantes ad Lucret. ii. 500. ut alibi 
faepe. 

Ver. 475. Hanc le£tionem, longe longeque pocticam m^gis 
atque elegantem, prius eram ingenio aftecutus, quam cognoverim 
non aliud fuadere plures codices. Ita hofter, JEn^ iii. 6« 



N O T U L iE. 

claflemque fub ipfa 

Antandro et Phiygiae molimur * montibus Idae.* 
Lucanus, i. 553. videtur confirmarey fimile argiimentum trac- 
tans: 

.... veteremqucy *jugis* nutantibus,* Alpes' 

Discuflere nivem : 
et idem infra, ver. 6S8« 

nunc defuper < Alpis' 

Nubiferae < colles.' 
Sed ea eft hxc locutio, qux non indigeat exemplorum. 

Ver. 493. ^Scilicet' praecedentibus debet adhaerere. Et eft 
pulcherrima oratio indignantis poetae, et leviter accuiantis, non 
(ine mcerore atque mifericordia. 

Ver, 511. Demerebitur, opinor, haec conje^ra venufti- 
ores Virgilii amatores. < Arma ' quidem ' ferunt ' dixit nofter 
^n. ix. 133. xii. 586. ubi nos confulendi: fed manifeftilfi- 
mum eft fublimitatera hujusce loci quiddam grandius flagitare, 
et eredius. Haud aliter £n. vii. 460« et cum voce 'fxvio' 
conjun£ta ; 

Arma amens ' Axmit j' arma toro te£Usque requirit : 

< Saevit * amor ferri : 
ut etiam ibid. xi. 453. 

Arma manu trepidi pofcunt; < fremit arma' juventus. 
Accius apud Nonium, voce Vulgus, ftc lq;endus : 

* At* nonne Argivos *fremere bellum,' et velle * vim* vul- 
gum vidct ? 
Statius, Theb. iii. 593. 

* Bella * animis, < beUa* ore, * fremunt :' 
etibid. vi. 618. 

Arcades <arma fremunt.' 
Alcimus Avicus, iii. 340. 

< Arma fremunt;' crebra quatitur fisrmidine mundus. 



IN VIRGILIUM 

Claudianus, de laud. Stil. ii. 149. . . 

neque enim negkdas pace cohortes 

Tunc ditasy ci^m ^bdla fremunt.' 
Sidonius Apollinaris, carm. v. ver. 262« quem in tranfitu tmso^ 
datiorem dabimus : 

tandem prorumpit, et arma, 

* Arma fremit f pinguisque etiamnum fanguine fiertur 

Lorica ; obtufus per barbara vulncra contus» 

Atque ' hebet ' aifiduis dentatus caedibus enfis. 
His accedat elegans poeta Marius Vidor, in Gen. ii. 440. loco 
venustiffimo: 

5 fiemeret' cum vcrbere < fxvo' 

Pontusy et illifas contemneret arca procellas. 
Georg. ii. ver. 41. Probo < vokns* conjeAuram meam, olim 
ad locum propoiitam, ioco < volans ;' e^m hanc le£tionem fup- 
peditet etiam codex, probentque Reiikjus et Burmannus. 

Ver. 136. Prior Reiikiusy fiBd me nefcio> vidit ita locum efle 
diftinguendum. Simili venuftate Silius^ xiv. 237. 

Quo mons Sicania non fuigit * ditior umbrae.' 
Statius, Theb. xii 620. 

« Dives * et Egaleos * nemorum.' 
Manilius autem Maronem noftrum aperte imitatus eft, iv. 754. 

£t molles Arabas, * lilvarum ditia ' regna. 
Ver. 144. ^Lata.' Hanc emendationem olim propofuimus 
ad locum, et Ermavimus exemplis. Nobis videtur in veriffimis 
habenda. Sic nofter JEn. i. 225. 

Litoraque, et * latos populos :* 
quam locutionem ab Ennio mutuatus eft. Neque obftat ^n. iii. 
220. 

< Laeta' boura ' paiTun ' campis * armenta ' videmus j 
ob vocem * paflim.' Ovidius, Faft. i. 546. 

vagantur 

Incuftoditae * lata' per arva * boves:* 



N O T U L ^. 

quem locum infeliciter vexabat Heinfius* Neque fucceflu meiiore 
manus immifcrunt viri do6U in Silium, Pun. iv* 312. 

Atque ima < longae' trepidant in valle *juvencae.' 
Idem inferius ibid. ver. 376. 

murmure anbelo 

Squalentes campos et * longa mapalia * complent. 
Neque excerpere pigebit el^ntem claufulam ex Mamertini grat. 
adt Jul. fe£l. x. Et Mata camporum* balatu, hinnitu, * mu- 
gitibus' perfuna. Porro, hinc reAius legas Claudianum, cons. 
Stil. iii. 336. 

' armentaque longa* 

Vaftant -ffithiopum : 
confer JEn. i. 186. .flSmulari voluit Miltonus nofter: Par. 
amifs. vii. 462. 

thefe in flocics 

Pafluring at once, and in < broad herds* upfprung* 
Ver. 174. Veilem fcribi ^artes,' ut ambiguum vitetur, ct 
refte capiatur locus : i. e. ** rcs ct artcs antiqux laudis." Gra- 
tius Cyneg. 107. gemello loco: 

Ergo illum primis nemorum dea iinxit in annis, 
Au^oremque operi dignata infcribere magno, 
Juflit adire fuas et pandere gentibus ' artes.' 
Tacitus annal. iii. 55. Nec omnia apud priores meliora; fed no»- 
tra quoque aetas multa laudis et 'artium' imitanda pofteris tuiit: 
i. e. muitas artes laudabiles : nam locus, qui prima fronte vide-* 
atur adverfari; penitius infpedlus interpretationem noftram fia* 
bilit. Paflim (ibi proponit Maronem exprimendum Tacitus. 

Ver. 322. Refcripfl locum confidenter ex indubia maxiuie 
conje^lura. ' Prima frigora autumni' funt ad ipfum finem au« 
tumni, longe poft < prxteritam aeftatem,' cum hiems tantiim 
non inceperit. Opportuni obveniunt nobis Ovidiani verfus, art. 
am. ii. 315. 



IN VIRGILIUM 

Ssepe * fub autumnum,' cum fbrmofiflimus amius» 

Plenaque purpureo fubrubet uva mero ; 
Gum modo *frigoribus* premitur, modo folvitur 'aeftu/ 
Ver. 332. Male fecerunt editores, qui inferferunt ' germina;' 
quam vocem minime deiidcrandam facit mox veniens ver. 335^ 
confer Silv. Crit. v. p. 13. im. Noftram le^ionem tuetur Ma- 
niliusy iii. 653. hunc ipfum locmh imitatus : 

Et varios * audet flores ' emittcre * tellus.' 
Tueturetiam Nemefianus, ecL iv. 2i. 

perdunt ct <gramina flores:' 

cum Arnobio : ** Quotidie < gemmulas ' et ' pubcfcentes herbas ' 
adurit frigus :*' quem locum protulit Tollius ad carmen Pria- 
peium Ixii. hinc refingendum : 

Nec * gemmas,' modo * gramine* exeuntes» 
Seri frigoris uftulavit aura : 
unde» ut obiter moneam, ftabilitur emendatio noftra Horatii in 
notis ad Sophodis Trachin. ver. 685, 

Nec non firmat noftram le£tionem Probae Falconix cento Vir- 
gilianus, ubi verfus integcr recoftus legitur, ver. 283. Ita de- 
nique folent poetae haec conjungere ; ut Ovidius Faft. iv. 127. 
Nunc ' herbae,' rupta tellure, cacumina toUunt.: 
Nunc tumido < gemmas' cortice palmes agit : 
quem omnin6 confulas etiam in Trift. iii. I2. il. et 13. 

Hiic igitur videtur rcdire res. <Gramen* per le *florcs,' et 
<herbas* onmes fupcrficie teiluris enatas, rcfte notabit; *germen* 
non ita, nifi di£lionum confociatarum ope. Interea . tamen fii- 
tcndum eft, voces * Parturit almus ager,' in ver. 330. finere 
< germina ' in hoc verfu defiderari. Standum eft autem majori 
codiciun confcnfui. Nec me non movet Cypriani genefis, v» 

»3- 

* Florea* ventofis confurgunt 'germina ' campis, 
Pomiferique fimiil procurvant brachia rami : 



NOTUL-ffi. 

cum fimili loco, ct pulchro fiin^, Vcn. Hon. Fortunati, poem. «. 

< Florca gemmato gramine ' prata virent: 
unde judices ambiguam eiTe le£tionem * germinc ' in hoc Maronis 
loco ; et nobis non efle poenitendum dc reftituta voce codicum. 
* Germen ' proprie vult florum arborumque < gemmam.' 

Interea, miniis accuratum judicium tulit Heinfius ad Claudiahi 
rapt. Pros. iii. 224. ubi vide Burmannum. 

Ver* 514. Omnes lites de boc loco motas fecat, quam dedi^ 
mus, emendatio; unde verfus cvadit ver^ venuftus et molli poeta 
dignus : * Longxvum ' patrem, prae fenio inutilem fibi; et nepotes, 
ob infantiam imbecillos, et opis indigentes. 

Georg. iii. ver. 50. Diftinxi, ut gratia conftruAionis venus- 
tioris ftet incolumis poets noftro. Sic Ovidius, Faft. ii. 688. 

vir injuftus, ^fortisad arma' tamen. 

Propertius, ii. 8. 7. 

Jam libet et * fortes' memorare <ad pradia' turmas. 
Seneca, Troad. 316. 

Nec < ad rogandum fortis.* 
£t MacrobiuSj Sat. ii. i. Qui tantiim fuit ^fortis ad crimina.' 
Accedat Manilius, iv. 824. 

* fteriles ad femina' terrae. 

Similiter moz ad ver. 62. * fortis aratris.' 

Ver. 85. Dedi vocem multorum codicum au£toritate nixam, 
quam olim ingenio extuderam. Nitidum fcriptorem foedior ma- 
cula vulgata ledlione non inquinat. Nos mox ad Lucretium, 
V. 1063. et confer noftri ver. 83. cum Lucret. ibid. vcr. 1075. , 

Ver. 129. Ita legendum efle nihii certius. Alibi diximus, et 
firmat codex a fecunda manu. 

Ver. 230. *Pemox.' Hanc le£tionem firmat Lucretii locus, 
v. 984. 985. unde fua mutuavit nofter. 

Ver. 243. Verifllma funt, quae dudum ad locum difputavi- . 
mus ; poetam nempe < pecudes ' exponere velle per < gcnus xquo» 
rcum.* Pulchre, ut folct, Nonnus^ Dionyf. v. 



IN VIRGILIUM 

• rai m warr» 

Xfvc-9^9 fAOf/Aaifn AXiiyo^ iTMsa XifAfnqp 

Horatius, od. i. 2. 6. 

Omne ciim Protcus < pecus ' cgit altos 
Viferc montes. 
'Nonnulla diduri fumus aU Lucretium, i. 157. 

Adeas infuper Nonium in voce * Pecus -,* Cirin, ver. 486. et 
Claudianum in Eutrop. ii. 427. 

£t omne genus quadrupedum comple^lur di^o ' ferarum:' 
ut in Manilioy i. 236. 

Hanc circum varix gentes hominum, atque < ferarum/ 
Aeriaeque colunt volucrcs. 
Ver. 2 54« Reftitui copularo multorum librorum MSS. atque 
impreflbrum) quum miniis venufte videantur concurrere duo par- 
ticipia, ligamine non interpofito : quafii dixerat : << Fiuminay non 
tantum fe objicientiay fed et torquentia—." 

Loco vero abfurdae, ac plane portentoixy leAionis 'montes/ 
ha^d dubitavi fubftituere * pontes,' ex veriifima Schraderi emen- 
datione, quam retulit Heynius, nec ab amico quodam meo non 
feorfim excogitata. Sic Homerus, 11. i. 88. 

XufMLffooy OCT* «XA ^iify vu^ACO^ yt^vfaq» 
Lucretius, L 286. 

Nec validi poflunt ' pontes' yenientis aquaV 
Vim fubitam tolerare. 
Seneca, Med. 585. 

propcratque torrens 

Iftcr, et junftos vctat cflc * pontes.' 
Ver. 329. Vera eft divinatio, dudum a me propofita, ncc Hey- 
nio non Tiboru. Ita Gratius^ Cyneg. 287. 358. 378. quem 
cohfulas. Horatiusy art. poet. 317. 

Rcfpiccre excmpiar vitae morumque * jubebo* 
Do£tum "imtootcm. 



NOTULJE. 

Ver. 470. Ita ex ingeiuo oJim efnendaveram> panlm conicius 
multis ab hinc annb hanc kdionem in bonae au^riCads codice 
inveniriy et ab Heinfio probari» Nihil aliud voluit Horatiusy* 
epift* ii. 2. 176. 

et haeres 

Haeredem alterius, velut < unda fupervenit undam:' 
ct Valerius Flaccus, vi. 163. 

Nec < tot * ab extremo ' flu£tu8 agit aequore,' nec dc 
Fratribus adverfa < Boreas * lu^tur ab unda. 

Ver. 498. De hac diftinfiione loci confulat ea le£br, qux nu- 
per diximus ad Euripidis Herc. fur. 1 14. et Silvae Criticx fe£l. 
clix» Hanc autem ^ftudiorum' vel ^curarum/ quod maluit 
Statius, ad Silv. iv. 4. 46. < infelicitatem ' ubertim deflet poeta 
nofler in * tauro,' inferiiis ad ver. 525. Similiter ad ^n. xi. 
416. 

' fortunatusque laborum,* 

Egregiusque animi. 
Similiter etiam Ovidius, met. v. 267. 

« Felicesque ' vocat pariter * ftudiiquc ' locique 
Mnemonidas. 
Ver. 506. Aliam, et, ni fiillimury meliorem inivimus inter- 
pungendi viam. Edicat ledtor. £t a ver. 505. ad ver. 509. 
erant intra parentheiin ponenda; quales faepids occurrunt in hoc 
poemate, ut in lib. iv. ver. 254^264. iv. 67 — ^77. 

Georg. iv. ver. 78. Aliter diftinxi; quafl dicere voluerit 
poeta : ^* Non in domo, neque circa domum (vers. 75), proelio 
«* decernunt, fed < in alto aethere." 

Ver. 136. Nunquam apud animum meum dubitavi, quin olini 
fcripferit Virgilius pro^t edidimus, ob degantiam hujusce mutatae 
conftru^ionis longe longeque majorem; quam ftatim arripient 
occulto guftu homines venuftiores : qui vnh fe convertent ad Ma- 
crobium, Satum* vi. 6. fin. loci (copa devi^, fatebuntur eum. 
U 



IN VIRGILIUM 

noa aUtor in fuis libris iaveniflTey ni vdim: incpdanimy propofito 
prorfus alienarum, poftulare cridcum* 

Ver. 167« Admili ex conje£tura < excipiunt,* tum quod pro- 
prietas rermonis id pofcat, tum quod Plinius ita de hac re lo- 
quatur, proi^t alias dixerim ; nec miniis, quod mox fubfequatur 
vox * accipiunt ' pariim jucunda repetitione. Jam video confen- 
tire codlcem ad ^n. i. 434. ubi locus idem recurrlt. 

Ver. 208. Locum dedi conje£turae Bentleio dignae» ad Lua- 
num, iii. 182. viro fummo propoiltae, vice frigidi vocabuli <ma- 
net.' Nece^ eft, diiigens ledor notaverit verbum fubftantivum 
fopimme in hoc poemate reticeri : et locus gemellus mihi obver- 
fatus eft in Apuleio, de deo Socratis, pag. 43. edit. Elmenborftii, 
quem le^tori fiftam: << Fortuna caduca, (ingillatim mortalcs, 
** cunAi * tamen* univerfo genere perpetui." Maronem noftrum 
in oculis, opinor, habuit fcriptor poft nuUum exquifitus. Vi- 
deas etiam JEn, i. 477. Similiter Claudianus, de cons. Stil. 
iii. 245. 

Incomtx, pulchraeque 'tameu.' 

Ver. 258. Aliis quoque merito placuit haec diftinAio* 

Ver. 265. Itadiftinguendum; quafi dixerat: '< Ne exfpe^les, 
*' ut tibi pro more praebeant apcs mcl j tu iJlis ultro defer :" quod 
perfpexit etiam vetuftus interpres apud me. 

Ver. 293. Sic lcgendum efle conjiciebam, perfuafus elegantif' 
iimum poctam variare voluiflc tenorem orationis, ciim invcnirem 
et codicem 'fecundet' fuppeditarej quae Je£Uo ftatim flagiut 
< ut* pro * ct:* nequc jam video quid in hoc loco dedderari poterit. 

Vcr. 355. Cum iu confeflb fit apud eruditos vitiofam eflc vul- 
gatam icdionem, neque a Virgilii manu ullo modo proficifci po- 
tuifle, venia concedi dcbet emendationi noftrae jx ingenio; quam 
veri fimilliraam arbitramur. Nempe, cum in hoc honorifico 
ufu longe ufitatior fil vox «patcr* quam * genitor,' interpres ali- 
quis margini afcripfcrat pofterius vocabulum, ut intdligcretkc. 



NOTUL^ 

tor venim genitorem * Cyrcncs ' effc < Peneum :' raox autem in« 
dodti fcribx, metricam rationcm di£Uonis < Pcnci ' non tcnentes, 
interprctationem ipfam in tcxtum reccpcnmt, cxtrufa vera lec- 
tione. De hac crili non reformido judicium dodiorum. 

Ver. 4*5. Librarios in vocibus * rapidus* ct * rabidus' paffim 
turbari, quis ncfcit ? et erat cxpe^tandum : fed de * Sirio» ' utpot^ 
* cane,' verba faciens, et prudcns ct elcgans poeta, non potuit non 
adhibere di£tionem, quam illi redonavimus ex conjedura. Haiid 
aliter Horatius, Od. iii. 29. 18. 

jam ' Procyon furit,' 

£t ftella * vdani Leonis:' 
quem fubfecutus Perfius eft iii. 5. 

iiccas * iniana Canioila - meflb 

Jam dudi^m coquit. 
Manilius, v. 208. 

Exoriturquc Canis, < latratque Canicula ' flammant} 
Et < rabit ' igiic fuo. 
Lucanus, x. 211. 

* rabidos' qua ' Sirius ignes 

Exfcrit : 
ita legendum : confulas ibi Oudcndorpium, et ad vi. 66. et 337. 
nec non nos in Silva Critica, fe^ cxix. Pulchr^ Cicero in Ara« 
tcis de hoc flderc : 

Ncc, toto fpirans < rabido ' de ' corpore ' flammam^ 
^ftiferos validis erumpit flatibus igncs. 
Nos mox plura ad Lucrctium, v. 890. 

Ver. 484. Conatus fum reftltutum dare cx conjc&uni dcplo- 
ratum locum. Similitcr Maro in Ed. viii. 71. 

Frigidus in pratis * cantando' rumpitur anguii. 
Rurfiis, Mn. vi. 539. 

Nox ruit, ^ea : nos < flcndo' ducimus horas : 
confcr etiam JEn. xii. 46. 

2 



IN VIRGILIUM 

£t in verfu nunc «gitato referas vdim di^onem < fiendo/ 

** dum fletur undique ob lugubrem cantum/' non miniks ad omnia 

pnecedentia. A^^fitus eft gemellus Ovidii locus^ ut nihil fu- 

pra ; met. x. 40. 

Talia dkentem^ nervosque ad verba moventem, 
Eziangues * flebant * animae ; nec Tantalus undam 
Captavit refiigam, 'flupuitque Ixionis orbis.' 
Tunc primikm * lachrymisy* vidarum Garminey (ama eft 
Eumenidum * maduifle genas/ 

Hinc optim^ quadrant mox venientia ad vers. 505. 

Quo * fletu manesy* qua numine vooe» moveret ? 

prot^t antea * fletu ' fcilicet < manes ' moverat. 

Ver. 493. Intuli le&iones codicum^.meo judicio, fenfu da- 

riores, et metro concinniores : quibus etiam ultimo debetur alia 

MSS. variatio 'laudatur/ (i penitiis attendas. 
Ver. 509. Nihil morer equidem judicium viriy qui ledioni 

noftrae vulgatam poflit anteferre. ^Antro' fe abscondere in iflis 

regionibus non eflet fe ipfum cruciantis, fed parcentis GbH, atque 

indulgentis : ut nofter fupra, iii. 376. 

Ipfi * in ' defoi&s < fpecubus ' fecura < fub alta ' 

* Otia agunt terra :* 

cui confentit TacituS) de mor. Germ. xvi. ubi videas Brorierum» 
qui mihi praeripuit locum Mclaey ii. i. 92« et Diodorus Siculus, 
i. S. curo Seneca, nat. quaeft. iv* «. vers. fln. Nitide Ovidiusy 
met. ziii* 812. 

Sunt mihiy pars monds, vivo pendenda iazo 
' Antra :' quibus nec fol medio ientitur in aeftuy 

* Nec fentitur hyems :' 

et Faft. iv. 505. difticho longe pulcherrimo : 

* Sub Jove * duravit mulris immota diebusy 

Et < Lunae patiens ' et pluvialis aquc 
Jam vero quam pertinaz oportet Orphei dobr fuerit, qui noc- 



VOTVLM. 

turna frigora tolerarit in hac glaciali regione ! Pariter idem Nafoy 
Phili. ad Dem. 113. 

Sive die laxatur humusy feu < frigida' iucent 
«Sidcra:' 
ut idem ex Pont iv« lo. 40. 

Prozima funt nobis plauftri ducentia formam^ 
£t quae perpetuum < iidera frigus ' habent. 
Nec opportunus non eft Propertius, i* 16. «3. 

Me medix noAcs, me < (idera * prona jacentenly 
* Frigidaque' Eoo me 'dolat aura' gelu: 
(icut ingenium quoque noftnim repofuerat. Valerius Fiaccusy ii. 
171. 

.... adglomerant fefe, nudisque < fub aftris' 

Condenfs ftctus acuunt. 
Oljmpius Nemeftanus, de laud. Herc. 73. venuft^, et appoftte : 

< no£lemque fub aftris 

< Exigisy* et puram fra^ bibis amnibus undam* 
Claudianusy in prim. cons. Stii. i. 122. 

quoties fub pellibus egit 

Edonas hyemes, et tardi < flagra Bootae' 

* Sub dio ' Rhipaea tulit : 
ita legas, me impulforc. £t ita poftmoddm .vidi unum dare co- 
dicem. Re£te fcilicet fuo 'verbere' inftnidum * bubulcum' ex- 
liibuit poeta* Nilill novi elegantius. Adeas etiam noftruroy ^n* 
viii. 28. et eundem Claudianum^ epig. xxiv. 2. Silius porrdy 
XV. 109. 

Stramine projedus duro patiere ' fub aftris' 

Infomnes no£tes. 
Sed undequaque ftmilis eft Ovidii locus, met* iv. 259. 

Tabuit ex illo, dementer amoribus ufa, 

Nympharum impatiens ; et * fub Jovc, m&t dieque/ 

Sedit humo nuda» nudis incomta capillis} 



IN VIRGILIIJM 

Perque 'novem luces/ expers undaeque cibique^ 
*Rore* meroy lachrymisque fuis jejunia pavit. 
Vitie Lucret. vi. 720« £t ita nofter etiam fxpii^s locutus eft in 
hoc poemate. 

Ver. 554. Concinnius, ni fallor, ordinavi locum. 

IN CULICEM. 

Ver. 23. Sequimur dodborum virorum conje^ram. Has 
voces confufas vidimus librariis ad Geoi^. iv. 509. Quis autem 
in hb quisquiliis rationes criticas ieverii^s fubdu^s poftulabit ? 

Ver. 34. Olim caftigavimus hunc locum ad Georg. iii. 292. 
editionis noftrae. 

Ver. 41. Haec do£ta eft et valde verifimilis emendatio ScaligerL 

Ver. 47. Sic foruflo : 

Jam iUvis dumisque ^vacant;' jam yallibus abdunt 
Corpora j jamque^ omni ' celebres ' e parte vagantes— : 
i, e. * denfae— confcrtae.' 

Vcr. 50. Ipa legcndum: i. e. virgultorum 'gemmas:* vide 
£cl. X. 7« el voces confufas pro more ad Geo. ii. 332. 

Ver. 53» Vide Silvam Criticam, fed. cxlii. 

Ver. 6o. Lego * pe£^ine :' metaphora non inepta, ab agronim 
cultu petita. 

Ver. 70. Bene Heinlius. Superftua eft vox < notat :' confer 
Qeorg. iv. 306. 

Ver. 75. Intulimus conjcduras proprias, quas aflerit princeps 
locus in Georg. ii. 524. 

ubera ' vaccae ' 

tA^lea demittunt ; 
confer etiam iii. 177. Jam vero copulae paflim per librarionim 
inturiam, et ob compendium fcripturae, cedicibus exciderunt. 

Ver. 80. Seoriim conjeceram ^inhiavit' poft Heinfium. 



NOTUL-ffi. • 

Ver. 89. Hk ingenil noftri foetus doAis fbrtafle non displice- 
bit) ut in conclamato loco, et carmine parum venerabiliy quale 
Fcligio fuerit audaciori manu folicitare. Marius Vidtorj in Gen. 
iii. 21. 

' vindicibus ' pluviis, coeloque refiifo. 

Ver. 94. Hic etiam fidenter agimus, ubi defperant editores^ 
* Fons' et * frons * f?epiffime commutantur. ^n. i. 441. 
Lucus in urbe fuit media, < laetiffimus umbrx.' 
Ver. 116. Interpolavi praepofitionem, quam abforpfit praece- 
dens litera. 

Ver. 118. Pro^Peneu' legcrim «Phoebe.' 
Ver. 120. Forte 'nomum:* vide Suetonium in NeronCy xx. 
ct ibidem interpretes. 

Ver. 128. Hoc ab Hcynio efl: fed 'annexae* fortafle non 
deterius. 

Ver. 136. Haec ledio longe exquifitior et venuflior: aiiter 
praetulerim < frontibus :' vide Burmannum ad Ov. met. x. 91. 

Ver. 138. Habes noflrani divinationem, lcAor: qua fruere. 
Ita Statius, filv. v. i. 106. 

'moeftaque* comamdamnare 'cuprcflb.* 

Ver. 165. Sufpicor refcribendura efTe : 

Squaraofos late < vortebat tortibus * orbis. 
Ver. 183. Bene 'pingebant' lumina gemmis: 'pingebant— 
pangebant— pandebant '— crat ordo corruptelarum. Sic Marius 
Vi6lor, in Gen. iii. 185. 

' pingentia ' coelum 

* Sidera :* 
et Alciraus Avitus, v. 384, 

coelum cum 'pingitur' aflris. 

Ver. 2c6. Vcl < e fufo,' vel ' offufo.' 
Ver. 216. < Horrida' de meo cfl : et quae fequuntur ia vcr. 
218. 



IN VIRGILIUM 

Ver. 2x6. Ben^ ' vid ' Heinfius : coofer JExu xi. i6o. 

Ver. S31. Forte < ducentia.' 

Ver. 26 z. Ita legendum : vide Statiumy Silv. v. z. 257. ibi» 
que Marklandum. 

Ver. 264. < Semper ' prociil dubio corruptela eft. LiteEai- 
rum duftumy quantum potuimusy fequi conje^ra conabamur. 

Ver. 28^ Punda mutavimus: fed in his ineptiis confiituendis 
fruftra et inutiliter bonae horae impenduntur. 

Ver. 3 z8. < Super/ ut in ISsu vii. 462. 

Ver. 337« literulam mutavi ex conjedura. Id eft, << fimiil 
« atque ponto egreflus fit in tiemm> et domum venerit." 

Ver* 350. Vox ' ipfe' nobismetipfis debetur. 

Ver. 363* Proprias divinationes in hunc verfum auii fumus 
pcriclicari> in confeflb depravatum : et ad ver. 367. in quem con- 
leras Silv. Crit. iii. p. 61. 

Ver. 373« Harum emendationum partem mihi prxcepifle Jam 
video Nodellum. 

Ver. 38 1 . Scio has redundantias placere poetis ; fed durior eft> 
quam nunc habemus. Fortaile: 

£t viridis nemorum < (cenas :* 
ut ^n. i. Z64. 

tum ' iilvis fcena ' corufcis 

Defuper^ horrentique atrum < nemus ' imminet umbra^ 

Ver. 385. Id efty << pedem inde promovet, aeger mentem in- 
<< teriiis." Emendatio panim violenta, ncc fcriptori non conve- 
niens fatis. 

IN CIRIM. 

Ver. 14. Dedi ex conje£h]ra> quod minimam vim literis in- 
ferre videretur, contradiiis exaratis. 

Ver. 25. Pro <altemo' legerim •averfo.* 



N O T U L -». 

Ver. 48. Pro 'cxtcmiit* rcponcndum forti «exhonruit.' 

Ver. 94. Nomcn floris latet in ' altaria/ vel in literis poft 
' albaj' priore di£lioncy fupplcndis. 

Vcr. 97. Lcgo: Aut crocus, * aut furva* conjungent-—. 

Vcr. 166. Dcdlt poeta < Adtave :' quae vox in hac re foknnis 
cft. 

Ver« 1 68. Sic emcndamus pro < pifta/ et ver^ ; una literulay 
ii compcndium fcripturae cogitesy tantummodd mutata. Sic Bilar* 
tialis, ii. 59. 

Frangc torosy pcte vina> rolas cape, * tingere nardo.* 

Vcr. 175. Pro * coeli ' refcribcrcm * fola.* Verebatur emenda« 
tor, ne verfus ob vocalcm brevcm labafcerct. 

Ver. 2 1 8. Pro ' culti ' repoiitum veUcm ^ fuid.' Sic JBxl viii. 
369. 

< Nox ' ruit, ct < fufcis * Tellurem ampleAitur alis. 

Vcr. 232. Rcfcripferim fane : 

Tcmpore quo < ceflant' mortalia pedora <curis :' 
ut Lucanus, iv. 24. 

Prima dics belii * ceflavit Marte' cruento. 

Ver. 234. Ita locus facillime lanatur: aliteri incidcram in 
' cur ' pro ' cum,' poft Hcynium. Non admodum displicet ' mo*' 
rcrere.* 

Vcr. 266. Forte <quonam, quod'— ? <<Sed cur dicam id, 
quod tu non audics paticnter?" 

Ver. 281. An < dcmcfllim' vice 'dcmfiilem ?' ad indolem Cen* 
monis Virgiiiani : repctcns «ro tMvn pepcriflcm. Confer iBn* 
xi. 68. 25. EcU iii. 68. et alibi. 

Vcr. 284. Fortafle < infontes :' vide Horat* Od. i. 17. 28« 
Juvenal. x. 60. 

Vcr. 315. An<fonore?* lingua— loquda. 

Vcr. 343. Rcfcribere non inepte pofliimus : 

. . • . et i^idam < membris coeptare * quietem* 



IN VIRGILIUM 

Vtr', 35a Legerim equidem : 

£t gelido veniens ^ flammam ' quatiebat ab Oetiu 
Cicero in Arateu» perdeganter : 

Magnus leo, tremulara ' quatiens' e corpore 'flanmiam.' 
Conferas Culicem, ver. 2|8. Unic^ genuinum eft <quatiebat/ 
Idem Cicero ibidem : 

Sed mediocre jacit * quatiens* e corpore * lumen.' 
Aliter verum fbret < jaciebat.' 

Ver. 374. Forte, Jovi*nigro,' vice <magno.' 
Ver. 444. Aut, Mene « ilbs' inter — . 
- - Ver. 455« An * vicifle ?* i. e. tot malis fuperefle. 



IN CATALECTA. 

V. 7. Poflis etiam non abfurde : 

. <At,' proftitutae turpe contubemium 
Sororis, 'in quod' me incitas? 
Confer Horat. epod. 5. i. 

• Ver. 31. Mallem * Ut * aeftuante&^ ! cum admiratione, quac 
placet in verfu praecedente. 

VI. 4. Hoc 'vc£his carmine' nunquam potui concoquere. 
Suspicor refcribendum : 

carmine *vi£tor' eat: 

quod (altera Virgilianum : confer Georg. ii. 176. iii. 9. 17. 
. Ver. 5. Certiflima eft haec emendatio, qux mihi quoque fe 
obtulerat. < Pi£ta ' ftatim venit, neque ea repetitio in hoc cultif- 
fimo poemate placuerit. * Pa£ta' tabella eft < votiva ' tabella Ho- 
ratii. Et in ver. 7. refero ' humilis * ad * vi£tima,' ut opponatur 
T« * maxima.' 

Ver. 8. Locutionem illuftrabit Silius, xii. 340. 

. . et delubrum < fanguine honorapt :' 



NOTULA 

nam nlhil agunt, quae cumulavlt Drakenborchius ad vii. 90. et 
Burmanhus in Anthologia. 

VII. 5. Ita vidcram cum Burmanno fcribendum cffc: et 
fortc *verba' in v r. 2. male mutatur in *turba,' cum dc homi* 
nibus, qui funt mera vox et nihil praeterea, nihil ultra uvfA^a>M 
aXdXa^oVf apte ufurpetur di^o. 
Vcr. 6. Haud invenuile fcripferis : 

Tucjueo! mearum, *care' Sexte, curarumi 
i* e. una cx mcis curis. 

Ver. 10. Ad normam codicis fupplerc potcras : 

Vitamque ab omni * vindicamus hinc' aura. 
Vcr. 1 1 . Scribo : 

Ite hinc, Camoenae; vos quoque itc, vo6> fuaves, 
Dulccs Camoenae : 
non infcitae funt repetitiones in tam moiU verfu. " Suaves ' dixi ? 
<* iino ' dulces* Camoenae.*' Surgit oratio : vidc Macrobium (a- 
turn. vii. 7. verfus finem. 

IX. I. Conftrudtio eft : ♦< Si licet ' ut * hoc dicam finc fraude 
" in l^itimum fermonem." Vcrfum tertium i^ refingas : 
Sin autcm * pes re£Va * vetat me dicerc 
XI. 6. Ad fpeciem et ftaturam referam voces 'magnus' et 
* fuperbus :' adi Mn. viii. 9. v. 401. 402. 

Ver. 14. Manifefta rcs eft ita legendum effe j proiit ipfe fcor- 
fim perfpcxeram, 

Ver. 17. An rcfingendum ? 

• * CoUe fuper * viridi, patulae— . 
Ver. 30. Vcrum videtur * quisque/ 
Ver. 34. Scribo, maxime cura Scaligero : 

* Inmitem expertae* fuknine, et imbre, Jovem. 
Vcr. 44. Nefcio an tolerabile fit, quod daturi fumus : 

Tam procul * hac noftra,' tam proc^l <ah!' patria: 
viJe Ecl. X. 46. 47. 



IN VIRGILIUM 

Ver. 51. Tentabam : 

Nunc celeres Afrosy * perjurique invia Gangis/ 
'Gentem' ftatim fequitur^ et luce darius eft nomen propriuni 
defideori. Confer Horatiumy Od. i. ix. 55. Juvenalem, x. 2. 
V Ver* 6 1. Quid veut et nosmet fymbohim contulifie ? 

< Sed ' laudes ' desperem ' humili < celebrare' Camoena : 
vix enim repetitum iflet nitidus fcriptor in proximo verficulo dic- 
tioacm <adire.' 

XII. 7« Transpofitas voces * medio rerum' poftulabunt aures 
delicatiores. £t dare * nutu>' vel nutui, in ver. la eft ' indina- 
tioni ' dare> ut cadant. 
XUI. 5. An? 

Cui Venus ante alios < dea» dtvinsque ' ibrores : 
i. e. MuCe. 

XIV. 3. Ad fcripturam Vofliani codicis proxime veniety qui 
fic refcripfisrit : 

Sin obitiis eft culpa nihily ftia quemque fequuntur 
Fata— : 
« fi nihil culpandum fity ct fua fata quemque maiieant—- w" 

IN COPAM. 

Ven 10. Suspicari poffumus fcribendum e£k t 
Ruftica paftoris fiftuU, ' molle' fonans : 
nec fupervacaneum venit epitfaeton t« <dulce;* qux vox ab 'an- 
tro ' pendet : vide Horatium> Sat. i. 4. 76. 

Ver. 13. Adi Ed. vii. 37. Georg. iv. 270. 

IN MORETUM. 

Ver. 3. LcAio * horti,' vel < orti/ error fortafle fuerit pro < ar- 
vi,' Gcoig. ii. !• 

HaAcQi^s * arvorum cultus/ et fidera cceli. 



NOTULA 

Vcr. 5. ' Tenebras inertes' accurate interpretantur He^mins ct 
Wemsdorf. Longinus, de fub. feft. ix. vocat vuJtT» awpfWf et 
ntoToc av^nrof : fed exemplis non opus eft. 

Ver. 8. Nihil verius hac emendatione db^tonim duumviro- 
rum. Locutio < fumus remanebat' per fe inconcinna efty neque 
veritati confentanea. 

Ver. 12. Genuinum puto * faucibus,' ut eft long^ exquifitlus. 
Similiter Callimachus> hymn. Dian. 27. fuaviiiimo et integerrl- 
mo loco: 

. ..... itoXXac ^ futTny trana-auro ;ici(p«?« 

Ver. 15, Reponere licet, cum parva fcriptune codd. muta« 
tione : 

£t reseraty * caute ' qux * pervenit,' oftia davL 
Ver, 27. Ita feorfim correxeram, poft Scaligerum. 
Ver. 36. Sic l^ndum> ne metricae legis violats poftuleqiur. 
Ovidius, Met.ii. 211. 

'Fiflaque' agit *rimas.' 
Ver. 39. Poeta certe voluit fic ambignum evitare. 
Ver. 45. Mutata literSy lenior decurrit locut. 
Vcr. 48. Veteres editiones habent < format :' tu mecum lcgjf, 
* Tomat ' opus. * Lxvat ' videtur efle merum interpretamentum» 
Ver. 70. Forte legendum : 

et < occatae ' conmittere femina terrae. 

Ver. 71. Seorfim conjeceramy non infpe^is aliorum tentami* 
nibus : 

Vicinosque apte < fulcis inmittere ' rivos. 
Ver. 114. Dedi exquifitiorem vocem> depravate fcriptam 're- 
curvat ' in codicibus. ' Retradat ' editionum non eft nifi inter- 
prctis cujusdam marginalis expofitio, fenfim in textum infinu- 
ata. 



IN VIRGILIUM 

]eStor ad Heynii animadverfiones in locum^ et de hac ip(a re ex- 
curfum (d Dis placet) prolixiorem. 

JEneid. ii* ver. 120. Nobis arridet hxc le£tio^ quam tuetur 
etiiim MS. Coll. Jes. 

Ver. 139. Hanc etiam ledlioncm fuppeditat idem codezy longe 
doftiorem, et magis poetici coloris : vide Ma» vi. 606. 

Ver. 272. Vulgo interpungunt miniis refle poil ' bigis.' Ordo 
eft : ^' Ut quondam raptatus bigb }'* verbis ar£le cohaerentibus. 

Ver. 290. Huic leAioniy quam ftabilit imitatio Homerea^ 
nonnihii fiivere videtur MS. ColL Jes. fcriptura. 

Ver* 301. Hanc di^onem codici modo memorato debemus; 
haiid dubie, lex ufu Virgilii» unice genuinam. 

Ver. 423. Subdiftinxiy ut elucefceret ioci fenfus : *< atque ani- 
*' madvertunt ora/' L e. fpeciem— <xtemum habttum (ob Grae- 
V corum arma fcilicet, ver. 395.) linguae minds eife congrua;^ 
** Trojanos fermone, figura Graecos." Non ceperunt audtorem 
fuum editores. 

Ver. 546. Ita dudi^m repofiieram ex conjedtura ; nec dubitavi 
in textu ponere, quiim Heynius < e ' conjecerit, et firmet codex. 
^n. X. 341. 

Dexteraque <ex' humero nervis moribunda pependit. 
£t xii. 949. 

poenamfcelerato^exlanguine' pofcit. 

Ver. 556. Claufulis ita per pun^ feparatis^ irado; et dignitasy 
ni fidbr, loco fuperveniunt. 

Ver. 629. Commodioris ope diftin^ionis, gratias nativas re- 
fufcitavi loco. Ita Juvenalis, xv. 156« 

protegere armls 

Lapfumy aut ingenti ' nutantem vulnere * civem. 

Ver. 683. <Molli' ledionem afleruimus haud ita pridem ad 
Silv. Crit. iv. pp. 227. 228. Silium Italicum, ad xvi. 120. 
mihi Heinfius praeripuit. Nunc autcm aliter fentimus : illud 



NOtXTLA 

f molU ' faris exprimit vox * innoxia ;' eC ' molles ' firmat rs 
* teneros capillos ' in Sidonii imitatione. Ety ci^m dicit * molles/ 
idem eil ac fi dixerit, << Flamma lambit caput ex omni parte, 
** quacunque di£Fundatur tenerorum flexura capillorum." Confer 
Ovid. ex Pont. iii. 3. 17, 

Ver. 697. Literulae mutationem, quam, variantibus interea 
libris> ex ingenio darc volebam» omninb poftulat auftoris mens : 
intentius infpiciens le£lor non fpemet * dum ' pro * tum.' 

Ver. 794. Movet me Macrobius, Saturn. iv. 5. ad hanc lec- 
tionem adoptandam, et Manilius, i. 822. qui hoc hemiftichiura 
repetitum dedit. Satis habuit Maro Homerum imitari ad ^n. 
vi. 702. et rem voluit variarC) pro periti artificis folertia. 

^neid. iii, ver. 70. Haud uUa verior eft \tt\io, nec quae ma- 
gis indignabitur fe in dubium vocari, per omnes omnium poeta- 
rum libros, ea, quam Virgilio ex codicibus rcftituimus. Nullo 
modo tolerandae funt virorum do£torum emendatlones. ^iius 
Cinna, apud Charifium inftit. gram. lib. i. 

At fcelus incefto * turpe ' crefcebat in alvo. 
Rc£Ve decernunt Heinfius ad Silium ix. 575. et Bentleius ad Ma- 
nilium i. 90. quos le£lor adeat. Ita nofter» ^n. vi. 42 r. 
. . . lUe, fame * rabida/ tria guttura pandens : 
nam cave dixeris ibi efle < fexto cafu ' di£lionem ' rabida j' nifi 
velis totam peftum dare venuftatem loci. Vide infra ver. 464* 
fed hanc caefurae vim quot verftbus agnoverit Maroy norunt om- 
nes ; et quoties folicitent indo£U fcribae. Ovidius, Met. ix« 
660. 

fpirantis ' lene ' Favoni : 

vide Heinftum ad epift. ex Pont. iv. 10. 43. 

Ver. 348. Verfum exhibemus noftris conje^uris expolitum» 
quas, ut poftea inteUeximus^ partim confirmant codices. Facile, 
fi foret in terris Maro, fuam manum jam nunc agnofceret; ne- 
que horridiorem iane verfum vulgato teiperi^ itperies; et poeta 



IN VIROILIUM. 

nitido minds dignum. Pari elegantia TibuUuty i. 7« 56. quem 
noD male fic re&axeris: 

Huc ades < ad cantus :' ludis Geniumque choreis 
Concelcbra, et multo < teropora funde mero :' 
fed elegantior eft conatus Heynii» Marklando praeceptus in An* 
glico tra^tu de Ciceronis epiftolis^ pag. 68. Idem iteriUn ad 
iii. 2. 10. 

Mox etiam niveo ^ fundere lade ' parent. 
Sed locutionem in primis poeticam> quid attinet exemplis fta* 
bilire ? 

Ver. 454. Luce meridianS clarius eft, nos veram Viigilii 
manum reddidifle ex divlnatione; fer6 faAi certiores, 'vocent* 
in nonnullis codicibus reperiri ; unde extra dubium ponitur nofha 
emendatio. Conferas ver. 129* 

Ver. 456. Hatid fubdiftiuxi poft ' pofcas :' nam conftrudio 
efty '^Pofcas, * ut' ipfa canat j per ellipfin pailim poetis frequea* 
" tatam." Ita JEn. viii. 506. 

' mandatque ' infignia Tarchon> 

• Succedam' caftris. 
Ita etiam^n. xi. 513. xii. 585. ubi nos. Tritum cft. 

Ver. 516» Sequor Macrobii le£lionem> Satum. v. 11. et 
nonnullos codices. Locum correxerunt librarii pro more ex Ma. 
i. 744. Nihil obftat diphthongus> quam fequente vocali paifim 
corripiunt Graecorum probatiffimi. Adeas Statii Silv, L 3. 95. 
et ibi Marklanduni. Facetus igit(^r habendus eft cum fua crifi 
Heynius. Nos hanc rem faepius tetigimus, ct plus femel in notis 
ad noftrum * Deledtum tragcediarum Graecarum>' nuper publici 
juris fa£him. 

».ML '^4- 

TYPJS T. JSENSLET. 



1 N D E X 

AUCTORUM IN HIS NOTULIS 

OBITER EXPLICITORUM, DEFENSORUM, BT EMEN- 
DATORUM« 

Accius in Nonio, ad Gco. l. 511. 

Callimachus, hymn. Dian. 27. ad Moret. 12. 

Carmina Priapeia, carm. Ixii. ad Geo. ii. 332. 
Claudianus, cons. Stil. iii. 336. ad Geo. ii. 144« 
i. 122 iv. 509. 

Lucanus, x. 211. ad Geo. iv. 425. 

Ovidius, Faft. i. 546. ad Geo. ii. 144«' 

Petronius, de bell. civ. ad Gco. i. 467. 
Propcrtius, i. 16. 23. ad Geo. iv. 509. 

Sidonius Apcllinaris, xxiii. 206^ ad Geo. i. 467* 

v. 262 511. 

Silius Italicus, vlii. 20. ad Ecl. z. 44. 

. . • iv. 312. ad Geo. ii. 144, 

ii. 74. ad JEst. u 317. 

Tibullus, i. 7. 50. ad ^n. iii. 348. 



EJUSDEM AUCTOKIS OPUSCULA. 



It SiLVA Critica, fivc in audores Cacros profanosquc Com- 
mentartus Philologus. Cantabrigue, typis et fumptibus 
Academicisy 1789, 3S. 6<1« 

2. Silva Crltica, pars II. 1790. 3$. 6d. 

3. Silva Criticay pars III. 1792. 35. 6d« 

4. Silva Critica, parslV. 1793. 5** 

5. Silva Critfca, parsV. 1795. 35. 6d. 

6. Horatii Opera, m z tom. 1794. 

7. P. Virgilii Maronjs Gporjficon lib. IV. 1788. 3S. 6d« 

8. Pocmata, Lalfin^- paitim fcriptfif, partim reddtta, quibus ac- 

cedunt quaedam in (^ Horatium Flaccum Obfervationes 
Criticae; 4tq. 2S.. 1776.; , - ^. 

9. Bion et Mofchus, illuftrati et emendatiores, nuper prodie- 

runt, nitidiflvpetiq^iptC0i> .'pret.! 3S. .6d.'. charta magna, 
ids. 6d. " 

y ' 

10. Tragcediarum Gcx^rufD defeiftus, .iEfchyli EumcnKles, 
SopHciclis Tra^hiniae ; et Philoftetes,. : Euripidis Hcrcules 
Furens; Alcellis, et lon : in duobus tomis, Svo. 1794. 



K7' 



'M 



1/31^